Bilim Evrensel midir, Yoksa Zamana mı Bağlıdır?
“Hobbes ve Bilim”, “Bilim Evrensel mi?”
/content/ab4b9dff-3fd7-4ca2-9b40-8fcc4ba032c0.jpeg)
- Blog Yazısı
Blog Yazısı
Yazının fikrini siyaset okuyan bir arkadaşıma borçluyum. Yakın zamanda bana yönetim anlayışını kavrayabilmem için Thomas Hobbes’un Leviathan adlı eserini önerdi.[1] Açıkçası kitaba siyasete olan özel ilgimden dolayı değil, üniversitemde Öğrenci Bilim Topluluğu’nun Bilimsel İşler departman başkanı olduğum için başladım.
Yönetim nedir? Ne değildir? Bir yapıyı idare etmeden önce onun felsefesini bilmek gerekmez mi?
Leviathan dört bölümden oluşur. İlk bölümde Hobbes insanı, doğayı, algıyı ve tahayyülü ele alır. Ancak özellikle bir başlık dikkatimi çekti: " Of Reason and Science.”
Bu bölümü okurken karşıma çıkan cümle şuydu:
“Science is the knowledge of consequences, and dependence of one fact upon another…”
/content/bfe41e60-1d44-4c2a-97f7-bd0ba45e0c2b.png)
Okuduğum anda duraksadım. Hatta not aldığım kağıda kırmızı kalemle sadece şu kelimeyi yazdım: “What?!” İçimden geçen ilk tepki şuydu: “Bilim bu kadar dar bir şekilde tanımlanamaz.”
Thomas Hobbes - "Leviathan"Hobbes’a göre bilim, bir olgunun başka bir olguya hangi nedenlerle bağlı olduğunu bilme yetisidir. Yani bilim, sonuçlar arasındaki nedensel bağı kavramaktır.
Ancak eleştirel düşündüğüm sırada önemli bir şeyi gözden kaçırdığımı fark ettim: zamanı. Hobbes 16. ve 17. yüzyıllarda yaşamıştır. Ben ise Karl Popper gibi modern bilim felsefecilerini okumuş birinin perspektifiyle düşünüyordum. Bu yüzden Hobbes’un tanımı bana eksik ve dar geldi. Oysa onun yaşadığı dönemde bilim anlayışı büyük ölçüde mekanistik ve nedensellik temelli bir çerçevede şekilleniyordu.
Peki o halde soru şudur: Bilimi nasıl tanımlamalıyız?
Tarihsel açıdan bakıldığında bilim, insan aklının doğayı anlamlandırma çabasının sistematik bir biçimidir. Zaman içinde yöntemleri, sınırları ve tanımları değişmiştir. Bilim bugün yalnızca neden-sonuç ilişkisini bilmek değil; aynı zamanda gözlem, deney, yanlışlanabilirlik ve eleştirel sorgulama süreçlerini de içerir.
Belki de bilim evrenseldir; ancak bilime yüklediğimiz anlam zamana bağlıdır.
Hobbes ile aramızda yaklaşık dört yüz yıl var. Bu dört yüz yıl boyunca sayısız teori yanlışlandı, yeni paradigmalar ortaya çıktı ve modern bilim inşa edildi. Kim bilir, belki de on yüzyıl sonra bugün doğru kabul ettiğimiz verilerin büyük bir kısmı yeniden sorgulanacaktır.
- Birbiriyle Çelişen Görüşleri İkna Edici Şekilde Savunan İki Taraf Arasında mı Kaldınız? Doğru Söyleyen Tarafı Nasıl Tespit Edeceksiniz?
- Kültürel Evrim, Kültürel Çekiciler ve Memler: Mem ve Memetik Nedir? "Mem" Sözcüğünün Kökeni Nedir?
- Oy Birliği Paradoksu: Çok Fazla Kanıt ve Güçlü Oy Birliği, Gerçeğe Ulaştığımız Anlamına Gelmeyebilir!
- ^Thomas Hobbes. (1651). Leviathan.
- Tebrikler!1

- Muhteşem!0

- Bilim Budur!0

- Mmm... Çok sapyoseksüel!0

- Güldürdü0

- İnanılmaz0

- Umut Verici!0

- Merak Uyandırıcı!0

- Üzücü!0

- Grrr... *@$#0

- İğrenç!0

- Korkutucu!0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?
Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 21.11.2026 23:46:08 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/22281
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.
Yorumlar 0