BAYRAM PARADOKSU

HERKES “AKILLI” DAVRANIRSA NE OLUR?

1. Giriş

ÖNDE OLMA HIRSI

Günümüz dünyasında insanlar birbirlerinin bir adım önünde olmak için en küçük şeylerde bile plan yaparlar. Bu durumu günlük hayatta birçok farklı şekilde gözlemleyebiliriz. Mesela indirim zamanlarında dükkânların önünde sabahlayanları biliyorsunuzdur.

BAYRAM VAKİTLERİ

Bayrama gidiş planı yaparken “Bir gün önceden çıkalım. Trafiğe kalmayız.” gibi sözleri duymuşsunuzdur. Bu plana sadık kalıp uygulayan insanları yola çıktıklarında kendileri gibi düşünen insanların oluşturduğu bayram trafiği karşılar. Bu duruma “Bayram Paradoksu” diyebiliriz. Çünkü bayram trafiği azalmamış sadece yer değiştirmiştir.

2. Teorik Çerçeve

EL FAROL BAR PROBLEMİ

Bayram problemini daha iyi anlamak için ona çok benzer olan “El Farol Bar Problemi” ne kısa bir bakış atalım.

El Farol Bar Problemi: Bu problem W. Brian Arthur tarafından 1994 yılında ortaya atılmıştır. Problem Santa Fe’deki El Farol adlı barda geçmektedir. Bu barda her perşembe akşamı canlı müzik yapılmaktadır. Ancak küçük bir olduğu için nüfusun %60’ından fazlası bara gelirse ortam aşırı kalabalık, gürültülü ve keyifsiz olmaktadır. Eğer katılım %60’tan azsa bar oldukça keyiflidir.

Bu paradoksta insanların elinde sadece geçen haftaki veriler vardır. Eğer insanlar barın boş olacağını tahmin edip bara gelirse bar kalabalık olacaktır. Fakat insanlar barın dolu olacağını düşünüp bara gelmezlerse bar boş kalır.

BENZERLİK

Temel olarak baktığımızda bu iki probleminde aynı nedenlerden kaynaklandığını söyleyebiliriz. El Farol Bar Problemi ve Bayram Problemini karşılaştırdığımızda iki durumda da insanların bir önceki bayram veya Perşembe gününe ait verileri kullanarak birbirlerinden habersiz yaptıkları tahminlerin sonuçları gözlemlenir.

3. Sonuç ve Çözüm Önerileri

İnsanların tahminleri haricinde navigasyon sistemlerinin de insanları ara yolları yönlendirmesiyle bu yollarda sıkışıklık yaşanırken ana yollar ise boş kalıyor.

Sonuç olarak bu durum günümüzde yaşanmaya devam ediyor ve önlem alınmazsa yaşanmaya devam edecek. Alınacak önlemler bayram vakitleri otoyolların ücretsiz olması kadar basit, kişiye özel çıkış saati kadar karmaşık da olabilir.

KAYNAKÇA^[1]

^[1]Arthur W. B.(1994) Inductive reasoning and bounded rationality: The El Farol bar problem. The American Economic Review, 84(2), 406-411