/evrimagaci.org/public/images/icons/flame-emoji.gif){kind=icon}
/evrimagaci.org/public/images/agora-icon.png){kind=icon}
/profile/68123a68-3e1e-4a87-b17b-6ac517630cf9.jpeg)
BAYRAM PARADOKSU
/content/d97d5809-bd23-473f-8694-540ee126b224.jpeg)
- Blog Yazısı
HERKES “AKILLI” DAVRANIRSA NE OLUR?
1. Giriş
ÖNDE OLMA HIRSI
Günümüz dünyasında insanlar birbirlerinin bir adım önünde olmak için en küçük şeylerde bile plan yaparlar. Bu durumu günlük hayatta birçok farklı şekilde gözlemleyebiliriz. Mesela indirim zamanlarında dükkânların önünde sabahlayanları biliyorsunuzdur.
BAYRAM VAKİTLERİ
Bayrama gidiş planı yaparken “Bir gün önceden çıkalım. Trafiğe kalmayız.” gibi sözleri duymuşsunuzdur. Bu plana sadık kalıp uygulayan insanları yola çıktıklarında kendileri gibi düşünen insanların oluşturduğu bayram trafiği karşılar. Bu duruma “Bayram Paradoksu” diyebiliriz. Çünkü bayram trafiği azalmamış sadece yer değiştirmiştir.
2. Teorik Çerçeve
EL FAROL BAR PROBLEMİ
Bayram problemini daha iyi anlamak için ona çok benzer olan “El Farol Bar Problemi” ne kısa bir bakış atalım.
El Farol Bar Problemi: Bu problem W. Brian Arthur tarafından 1994 yılında ortaya atılmıştır. Problem Santa Fe’deki El Farol adlı barda geçmektedir. Bu barda her perşembe akşamı canlı müzik yapılmaktadır. Ancak küçük bir olduğu için nüfusun %60’ından fazlası bara gelirse ortam aşırı kalabalık, gürültülü ve keyifsiz olmaktadır. Eğer katılım %60’tan azsa bar oldukça keyiflidir.
Bu paradoksta insanların elinde sadece geçen haftaki veriler vardır. Eğer insanlar barın boş olacağını tahmin edip bara gelirse bar kalabalık olacaktır. Fakat insanlar barın dolu olacağını düşünüp bara gelmezlerse bar boş kalır.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.
KreosusKreosus'ta her 50₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.
PatreonPatreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.
YouTubeYouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.
Diğer PlatformlarBu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.
Giriş yapmayı unutmayın!Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
BENZERLİK
Temel olarak baktığımızda bu iki probleminde aynı nedenlerden kaynaklandığını söyleyebiliriz. El Farol Bar Problemi ve Bayram Problemini karşılaştırdığımızda iki durumda da insanların bir önceki bayram veya Perşembe gününe ait verileri kullanarak birbirlerinden habersiz yaptıkları tahminlerin sonuçları gözlemlenir.
3. Sonuç ve Çözüm Önerileri
İnsanların tahminleri haricinde navigasyon sistemlerinin de insanları ara yolları yönlendirmesiyle bu yollarda sıkışıklık yaşanırken ana yollar ise boş kalıyor.
Sonuç olarak bu durum günümüzde yaşanmaya devam ediyor ve önlem alınmazsa yaşanmaya devam edecek. Alınacak önlemler bayram vakitleri otoyolların ücretsiz olması kadar basit, kişiye özel çıkış saati kadar karmaşık da olabilir.
KAYNAKÇA[1]
[1]Arthur W. B.(1994) Inductive reasoning and bounded rationality: The El Farol bar problem. The American Economic Review, 84(2), 406-411
-
1
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
- ^ a b W. B. Arthur. (1994). Inductive Reasoning And Bounded Rationality: El Farol Bar Problem. The American Economic Review, sf: 406-411. doi: 10.2307/2117868. | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/07/2026 19:12:38 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/23092
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
Diyet içecekler kalbe zarar veriyor
/old/profile_images/bffd4eb69f34ac41b84bf0deeef2f118.jpeg)
11 Eylül 2001 ve Sonrası
/old/profile_images/ca6f6245884992aad8209b0a93cdb511.jpeg)
Hikaye, Anlatı, Kurgu
/old/profile_images/3bf40cc25da081cab3ab6111ede3a232.jpg)
Mantıksal Safsatalar ile İlgili Bazı Kaynaklar
/profile/bfe51ebc-c64a-4f29-b524-5461630ede50.jpeg)
Başkan Joe Biden’ın Ulusal Güvenlik ve Savunma Stratejisi Bize Neler Anlatıyor?
/old/profile_images/6a7b4f280e51ff7db00092e50b4b82b7.jpeg)
Tyrannosauridlerin Kolları Neden Kısadır?
/old/profile_images/776e470e8264e152cc341fbe5893f1ac.jpg)
/evrimagaci.org/public/images/logo-50.png){kind=logo}