Annelerin Gece Alarmı ve Ani Şiddetli Uyanmaların Bilimsel Sebepleri

Anne, yalnızca toplumsal bir rolü değil, aynı zamanda güçlü biyolojik ve psikolojik bağları da ifade eden bir bireydir. Biyolojik açıdan anne, gebelik sürecinde yeni bir yaşamın gelişmesini sağlayan ve doğumdan sonra bakım, koruma ve beslenme gibi temel süreçlerde merkezi rol oynayan kişidir. Bilimsel araştırmalar, annelikle birlikte hem hormon seviyelerinde hem de beyin aktivitesinde önemli değişimler meydana geldiğini göstermektedir. Bu değişimler, annenin çevresel uyaranlara karşı daha hassas hâle gelmesine ve özellikle çocuğuyla ilgili durumlarda daha hızlı tepki vermesine yardımcı olmaktadır.

Anneler, özellikle gebelik ve doğum sonrası dönemden itibaren gece uykusunda ani ve daha şiddetli tepkiler verme eğilimi gösterebilir; buna karşılık babalar çoğu zaman daha yavaş ve daha “normal” tepkiler verebilirler. Bilimsel çalışmalar bu farkın yalnızca alışkanlıkla değil, biyolojik ve nörolojik süreçlerle de bağlantılı olduğunu göstermektedir. Prolaktin, oksitosin ve bazı stres hormonlarının seviyelerindeki değişimler, annelerin bebeğin ihtiyaçlarına karşı daha hassas bir “alarm sistemi” geliştirmesine yol açabilir. Bu nedenle bebekten gelen çok küçük bir ses, yatakta bir hareket ya da hatta sessizlik bile annelerin bir anda irkilmesine veya refleksif bir tepki vermesine neden olabilir. Uyku araştırmalarında özellikle REM uykusunun daha hafif evrelerinde gerçekleşen bu durumların, kişide ani bir sıçrama hissi yaratabildiği belirtilmektedir.

Buna karşılık birçok çalışmada babaların gece uyku döngüsünün daha az bölündüğü ve tepkilerinin genellikle daha sakin gerçekleştiği gözlemlenmiştir. Doğum sonrası ilk aylarda yapılan araştırmalar, annelerin gece uykusunun kesintiye uğrama oranının erkek partnerlere kıyasla belirgin şekilde daha yüksek olduğunu ve bazı çalışmalarda annelerin gece ortalama 2 ila 3 kez çevresel uyaranlara tepki verebildiğini, babalarda ise bu sayının çoğu zaman 1 civarında kaldığını göstermektedir. Bunun yanında doğumdan sonraki ilk 6 ayda annelerin toplam uyku süresinin ortalama 1 ila 2 saat kadar daha az olabildiği de rapor edilmiştir.

İlginç olan nokta, bu refleksin sadece bebeğin ilk yıllarıyla sınırlı kalmamasıdır; birçok anne, çocukları büyüse bile yıllar boyunca geceleri çevresel seslere ve hareketlere karşı daha hassas tepki vermeye devam edebilir. Hatta günlük hayatta sıkça anlatılan bazı aile anılarında, annelerin geceleri en küçük sese bile irkilerek tepki vermesi bir tür “anne refleksi” olarak tanımlanır. Bu durum zamanla popüler kültürde de yer bulmuş, bazı videolarda, komedi sahnelerinde ve filmlerde annelerin gece ani tepkileri izleyiciler için mizahi bir unsur hâline getirilmiştir. Bunun yanında bazı araştırmalar, gebelik sırasında bebeğe ait az sayıda hücrenin anne vücudunda uzun yıllar kalabildiğini ve bu biyolojik bağın “mikrokimerizm” olarak adlandırıldığını göstermektedir; bu olgunun bilimsel literatürde özellikle 1990’lı yıllarda yapılan genetik çalışmalarla daha görünür hâle geldiği ve bazı araştırmalarda bebeğe ait hücrelerin doğumdan onlarca yıl sonra bile tespit edilebildiğinin bildirildiği ifade edilmektedir.

Ancak bu davranışın temelinde aslında evrimsel ve biyolojik bir koruma mekanizması bulunmaktadır; anne beyninin çevresel uyaranlara daha duyarlı hâle gelmesi, bebeğin güvenliğini sağlama açısından avantaj sağlamış olabilir. Uzmanlar, uyku hijyenine dikkat edilmesi, mümkün olduğunda gün içinde kısa dinlenme araları verilmesi ve ebeveynler arasında bakım sorumluluğunun paylaşılmasının bu yoğun tepki döngüsünün etkilerini azaltabileceğini belirtmektedir.

Kaynakça

1-Mindell, J. A., & Owens, J. A. (2015). A Clinical Guide to Pediatric Sleep: Diagnosis and Management of Sleep Problems.

2-Swanson, L. M., & Arnedt, J. T. (2018). Maternal sleep and postpartum adjustment. Journal of Clinical Sleep Medicine.

3-Gay, C. L., Lee, K. A., & Lee, S. Y. (2004). Sleep patterns and fatigue in new mothers and fathers. Biological Research for Nursing.

4-Tikotzky, L., & Sadeh, A. (2009). Maternal sleep related cognitions and infant sleep. Child Care Health and Development.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

5-Gündüz, N. (2020). Annelerde Uyku Bozuklukları ve Etkileri. Türk Psikiyatri Dergisi.

6-Bianchi, D. W., Zickwolf, G. K., Weil, G. J., et al. (1996). Male fetal progenitor cells persist in maternal blood for decades. Proceedings of the National Academy of Sciences.