Azot, Ormansızlaştırılmış Alanlarda Daha Hızlı Yeniden Büyüme için Kilit Önem Taşıyor Olabilir!

Yeni yayımlanan bir araştırmaya göre, toprakta yeterli azot bulunması durumunda tropikal ormanlar, ormansızlaştırmadan sonra iki kat daha hızlı toparlanabiliyor.

University of Leeds liderliğindeki bir bilim insanı ekibi, besin maddelerinin ormanların yeniden büyümesini nasıl etkilediğini incelemek amacıyla dünyanın en büyük ve en uzun süreli deneyini gerçekleştirdi. Çalışma, ağaç kesimi ve tarım gibi faaliyetler nedeniyle temizlenmiş alanları kapsıyor.

Araştırmacılar, Orta Amerika genelinde her biri yaklaşık bir futbol sahasının üçte biri büyüklüğünde olan ve farklı yaşlara sahip 76 orman parseli belirledi ve bu alanlarda 20 yıla varan süre boyunca ağaçların büyümesini ve ölüm oranlarını inceledi.

Parsellere; azot gübresi, fosfor gübresi, azot ve fosforlu gübre veya hiç gübre verilmemesi şeklinde deneysel uygulamalar yapıldı.

Ekip, topraktaki besin seviyelerinin, tropikal ormanların yeniden büyümesini güçlü bir şekilde etkilediğini ve ağaçların yeterli azota erişebildikleri durumlarda, erişemedikleri durumlara kıyasla ilk 10 yılda iki kat daha hızlı iyileştiğini buldu.

Glasgow Üniversitesi, Smithsonian Tropikal Araştırma Enstitüsü, Yale Üniversitesi, Princeton Üniversitesi, Cornell Üniversitesi, Singapur Ulusal Üniversitesi ve Cary Ekosistem Çalışmaları Enstitüsünden bilim insanlarının da katıldığı araştırmanın sonuçları Nature Communications dergisinde yayımlandı.

Araştırmanın başyazarı ve çalışmayı University of Leeds’te doktora eğitimi sırasında yürüten Wenguang Tang, şunları söyledi:

Çalışmamız heyecan verici çünkü ağaçların erişebildiği besinleri yöneterek yeniden ağaçlandırma yoluyla sera gazlarının yakalanmasını ve depolanmasını artırabileceğimize işaret ediyor.

Araştırma ekibi deneyde azotlu gübre kullandı. Ancak ormanların gübrelenmesini önermiyor çünkü bunun güçlü bir sera gazı olan diazot monoksit (N₂O) salımı da dâhil olmak üzere olumsuz sonuçları olabileceğini vurguluyor.

Bunun yerine doğal olarak azot bağlayabilen baklagil (fasulye) familyasından ağaçların dikilmesini ya da hava kirliliği etkisiyle zaten yeterli azota sahip olan alanlarda ağaçlandırma yapılmasını öneriyorlar.

Tropikal ormanlar, atmosferden karbonu uzaklaştırıp ağaç dokularında depolayarak iklim değişikliğini azaltabilen hayati küresel karbon yutakları olarak kabul ediliyor. Bu süreç “karbon tutumu” olarak adlandırılıyor.

Araştırmacılar, bulgularının dünya genelindeki genç tropikal ormanlara da uygulanması hâlinde, azot eksikliğinin yılda yaklaşık 0,69 milyar ton karbondioksitin tutulmasını engelliyor olabileceğini tahmin ediyor. Bu miktar, Birleşik Krallık’ın yaklaşık iki yıllık karbondioksit ve diğer sera gazı emisyonlarına eşdeğer.

Araştırma, Brezilya’da düzenlenen COP30 zirvesinin kapanışından yalnızca haftalar sonra yayımlandı. Bu zirvede, tropikal orman ülkelerinin ormanlarını koruma ve yeniden restore etmelerini desteklemek amacıyla Tropical Forest Forever Facility (TFFF) fonu duyurulmuştu.

Leeds Üniversitesi Coğrafya Okulunda doçent olarak çalışan ve çalışmanın baş araştırmacısı olan Dr. Sarah Batterman, şu değerlendirmeyi yaptı:

Deneysel bulgularımız, tropikal ormanları doğal iklim çözümleri kapsamında nasıl anladığımız ve yönettiğimiz konusunda önemli sonuçlar doğuruyor. Olgun tropikal ormanların yok edilmesinden kaçınmak her zaman öncelik olmalıdır. Fakat besin maddelerinin karbon tutumu üzerindeki etkilerine dair bulgularımız, politika yapıcılar ormanların nerede ve nasıl restore edileceğini değerlendirirken kritik öneme sahiptir.