Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Aksolot semenderi (Ambystoma mexicanum)

Aksolot semenderi (Ambystoma mexicanum)
4 dakika
51,682
Tüm Reklamları Kapat
Aksolot semenderi
  • Bilimsel Adı Ambystoma mexicanum
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Aksolot semenderi
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Axolotl
Taksonomi
  • Bu içerik, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.
  • Gözlem Ekle

Tanım ve Genel Bilgiler

Türkçede kimi zaman "kaplan semenderi" veya "yürüyen balık" olarak da bilinen aksolotların bilimsel adı Ambystoma mexicanum olarak geçer. Her ne kadar "balık" olarak isimlendirilseler de aslında balık değil, amfibidirler.

Ambystomatidae familyasının en büyük üyesi olan bu su semenderlerinin boyları 20-28 cm arası değişir. Solungaç yarıklılık (perrenibranchiate) halinde kalarak solungaç, kuyruk yüzgeci gibi larval özelliklerini yetişkin hallerinde de sürdürürler. Yetişkin hallerinde ilkel akciğerler geliştirerek gerektiği durumlarda gaz alışverişini artırırlar, bu yüzden geçirdikleri değişimler "Gizemli Metamorfoz" olarak da adlandırılır. Renkleri oldukça çeşitlilik gösterebilir, albino olanlar dışındakiler altın rengi, siyah, beyaz gibi pek çok renge bürünebilir. Kaptan kertenkelelerinin larvalarıyla sık sık karıştırılsalar da yetişkin halinde karasallaşamama, larva halini sürdürme gibi pek çok yönlerle onlardan ayrılırlar.

National Geographic

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Aksolotlar, evrimin gözümüzün önündeki ispatlarıdır ve tek yapmanız gereken, bakmaktır. Spesifik olarak, neoteni adı verilen özel bir evrim türünün eşsiz örnekleridirler. Bu tür bir evrimin insan evriminde de büyük rol oynadığı düşünülmektedir. Konuyla ilgili olarak buradaki makalemizi okumanızı önemle tavsiye ederiz.

Aksolotlarda neoteni, metamorfoz geçirmemelerine rağmen cinsel olgunluğa erişmelerine neden olmaktadır. Aksolotlardan olan birçok cins hayvan ya tamamen neoteniktir ya da neotenik olan popülasyonlarına mutlaka rastlanır. Yapılan evrimsel analizler, aksolotlardaki metamorfoz bozulmasına ve yepyeni türlerin evrimleşmesine neden olan unsurun tiroit uyarıcı hormonun çalışmasını engelleyen bir mutasyon olduğunu göstermektedir. Bu sebeple tiroit üretilemez ve dolayısıyla tiroksin salgılanamaz. Bu da, semenderlerin metamorfozuna engel olur. Dolayısıyla evrim sürecindeki bozucu bir mutasyonun bile yepyeni türleri ve tür gruplarını evrimleştirebileceğinin en bariz örneklerinden birisi budur. Bir "ara tür" olarak kabul edilirler; çünkü bu hormonlar onlara sağlanacak olursa metamorfoz geçirerek gelişimlerini tamamlarlar ve tamamen farklı bir canlıya dönüşürler. Bu canlı, aslında onların "yetişkin" halleridir; ancak normalde neredeyse hiçbir aksolot bu yetişkin hale ulaşamaz; bu şekilde evrimleşmişlerdir.

The Independent

Bunu, insanlardaki neoteni ile kıyaslayarak anlamak mümkündür. İnsanların yetişkinleri de, yavruları da, birçok diğer primatın yavrularına müthiş benzer; ancak yetişkinlerine o kadar da benzemez. Bu durum, bizlerin evriminde bir noktada gelişimimizi bozan bir mutasyon veya mutasyonlar zinciri olduğunu, dolayısıyla neotenik bir evrim geçirdiğimizi düşündürmektedir. Yani biz insanlar, "gerçek yetişkin hallerini" asla bilemeyen hayvan türleri olabiliriz. Bizlerin "yetişkin"leri; aslında çocuklarımızın sadece büyük birer versiyonu olabilir. Bir diğer deyişle insan yavruları, insan yetişkinlerinin minyatür bir kopyası gibidir. Ancak diğer primatlarda durum böyle değildir. Yetişkinleri ile yavruları arasında bariz farklılıklar vardır ve bu farklar; insanın yetişkinleri ile yavruları arasındakinden çok daha fazladır. Aksolotlar da, bu şekilde, yavruların "irileşmesi" ile yetişkinliğe erişirler. Gerçek anlamda bir "yetişkinliğe geçiş" süreci olan metamorfozu geçirmezler (primatlarda metamorfoz görülmez; ancak yetişkinliğe geçişte büyük farklılıklar yaşanır).

Ayrıca aksolotları güzel bir ara tür yapan unsur, yetişkinlerinin kara yaşantısına çok daha adaptif olmasıdır. Larvalar suda yaşarlar ve normalde eğer ki evrim gelişimlerine izin vermiş olsaydı, yaşamlarının yetişkinlik evresini tamamen ya da en azından daha fazla karada geçirebileceklerdi. Ancak neotenik bir evrim geçirdikleri için, bu "gizemli ve sahte yetişkinler" tıpkı larvalar gibi suya bağımlıdırlar.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Aksolotların neredeyse tamamı Meksika’nın güneyindeki su kanallarında yaşar.

Tüm Reklamları Kapat

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Habitatları oldukça kısıtlıdır ve CITES (The Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) ve IUCN (The International Union for Conservation of Nature) tarafından soyu tükenmekte olan türler listesinde yer almıştır. Ülkemizde de bu hayvanın evcil hayvan olarak akvaryumlarda beslendiği bilinmektedir. Hatta oldukça popüler bir akvaryum hayvanı olarak bilinir.

Davranış ve Etoloji

Aksolotlar, çiftleşme kabiliyetine 6 ay ile bir yıl içerisinde, yaklaşık 20 cm uzunluğunda iken ulaşırlar. Kloak erkeklerde dişilere göre daha şişkindir. Dişilerin uygun kloak yapısına ulaşmaları için gerekli zaman yaklaşık 18 aydır ve bu zaman üreme için daha uygundur. Çiftleşme yılın herhangi bir zamanında olabilir ancak asıl çiftleşme mevsimleri aralıktan hazirana kadardır. En başarılı çiftleşmeler aralık ve ocak aylarında gerçekleşir. Çiftleşme yılda bir yada iki kez gerçekleşir.

Quark Magazine

Erkekler kur dansını tamamladıklar sonra dişiler spermleri kabul eder. Sonraki birkaç saat ile birkaç gün arasında yumurtlama gerçekleşir. Yumurtalar bireysel olarak bitkilerin üzerine konup yapraklara yapışır. 14 gün sonra yumurtadan çıkma gerçekleşir ve larva midesine ulaştırabileceği her türlü küçük organizmayı yemeye başlar. Axolotl yavrularının çoğu yamyamsıdır, bu yüzden aynı mekanlarda bulunduklarında aralarında rekabet ve saldırı boy gösterir. Yaklaşık 15 cm’e ulaşacak kadar büyüdüklerinde, saldırganlık azalır ve daha uysal hale gelirler. 

Diyet ve Metabolizma

Oldukça zor doyan canlılardır. Ancak suyun sıcaklığı ılıklaştıkça (22 derece civarı) beslenmeleri düzenli bir hal alır (2-3 günde bir). Toprak solucanları, tubifeks solucanları, kabuklu karidesler, balık parçacıkları, küçük omurgasızlar, kurbağa yavruları yiyerek beslenirler.

Wonderopolis

Etimoloji

Axolotl sözcüğü, 16. yüzyılda Meksika Vadisi'nde yaşayan Aztek dili olarak bilinen Nahuatl'ın klasik versiyonundaki ātl ("su") ve xōlōtl ("kaygan, buruş buruş olan, köle") anlamındaki sözcüklerin birleşiminden gelmektedir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
14
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 33
  • Tebrikler! 27
  • İnanılmaz 10
  • Merak Uyandırıcı! 9
  • Bilim Budur! 7
  • Umut Verici! 7
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Güldürdü 3
  • Korkutucu! 2
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Sıkça Sorulan Sorular

Aksolotl, "kaplan semenderi" veya "yürüyen balık" olarak da adlandırılan, gerçekte bir balık değil, amfibi bir canlıdır. Bu su semenderlerinin boyu 20-28 cm arası değişir ve yetişkin hallerinde de larval özelliklerini korurlar.

Aksolotların neredeyse tamamıyla Meksika'nın güneyindeki su kanallarında yaşar. Bu canlılar ayrıca popüler bir akvaryum hayvanıdır ve evcil hayvan olarak akvaryumlarda beslenir.

Aksolotl'lar, spesifik olarak neoteni adı verilen özel bir evrim türünün eşsiz örnekleridir. Neoteni, metamorfoz geçirmemelerine rağmen cinsel olgunluğa erişmelerine neden olur.

Aksolotl'ların habitatları oldukça kısıtlıdır ve CITES ve IUCN tarafından soyu tükenmekte olan türler listesinde yer almıştır.

Aksolotl'lar, çiftleşme kabiliyetine 6 ay ile bir yıl içerisinde ulaşırlar. Çiftleşme yılın herhangi bir zamanında olabilir ancak asıl çiftleşme mevsimleri aralıktan hazirana kadardır.

Axolotl sözcüğü, 16. yüzyılda Meksika Vadisi'nde yaşayan Aztek dili olan Nahuatl'ın klasik versiyonundaki ātl ("su") ve xōlōtl ("kaygan, buruş buruş olan, köle") anlamındaki sözcüklerin birleşiminden gelir.

Aksolotl'lar toprak solucanları, tubifeks solucanları, kabuklu karidesler, balık parçacıkları, küçük omurgasızlar, kurbağa yavruları yiyerek beslenirler.

Aksolotl'ların renkleri oldukça çeşitlidir ve albino olanlar dışındakiler altın rengi, siyah, beyaz gibi pek çok renge bürünebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/07/2024 22:29:56 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/546

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kuyruksuz Maymun
Deniz
Dna
Hastalık Kontrolü
Sağlık Bakanlığı
Hastalık Yayılımı
Hindistan
Sperm
Gıda
Gebelik
Einstein
Damar
Organizma
Erkek
Beslenme Davranışı
Eşey
Kimyasal Element
Karar
Bilgi
Öğrenme Alanı
Hızlı
Filogenetik
Grup
İmmünoloji
Sars Mers
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
S. Aytekin, et al. Aksolot semenderi (Ambystoma mexicanum). (15 Nisan 2011). Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/546
Aytekin, S., Bakırcı, Ç. M. (2011, April 15). Aksolot semenderi (Ambystoma mexicanum). Evrim Ağacı. Retrieved July 20, 2024. from https://evrimagaci.org/s/546
S. Aytekin, et al. “Aksolot semenderi (Ambystoma mexicanum).” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 15 Apr. 2011, https://evrimagaci.org/s/546.
Aytekin, Samet. Bakırcı, Çağrı Mert. “Aksolot semenderi (Ambystoma mexicanum).” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, April 15, 2011. https://evrimagaci.org/s/546.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close