Gökyüzü karanlık, çünkü evren sonsuz yaşlı değil ve gözlemlenebilir kısmı sınırlı. Bu yüzden her bakış doğrultusu bir yıldızın yüzeyine çıkmıyor. Buna Olbers paradoksu deniyor ve asıl çözümü evrenin sonlu bir yaşa sahip olması ile genişlemesi oluşturuyor.
Paradoksun mantığı şöyle: Evren sonsuz, durağan ve yıldızlarla düzgün dolu olsaydı, hangi yöne baksak görüş doğrultumuz er ya da geç bir yıldızın yüzeyine çarpardı. Uzaktaki yıldız daha sönük görünür ama gökyüzünde kapladığı alan da aynı oranda küçülür. Yani parlaklık ile alan birbirini götürür ve her kabuk aynı katkıyı yapar. Toplamda gökyüzü bir yıldızın yüzeyi kadar parlak olurdu. Bir ormanda yeterince derine baksanız her yerde bir ağaç gövdesi görmenize benzer, yalnız burada ağaçlar ışıyor.
Gerçekte iki etki bunu bozuyor:
- Evrenin yaşı sonlu. Yaklaşık 13,8 milyar yıl. Işık hızı sonlu olduğu için yalnızca bu sürede bize ulaşabilmiş ışığı görebiliyoruz. Daha uzaktaki yıldızların ışığı henüz gelmedi. Yıldızlar da sonsuz süre yaşamıyor, hatta ilk yıldızlar evrenin tarihinde belli bir andan sonra oluştu.
- Evren genişliyor. Uzak kaynakların ışığı kozmolojik kırmızıya kayma yüzünden uzar, foton başına enerji düşer. Çok uzaktaki galaksilerin ışığı görünür bölgeden kızılötesine, daha da uzaktakilerinki mikrodalgaya kayar.
İkisinin ağırlığı eşit değil. Hesaplar, yıldızların sonlu ömrünün ve evrenin sonlu yaşının baskın etken olduğunu gösteriyor. Genişlemenin kırmızıya kaymayla yaptığı sönümleme ise daha küçük bir düzeltme. Edward Harrison'ın hesapları, sonsuz yaşlı bir evrende bile yıldız ışığı birikiminin gökyüzünü yıldız yüzeyi parlaklığına çıkaracağını, ama evrenin gerçek yaşıyla bu birikimin çok küçük kaldığını gösterir.
Gökyüzü aslında tamamen karanlık da değil. Eski ışığın izi, kozmik mikrodalga artalan ışımasıdır ve yaklaşık 2,7 K sıcaklığında, mikrodalga bölgesinde her yönden gelir. Gözümüz bunu görmez ama bir anten görür. Ayrıca Conselice ve arkadaşlarının 2016 çalışması, z < 8'e kadar gözlemlenebilir evrende yaklaşık iki trilyon galaksi olduğunu tahmin ediyor. Yani sayı çok büyük, ama sonlu yaş ve genişleme yüzünden gökyüzünü doldurmaya yetmiyor.
Not olarak, listedeki bazı çalışmalar durağan veya sonsuz evren çerçevesinde alternatif çözümler öneriyor. Bunlar ana akım kozmolojinin kabul ettiği açıklama değil, bu yüzden onlara dayanmadım.
Kaynaklar
-
Christopher J. Conselice vd.. The Evolution Of Galaxy Number Density At Z < 8 And Its Implications. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Genyuan Zhang. Transcending The Classical Explanation: A Friedmann Equations Framework For Revisiting And Quantifying Olbers' Paradox. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı