Hayvanlar aleminde evlat edinme davranışı görülür mü? Görülüyorsa evrimsel bir avantajı var mıdır?

Evet, evlat edinme davranışı hayvanlar aleminde yaygın bir şekilde görülür. Riedman'ın 1982'deki derlemesi, alloparental bakımın ve evlat edinmenin yüzden fazla memeli ve yüz elliden fazla kuş türünde bildirildiğini aktarır. Evrimsel avantajı ise her durumda aynı değildir: bazı durumlarda gerçek bir yarar sağlar, bazı durumlarda ise ebeveynin yanılmasından ya da bir "hata"dan kaynaklanır.

Önce bir ayrım yapmak gerekiyor. Akrabaların yavrusunu üstlenmek, evrimsel açıdan kolay açıklanır. Akraba seçilimi (kin selection) devreye girer, çünkü yavru genlerinizin bir kısmını taşır ve onu hayatta tutmak kapsayıcı uyumu (inclusive fitness) artırır. Asıl bilmece, akraba olmayan yavruların edinilmesidir. Jain ve arkadaşlarının 2023 tarihli derlemesinin vurguladığı gibi, bu durumda kaynaklar paylaşılır ve uç durumlarda kişinin kendi yavrularının ölümüne bile yol açabilir.

Yine de önerilen açıklamalar var:

• Üreme hataları: Yuvasında yumurtası ya da yavrusu karışan bir kuş, yabancı yavruyu ayırt edemeyebilir. Bu durumda edinme, bakım davranışının yan ürünüdür.
• Ebeveynlik deneyimi: Özellikle ilk kez üreyen ya da yavrusunu kaybetmiş bireyler, yavru bakımını bu yolla öğrenir ve sonraki üremelerinde başarılı olabilir.
• Sosyal ve ekolojik avantajlar: Avital ve arkadaşları (1998), edinmenin ebeveynlik tarzının sosyal öğrenmesine yol açabileceğini ve ileride uyumlu eşler sağlayabileceğini öne sürer.
• Karşılıklı yarar: Gelecekte benzer bir yardımın geri dönmesi (karşılıklı özgecilik) beklentisi de önerilen yorumlardan biridir.

Bu açıklamaların hiçbiri tek başına tüm vakaları kapsamaz. Hansen (1996) edinmenin evrimsel anlamının hâlâ net olmadığına dikkat çeker, yani alan bu konuda uzlaşmış değildir.

Primatlardan güncel bir örnek var. Tokuyama ve arkadaşları (2021), Wamba'daki yabani bonobolarda iki dişinin başka bir sosyal gruptan gelen yavruları üstlendiğini bildirdi. Yazarlar bunu, bu dişilerin yavrulara güçlü ilgisi ve yavrulara ile grup dışı bireylere karşı yüksek hoşgörüsüyle ilişkilendiriyor. Edinmenin yavrunun hayatta kalma şansını artırabileceği düşünülüyor, ama bu iki vakadan genel bir sonuç çıkarmak doğru olmaz.

Özetle edinme gerçek ve yaygın bir davranıştır. Akraba yavrularda avantajı net, akraba olmayanlarda ise ya bir yan ürün ya da dolaylı bir yarar olarak yorumlanıyor. Bu belirsizlik, konunun hâlâ tartışmalı olduğunu gösteriyor.