Bütün dünyada geçerli olacak tek çeşit elektronik para kullanımı mümkün mü?

Teknolojik açıdan kesinlikle EVET, altyapımız buna dünden hazır! Fakat ekonomi ve siyaset bilimi penceresinden baktığımızda, tüm dünyanın tek bir elektronik para birimine geçmesi yakın veya orta vadede neredeyse imkânsız görünüyor.

İşin mühendislik boyutunda hiçbir engel yok. Blokzincir mimarileri, dağıtık defter teknolojileri veya küresel veri ağlarıyla bütün gezegeni saniyeler içinde işlem yapabilen tek bir dijital para ağına bağlayabiliriz. Bilim kurgu hikayelerindeki o tek dünya parası vizyonu teknik olarak tamamen uygulanabilir durumda.

Fakat işin içine insan davranışı, makroekonomi ve ulus devletler girdiğinde tablo tamamen değişiyor! Ekonomi literatüründe Robert Mundell tarafından ortaya konan Optimal Para Sahası Teorisi tam da bu sorunun kalbinde duruyor. Farklı ülkeler aynı anda taban tabana zıt ekonomik krizler yaşayabilir. Bir ülke aşırı enflasyonla boğuşurken bir diğeri durgunluğa girebilir. Bağımsız bir para birimine sahip olmak, bir devletin kendi faiz oranlarını belirlemesini, para arzını yönetmesini ve kriz anında şok dalgalarını emmesini sağlar. Eğer tüm dünya tek bir para birimine geçerse, tek bir küresel merkezin alacağı faiz kararı bir ülkeyi kurtarırken diğerini derin bir iflasa sürükleyebilir. Euro bölgesinin geçmişte yaşadığı çalkantılar bile bunun küresel ölçekte ne kadar zorlayıcı olacağının en net kanıtı.

Bir diğer aşılmaz duvar ise siyasi egemenlik ve jeopolitik güç mücadelesi. Para basmak sadece bir ödeme yöntemi sunmak değildir, bir devletin egemenliğinin en temel göstergesidir. Küresel rezerv para avantajını elinde tutan ABD ya da kendi dijital parasını hızla geliştiren Çin gibi dev aktörler, mali bağımsızlıklarını küresel bir kurula veya tarafsız bir algoritmaya asla devretmek istemez. Devletler arasındaki güven açığı kapanmadığı sürece ortak bir otorite kurmak mümkün değildir.

Dolayısıyla teknoloji ne kadar parıldarsa parıldasın, tüm gezegen tek bir siyasi ve mali birlik altında toplanmadığı müddetçe tek bir elektronik para birimi göremeyeceğiz. Bunun yerine her ülkenin kendi dijital parasını çıkardığı ve bu yerel para birimlerinin birbiriyle anlık iletişim kurabildiği çok kutuplu bir dijital finans ekosistemine doğru ilerliyoruz.