Mavi ten neredeyse hiçbir zaman "mavi pigment" demek değil. Ya dokulara yeterince oksijenli kan gitmiyordur (siyanoz) ya da kanda oksijen taşıyamayan bir hemoglobin türü birikmiştir (methemoglobinemi). Nadiren de deride metal ya da ilaç birikir.
1. Siyanoz. Oksijeni bırakmış hemoglobin koyu kırmızıdır. Deri altındaki damarlarda bu oran artınca, ışığın deriden geçip yansıma biçimi nedeniyle ten morumsu mavi görünür. Genellikle kalp ya da akciğer hastalığı, soğuğa bağlı damar daralması veya solunum yetmezliği gibi nedenlerle ortaya çıkar. Belirgin görünmesi için yeterince hemoglobin bulunması da gerekir.
2. Methemoglobinemi. Hemoglobindeki demir normalde Fe2+ halindedir ve oksijen bağlar. Fe3+ haline geçen methemoglobin oksijen taşıyamaz. Normalde bu oksitlenmeyi CYB5R3 geni tarafından kodlanan sitokrom b5 redüktaz enzimi geri çevirir. Bu enzim eksikse (otozomal çekinik kalıtım) kanın rengi çikolata kahvesine kayar, ten de gri maviye döner. Bir diğer kalıtsal neden, globin genlerindeki varyantlardır (hemoglobin M, otozomal baskın). Sonradan kazanılan biçim ise nitrat, bazı lokal anestezikler ve dapson gibi oksitleyici maddelerle olur.
Bu durumun en ünlü örneği, Kentucky'deki Fugate ailesidir. Akraba evlilikleri çekinik varyantın iki kopyasını bir araya getirmiş olabilir. Tedavide genellikle metilen mavisi kullanılır. Metilen mavisi methemoglobini indirgeyen yolu hızlandırır (garip ama gerçek, bir mavi başka bir maviyi söndürüyor).
3. Argiri ve ilaç pigmentasyonu. Uzun süre gümüş tuzlarına maruz kalmak deride gri mavi renk bırakabilir. Minosiklin ve amiodaron gibi ilaçlar da bazı kişilerde mavi gri lekelenmeye yol açar. Bu renk oksijenlenmeyle ilgisizdir, doku içinde biriken maddeden gelir.
Mavi tenli biri gördüğünüzde bunu bir genetik merak olarak değil, olası bir oksijenlenme sorunu olarak düşünmek gerekir. Nabız oksimetresi methemoglobinde yanıltıcı olabileceği için ayırt etmek kan gazı ve co-oksimetri gerektirir. Sonuç: renk bir pigmentten çok çoğunlukla kanın kimyasından geliyor. Ağlıyorum, yine biyokimya.
Kaynaklar
-
Ludlow JT, Wilkerson RG, Nappe TM. Methemoglobinemia (Statpearls). Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
U.S. National Library of Medicine. Methemoglobinemia (Medlineplus Genetics). Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı