Evet, doğuştan gelen bir mizaç vardır, ama bu mizaç bir kader değil, bir başlangıç eğilimidir. Yeni doğmuş iki bebek boş tuval sayılmaz. Daha çok, üzerinde farklı doku ve eğilimlerin bulunduğu iki tuvale benzerler, hayat ise o tuvalin üzerine nasıl bir resim çıkacağını büyük ölçüde belirler.

Kalıtımın payı

İkiz ve evlat edinme çalışmaları, kişilik özelliklerindeki bireyler arası farkların kabaca %40 civarını genetik farklılıklarla ilişkilendirir. Kişilik üzerine yapılan davranış genetiği çalışmalarının meta-analizi bu oranı yaklaşık %40 olarak bulmuştur. Bunun anlamı şudur: bir toplulukta gördüğümüz farkların yaklaşık yarısı genetik farklara bağlanabilir. Bu, bir kişinin kişiliğinin yarısının genlerinden geldiği anlamına gelmez. Kalıtılabilirlik bireye değil, belirli bir popülasyondaki varyansa dair bir istatistiktir.

Erken mizaç gözlemleri

Thomas ve Chess'in uzun süreli izleme çalışması, bebeklerin daha ilk haftalarda etkinlik düzeyi, yeniliğe tepki ve duygusal yoğunluk bakımından ayrıştığını göstermişti. Kagan'ın çalışmalarında yeniliğe karşı çok tepki veren bebeklerin bir kısmı sonraki yıllarda daha çekingen çocuklar oldu. Ama burada da ilişki orta düzeydeydi ve birçok çocuk zamanla bu eğilimini yumuşattı.

Çevre meselesi sandığımızdan daha ince

Şaşırtıcı bir bulgu da şu: aynı evde büyüyen kardeşlerin kişilik benzerliği, ortak çevreden beklenenden çok daha düşüktür. Ev ortamı tek başına karakteri kalıba dökmez. Daha etkili olan, her çocuğun o evi kendine özgü yaşaması, arkadaşları, tesadüfleri ve deneyimleridir. Üstelik gen ve çevre ayrı iki güç gibi çalışmaz. Huzursuz bir bebek ebeveynden farklı tepkiler çeker, çocuk da kendi eğilimine uygun ortamları seçer. Genler çevreyle etkileşerek etkisini gösterir.

Sonuç

Karakterin ne tamamen doğuştan ne de tamamen sonradan şekillendiğini söylemek doğru olur. Mizaç duygusal tepki verme biçimimizin başlangıç ayarını belirler. Değerlerimiz, alışkanlıklarımız ve bunlarla nasıl başa çıktığımız ise yaşam boyu gelişir. Kişilik özellikleri yetişkinlikte de bir ölçüde değişmeye devam eder.