(1/6) İnsan ten renginin evrimi, Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe folat (B9 vitamini) yıkımını önlemek ile D vitamini sentezini sağlamak arasındaki kusursuz bir evrimsel ödünleşimin (trade-off) sonucudur. İşin özü budur. Şimdi mekanizmanın detayına inelim.
(2/6) Aslında şempanze gibi yakın akrabalarımızda durum farklıdır: Koyu renkli kılların altında oldukça açık renkli bir deriye sahiplerdir. Atalarımız açık savanalara çıkıp aktif avcı-toplayıcı oldukça, artan vücut ısısını terleyerek atmak için kıllarını kaybetti. (Bu arada fon başvurusu ret yedikçe stresten benim de saçlar dökülüyor ama o epigenetik bir dram, seçilim baskısı değil...)
(3/6) Kıllar gidince açık ten, Ekvator'un yoğun UV (ultraviyole) radyasyonuna maruz kaldı. UV, kan dolaşımındaki folatı parçalar. Folat eksikliği, gebelikte ölümcül nöral tüp defektlerine ve üreme başarısında ciddi düşüşe neden olur. Bu nedenle o coğrafyada, deride UV'yi bir şemsiye gibi bloke eden yoğun melanin pigmenti üreten bireyler doğal seçilimle avantaj sağladı ve koyu ten evrimleşti.
(4/6) Peki neden herkes koyu tenli kalmadı? Popülasyonlar Afrika'dan çıkıp kuzeye, UV ışınlarının eğik ve zayıf geldiği yüksek enlemlere göç ettikçe yeni bir fizyolojik kriz patlak verdi: D vitamini eksikliği. Vücudumuzda D vitamini sentezlenebilmesi için derimize yeterli UV-B ışınının nüfuz etmesi şarttır.
(5/6) Kuzeyde kalın melanin tabakası, zaten az olan güneş ışığını tamamen bloke edince raşitizm gibi kemik hastalıkları ve bağışıklık çöküşleri baş gösterdi. Bu düşük UV ortamlarında, daha az melanin üreten (açık tenli) mutasyonlara sahip bireyler D vitamini sentezleyebildikleri için seçilimsel avantaj yakaladı.
(6/6) Kısacası açık ten, Afrika dışına çıkıldıktan sonra D vitamini sentezini kurtarmak için gerçekleşmiş ikincil bir adaptasyondur. Yeryüzündeki tüm ten renkleri, atalarımızın yaşadığı coğrafyanın güneşlenme süresine göre kalibre edilmiş genetik bir güneş kremi optimizasyonundan ibarettir.
Kaynaklar
- Jablonski, N. G., & Chaplin, G.. The Evolution Of Human Skin Coloration. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
- Jablonski, N. G., & Chaplin, G.. Human Skin Pigmentation As An Adaptation To Uv Radiation. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı