Nasıl dahi veya çok zeki olunur?

Kanka, IQ burada çok önemli bir etken; isteyerek zeki olamazsın veya IQ seviyeni artıramazsın. Fakat yapabileceğin en iyi şey şudur: Potansiyelin ortalama bile olsa onu sonuna kadar kullanmak. Sınırlarını zorlayan 120 IQ, düşünmemiş geri kalmış bir 180 IQ’dan çok daha değerli olabilir. Belki bir Einstein kadar hızlı kavrayamazsın ya da soyut kavramların onunki kadar gelişmiş olmayabilir; ancak araştırıp öğrenir, kitaplar ve makaleler okursun.

En önemlisi de şudur: Eğer okuyup sadece tekdüze bir yol çizer ve kalıpların dışına çıkmamak için uğraşma yanılgısına düşersen, bir deha değil ancak bir 'bilim yobazı' olursun. Öğrenmek, araştırmak ve her şeyden önemlisi düşünmeyi sevmek asıl olandır. Beyin çalıştıkça düşünmeyi sever, bilgisiz kalmaktan hoşlanmaz. Eğer zeki olmak, bir dahi gibi anılmak ve mevcut bilginin üzerine kat çıkacak seviyede gelişmek istiyorsan yapabileceğin en iyi şey; önce felsefe, sonra bilim öğrenmektir.

Felsefe gibi konuları da tekdüze değil, üzerine yorumlar yaparak düşünmelisin. 'Nihilizm şuymuş, mantıklı, ben de nihilistim' demek yerine; 'Nihilizm buymuş ama benim şu fikrim nihilizmle uyuşmuyor, kendime deterministik nihilist demeliyim' dediğin noktada kendi kalıbın oturur. Çünkü önemli olan neyi öğrendiğin değil, öğrendiğini nasıl işleyebildiğindir. Bilimde de felsefede de tam olarak bunu yaparsan, gelecekte gerçekten olmak istediğin kişi olabilirsin.

Aslında her birey ailesinden aktarılan bir zeka potansiyeliyle doğar. Yani genetik olarak aktarılan zeka potansiyelin neyse ulaşabileceğin en üst zeka seviyesi odur diyebiliriz. Yani klasik açıklama genetik faktörler potansiyelini belirler çevresel faktörler ise o potansiyelin ne kadarına ulaşabileceğini.

Bu çevresel faktörlerin içinde ne vardır? Doğduğun yer, aile, kültür, eğitim, psikolojik zorlanmalar, doğal koşullar vb. aslında her şey. Yani evet dahi diye adlandırdığımız Einstein gibi birçok kişi olmasına karşın belki çok daha yüksek potansiyele sahip ama çevresel koşullar sebebiyle asla o potansiyele ulaşamayan da birçok kişi vardır.

Genetik olarak aktarılan potansiyelime nasıl ulaşırım sorusuna gelecek olursak? Aslında zeka tanımı yapmak işe yarayabilir. Zeka bir kişinin değişen koşullara uyum sağlama yeteneğidir. Bunun için kavrama, karar verme, mantıklı düşünme, problem çözme, vb. gibi becerilerinin (hatta diğer canlılarla ilgili bir koşuldan bahsediyorsak bazen duyguları tanıma, sosyal ipuçları değerlendirme vb. Gibi becerilerin de) gelişmesi gerekir. Peki bunlar nasıl gelişir, öğrenerek ve deneyimleyerek.

O sebeple soruyu daha da derinleştirmeden özetle yeni şeyler öğrenmek ve deneyimlemek bizi daha zeki biri yapabilir hatta potansiyel zekamıza ulaşmamızı da sağlayabilir. Ama önemli detay her konudaki yeni şeyler öğrenmek ve mümkünse deneyimlemek. Yani fizik, kimya, biyoloji, matematik, insan ilişkileri, astronomi, ekonomi aslında her şey.