Nasıl dahi veya çok zeki olunur?

Aslında her birey ailesinden aktarılan bir zeka potansiyeliyle doğar. Yani genetik olarak aktarılan zeka potansiyelin neyse ulaşabileceğin en üst zeka seviyesi odur diyebiliriz. Yani klasik açıklama genetik faktörler potansiyelini belirler çevresel faktörler ise o potansiyelin ne kadarına ulaşabileceğini.

Bu çevresel faktörlerin içinde ne vardır? Doğduğun yer, aile, kültür, eğitim, psikolojik zorlanmalar, doğal koşullar vb. aslında her şey. Yani evet dahi diye adlandırdığımız Einstein gibi birçok kişi olmasına karşın belki çok daha yüksek potansiyele sahip ama çevresel koşullar sebebiyle asla o potansiyele ulaşamayan da birçok kişi vardır.

Genetik olarak aktarılan potansiyelime nasıl ulaşırım sorusuna gelecek olursak? Aslında zeka tanımı yapmak işe yarayabilir. Zeka bir kişinin değişen koşullara uyum sağlama yeteneğidir. Bunun için kavrama, karar verme, mantıklı düşünme, problem çözme, vb. gibi becerilerinin (hatta diğer canlılarla ilgili bir koşuldan bahsediyorsak bazen duyguları tanıma, sosyal ipuçları değerlendirme vb. Gibi becerilerin de) gelişmesi gerekir. Peki bunlar nasıl gelişir, öğrenerek ve deneyimleyerek.

O sebeple soruyu daha da derinleştirmeden özetle yeni şeyler öğrenmek ve deneyimlemek bizi daha zeki biri yapabilir hatta potansiyel zekamıza ulaşmamızı da sağlayabilir. Ama önemli detay her konudaki yeni şeyler öğrenmek ve mümkünse deneyimlemek. Yani fizik, kimya, biyoloji, matematik, insan ilişkileri, astronomi, ekonomi aslında her şey.

Yazıma başlarken burada zeka(entelektüel kapasite)nın ne olduğunu açıklamaya gerek duymuyorum ancak zeka formlarını kategorize ederek irdeliyorum:

Düşük zeka: Bu yetersizlik çok boyutludur. Kişinin odaklanma kabiliyeti vasat seviyede olabilir(ağır ADHD) ancak iyi bir zeka potansiyeli olabilir ancak bu durumda zeka çok bir işe yaramaz. Veya kişide nöropatolojik bir rahatsızlık veya durum olabilir(örn: otizm, down sendromu, küçük yaşta beslenme yetersizliği).

Ortalama zeka: Fizyolojik açıdan sağlıklı ve normal bir beynin engel teşkil edecek kadar düşük bir zekaya sahip olması beklenmez.

Zeka konfor alanını sever; duygusal açıdan sürekli git-gel'ler yaşamak odaklanmayı son derece güçleştirir, yüksek zeka aslında biraz yönelimdir, kişi zekasını kullanmayı seviyordur, bu yüzden yüksek zekalı kişiler müzmin bir hayatı tercih edebilir, insanlardan mümkün olduğunca uzak durmak senin kendi zihninle daha çok muhatap olmanı sağlar.

Yüksek zeka bir açıdan algı derinliğidir, her şeyi diğer insanlardan daha derin ve daha çok algılarsın, başkasına göre hiçbir anlam ifade etmeyen şeyler sende derin izler bırakabilir. Soyut ya da somut olgular arasında diğer insanların kuramadığı bağlantıları kurarsın ve bu durum bazen acı vericidir ve psikolojik sorunlara sebep olabilir. Bu yüzden yüksek zekalı insanlar diğer insanlara göre "tuhaf" kişilerdir.

Yüksek zekanın başka bir boyutu; Hafıza: normal bir zeka ancak üstün bir hafızaya sahipsen bu seni yüksek IQ'lu yapar, çünkü öğrendiğin bilgileri, paternleri beynin daha iyi hafızasında tutar. Bu da oldukça kıymetli bir özelliktir ve bu büyük oranda genetiktir.

Nöroplastisite diye bir özelliğimiz var, bu yaşam boyu beynimiz değişebilir ve çeşitli yeteneklere yönelebilir demek.