1802'de Batan Gemi Enkazında Atina Akropolisi'ne Ait Mermer Parçası Bulundu!

Yunanistan Kültür Bakanlığına göre, 1802 yılında sulara gömülen bir geminin enkazında Atina Akropolisi'ne ait bir mermer parçası bulundu.

Söz konusu gemi, Ege Denizi'ndeki Çuha Adası (Kythira) açıklarında batan Mentor adındaki bir brikti (iki direkli yelkenli gemi). Bakanlığın yaptığı açıklamaya göre bu gemi, yedinci Elgin Kontu Thomas Bruce tarafından Akropolis kalıntılarındaki heykelleri Birleşik Krallık'a taşımak için kullanılıyordu.

Akropolis'in Kayıp Mermerleri ve Mentor Gemisi

Akropolis, Atina'da yüksek bir tepede yer alan ve şehrin en önemli yapılarından bazılarını barındıran tarihi bir bölgedir. Bu yapıların en bilineni, şehrin koruyucu tanrıçası Athena'ya adanmış olan Partenon tapınağıdır. Lord Elgin'in yerinden söktürdüğü heykeller, başta Athena'nın doğumu olmak üzere Yunan mitolojisinden çeşitli sahneleri tasvir ediyordu. Yeni bulunan parçanın doğrudan Partenon'a mı yoksa Akropolis'teki başka bir yapıya mı ait olduğu henüz kesin olarak bilinmiyor.

Gemi battıktan sonra Elgin'in, sünger avcılarını enkaz bölgesine daldırarak heykellerin büyük bir kısmını kurtarmayı başardığını biliyoruz. Çıkarılan bu eserler 1816 yılında British Museum'a satıldı ve günümüzde halen orada sergilenmeye devam ediyor.

Günümüzdeki Kazılar ve Yeni Buluntular

Araştırmacıların 2009 yılından bu yana gemi enkazında kazı çalışmalarını sürdürdüğünü görüyoruz. Geminin gövdesi büyük ölçüde dağılmış olsa da satranç takımı gibi 19. yüzyıla ait çeşitli eşyalar gün yüzüne çıkarıldı. En son yapılan kazılarda ise geminin bakır kaplamasına ait parçalar ve mürettebat tarafından kullanıldığı düşünülen kilden yapılmış bir ocağın kalıntıları bulundu.

Gemide bulunan antik mermer parçası, alt kısmında bir tür çivi veya dübel benzeri çıkıntı barındıran üçgen şeklinde bir bloktan oluşuyor. Yunanistan Kültür Bakanlığı yetkilileri, günümüz uzmanlarının bu tür parçaları damla (İng: "drop") olarak adlandırdığını belirtiyor. Yaklaşık 9.3'e 4.7 santimetre boyutlarındaki bu parçanın, zamanında Akropolis'teki (belki de doğrudan Partenon'un üzerindeki) diğer bloklara tutturulmuş olduğu düşünülüyor.

Tarihi Eserlerin İadesi Konusundaki Anlaşmazlıklar

Günümüzde Elgin Mermerleri veya Partenon Mermerleri olarak bilinen bu heykellerin yerinden söküldüğü dönemde Yunanistan, Osmanlı İmparatorluğu'nun egemenliği altındaydı. Elgin, heykelleri taşımak için dönemin Osmanlı yetkililerinden gerekli izinleri aldığını iddia etmişti. Ancak Yunanistan, Elgin'in gerekli izne sahip olmadığını savunuyor. O dönemde Yunanistan'ın Osmanlı İmparatorluğu tarafından işgal altında olduğunu vurgulayarak eserlerin British Museum'dan iade edilmesini talep ediyor.

Müze bugüne kadar bu talepleri reddetti. Yine de 2021 yılından bu yana British Museum'un Elgin Mermerleri'ni Yunanistan hükümetine iade etme konusunda bazı görüşmeler yaptığı bildiriliyor. Şu ana kadar herhangi bir anlaşmaya varılamadı. Bu konudaki en büyük engellerden biri, Birleşik Krallık yasalarının British Museum'un envanterindeki herhangi bir eseri elden çıkarmasını (İng: "deaccessioning") yasaklamasıdır. Bu durum, eserlerin Yunanistan'a iadesini hukuki olarak büyük bir çıkmaza sokuyor.

Eserlerin diplomatik ve hukuki statüsü tartışılmaya devam ederken, gemi enkazından yeni çıkarılan kalıntıların korunması ve analizi üzerindeki bilimsel çalışmalar tüm hızıyla sürüyor.