Zaman, Fiziksel Bir Gerçeklik mi, Yoksa Sadece Bir İllüzyon mu?

Zaman, Fiziksel Bir Gerçeklik Olmayabilir!

Zaman, Fiziksel Bir Gerçeklik mi, Yoksa Sadece Bir İllüzyon mu?
Yazar BEC Crew Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
13,009 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Günlük yaşamlarımızda karşılaştığımız tüm baskıların dışında, zamanın doğasının en derin etkiye sahip olduğuna şüphe yok. Günlerimiz, haftalarımız, aylarımız ve yıllarımız geçtikçe, zaman geçmişten şimdiye ve geleceğe doğru gidiyor ve başka hiçbir yöne gitmiyor. Fakat Evren'imizi yöneten fiziğe göre aynı şeyler, zamanın gittiği yönden bağımsız olarak gerçekleşmektedir. Üstelik şimdi fizikçiler, kütleçekiminin, Evren'imizde bulunan her nesneyi ileri bir yöne zorlayacak kadar güçlü olmadığını öne sürüyorlar. O halde bildiğimiz şekliyle zaman gerçekten var mı, yoksa bunu biz mi uydurduk? Öncelikle, "zamanın oku" denen kavram hakkında biraz hafızamızı tazeleyelim. 

Zamanın ileri yönlü oku sayesinde gençler yaşlanır ve geçmiş, şimdiki zamana evrilir (şimdiki zaman da aslında bir zamanların "geleceği" idi) . Çırptığınız yumurtaları eski haline getiremezsiniz ve kırık bir bacağa "Ctrl+Z" (bilgisayarda "geri al" kısayol tuşları) yapamazsınız. Peki bir saniyeliğine kendi bakış açımızı unutursak ve uzaklaşıp Evren'e bir bütün olarak bakarsak, söyleyebileceğimiz kadarıyla, Evren'in davranışını yöneten tek şey fizik kanunlarıdır. Sorun şu ki, bu kanunların biri dışında hepsi, zaman bakımından tamamen çift taraflı olarak düşünülür; yani zaman ister ileriye ister geriye gitsin, aynı sonuçlar meydana gelecektir. Lee Billings, Scientific American için şöyle yazıyor:

Newton'un kütleçekim kanunu, Maxwell'in elektrodinamik kanunu, Einstein'in özel ve genel görecelik kanunu veya kuantum mekaniği kanunu olsun, Evren'imizi en iyi şekilde tanımlayan bütün denklemler zaman ileri veya geri doğru aktığında mükemmel şekilde çalışırlar.

Evren'deki bu 'çift taraflı zaman" niteliğinin bir örneği de, kütleçekim gücüne göre, bir yıldızın yörüngesinde dolaşan bir gezegenin takip ettiği yoldur. Brendan Cole, 2016'nın başlarında bize şöyle açıklamıştır: 

Reklamı Kapat

Zaman ister ileri ister geri gitsin, gezegen yörüngeleri tamamen aynı yolları takip ederler. Tek fark, yörüngenin yönüdür.

O halde zaman öznel midir? Einstein'ın özel görecelik kuramının söylediği şey bu olabilir, fakat "termodinamiğin ikinci kanunu" olarak adlandırılan "küçük" bir detay daha var. 

Termodinamiğin ikinci kanununa göre, zaman geçtikçe, Evren'deki düzensizlik miktarı (veya entropi) daima artacaktır. Bu durum, şu çırpılmış yumurtalara kadar gider; bir kez düzensiz hale geldiklerinde geri gidemez ve belirli bir sisteme uygulanmış olan düzensizlik miktarını azaltamazsınız. Cole şöyle açıklıyor: 

Bu sebeple fizikçiler, zamanın okunun kaynağı olarak ikinci kanun üzerinde gönülsüzce anlaşmaya varmışlardır: bir şey olduktan sonra düzensizliğin daima artması lazımdır ve bu da zamanın sadece bir yönde hareket etmesini gerektirir.

Bütün bunlar size biraz karmaşık gelmeye başlayabilir, çünkü öyleler.

Şimdi pek çok fizikçi, kütleçekim yeterince küçük parçacıkları birbiriyle etkileşime soktuğu zaman ileri yönlü zaman okunun ortaya çıktığından ve düzensizliğin arttığından şüpheleniyor. Bu küçük parçacıklar çok daha büyük şeylerle sadece bir kez etkileşime girmeye başladığında, kanunlar daha yönsüz bir Evren lehine değişir. Fakat bunun olması için düzensizliğin artmış olması gerekir, yani Evren şimdi olduğundan daha düzenli şekilde başlamış olmalıdır; bazı fizikçiler, zamanın ileri, geri, yana aktığı paralel evrenlerin bulunduğunu ileri sürerek bunu açıklamaya çalışmışlardır.

İki fizikçi, çağdaş bilimdeki en büyük bilinmezlerin birinin kaynağına inmeye çalışarak, kütleçekimin tüm bu çılgınlığın ardındaki güç olduğu varsayımını sınamaya karar vermişlerdi. Parçacıkların, zamanın oku tarafından yönetilmekten, Evren'in yönsüz kanunları tarafından yönetilmeye geçtiğinin düşünüldüğü nokta, uyumsuzlaşma olarak biliniyor. Nick Stockton'ın Wired'a açıkladığı üzere, uyumsuzluğu açıklayan en belirgin varsayım Wheeler-DeWitt denklemidir ve kütleçekim sayesinde kuantum ile klasik mekanik arasındaki bağlantı noktalarını tahmin eder. Fakat Harvard Üniversitesi'nden Dmitry Podolsky ve Astellas Küresel İyileştirici Tıp başkanı Robert Lanza, Wheeler-DeWitt denklemi üzerinden kütleçekim ölçümleri yürüttüler ve matematik uygulandığında, denklemin, ileri doğru giden zaman yönünün gerçekte nasıl ortaya çıktığını açıklamadığını buldular. Aslında, elde ettikleri sonuçlara göre kütleçekimin etkileri, evrensel bir zaman okunun sebebi olmak için çok yavaş şekilde devreye giriyordu.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Stockton'un belirttiği üzere, eğer kütleçekim, moleküller daha büyük bir şeye doğru 'uyumsuzlaştıkça' bunların arasındaki etkileşimi muhafaza etmek için çok zayıf kalıyorsa, onları aynı ve zamansal yöne doğru itecek kadar güçlü olamayabilirdi. Lanza, Discover için şöyle yazıyor: 

Tezimiz gösteriyor ki, zaman geçmişten geleceğe doğru geçerek yalnızca 'orada' var olmuyor, bunun yerine, gözlemcinin deneyimlemiş olduğu olaylar hakkında bilgi saklama yeteneğine bağlı, gelişen bir nitelik olma özelliği taşıyor.

Bu durum, zamanın okunun öznel olduğunu ve gözlemci, yani bizler tarafından belirlendiğini öne sürüyor. Lanza, Wired'a şöyle konuşuyor: 

Einstein, görecelik üzerine olan tezlerinde, zamanın gözlemci için göreceli olduğunu göstermişti. Bizim tezimiz bunu bir adım öteye taşıyarak, aslında gözlemcinin zamanı oluşturduğunu savunuyor.

Fikir elbette tartışmalı. Çünkü UC Berkeley'de bir fizikçi olan ve çalışmada yer almayan Yasunori Nomura, ikilinin uzayzaman kumaşını göz önüne alamadıklarını ve kimsenin gerçek olduğundan emin bile olmadığı bir özelliği, 'gözlemci zamanını', denkleme katmak zorunda kaldıklarını belirtiyor. Nomura şöyle söylüyor: 

Cevap, zaman kavramının, sisteme gözlemci dahil edilmeden matematiksel olarak tanımlanabilip tanımlanamayacağına bağlı.

Eğer Evren'deki zamanın tuhaflığını açıklamak istiyorsak, henüz o noktaya gelmedik fakat Lanza ile Podolsky'nin ileri sürdüğü üzere, belki bir şeyi kaçırıyor olabiliriz. Ayrıca araştırmacıların 2016'nın başlarında öne sürdüğü üzere, bu şey karanlık enerji olabilir mi?

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • İnanılmaz 3
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Korkutucu! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Science Alert | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/10/2021 04:22:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4661

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Samanyolu Galaksisi
Yaşamın Başlangıcı
Yakınsak Evrim
Balıklar
Köpekgil
Gezegen
Tüy
Kedigiller
Şiddet
Alkol
İspat
Tardigrad
Hastalık Dağılımı
Uygulama
Eğilim
Kas
Kelebek
Dişler
Astrobiyoloji
Tehdit
Uçuş
Komplo Teorisi
İnternet
Depresyon
Astrofotoğrafçılık
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın