Yeni Pirana Türü Vejetaryen Besleniyor!

2024’ün sonlarında Amazon Nehri’nin bir kolu olan Xingu Nehrinde keşfedilen yeni bir tür; piranalara olan bakış açınızı kökten değiştirecek! Londra Doğa Tarihi Müzesi yöneticilerinden balık bilimci Dr. Rupert Collins, keşfettikleri bu yeni türün popüler kültürde oluşmuş pirana algısını değiştirebileceğini savunuyor. Ayrıca tüm bu algıları değiştirebileceğine olan inancın yanında, bu türün bize piranaların evrimsel süreçte nasıl değiştiğini, ne gibi zorluklar ya da seçilim baskıları sonucunda günümüzdeki halini aldığı konusunda da perspektif sunabileceği düşünülmektedir.

X

Bu tür; kendisini genel anlamda bildiğimiz vahşi yakın akrabalarından ayıran pek çok morfolojik farklılığa sahip. Kuyruğunun, karın ve sırt bölgesinin alışageldiğimiz piranalar gibi olmamasının yanı sıra kanadı boyunca uzanan siyah çizgi onu oldukça özel yapıyor.

Bu çizgili balık ilk keşfedildiğinde, ünlü Yüzüklerin Efendisi yapımındaki Sauron'un ikonik gözüne benzetilmiş ve buna vurgu yapmak için bu türe de Myloplus sauron adı verilmiştir. Ek olarak, özellikle kuyruğuna yakın bölgedeki sarı ve turuncu tonlarındaki benekleri de onu benzersiz yapan bir diğer detaydır.

Myloplus cinsi, pirana ve pacu genel adlaır verilen balık gruplarından oluşan Serrasalmidae balık ailesine dahildir. Serrasalmidae ailesinin yaşayan üyeleri olan piranalar ve pacuların yakından ilişkili olması ve benzer özelliklere sahip olması nedeniyle, türlerin ayırt edilmesinin zor olabileceği belirtilmiştir. Londra Doğa Tarihi Müzesi'ne göre hem pacu hem de pirana türleri, yaşamlarının çeşitli aşamalarında farklı şekillerde görünebilir ve erkekler ile dişiler genellikle birbirlerinden farklı görünürler, bu da türlerin ayırt edilmesini zorlaştıran bir diğer önemli etkendir.

SciSpace

Ancak bu balığı ilginç kılan tek şey dış görünüşü değil, insanların yaygın olarak bildiği Güney Amerika’da yaşayan Kırmızı karınlı piranalar gibi hepçil ya da avlanma temelli beslenmemesidir. Aslında Serrasalmidae ailesinin diyetleri kendi içlerinde gruplara ayrılır. Tamamen etçil, tamamen otçul, hepçil ya da asalak beslenen türleri kayıtlara geçmiş durumdadır. Evrimsel sürece baktığımız zaman, piranaların vejetaryen bir atadan geldikleri ancak bu sürede evrimleştikleri ve günümüzdeki piranaların etçil ve otçul olarak ikiye ayrıldığı görülebilir.

ResearchGate

Hatta öyle ki piranaların evriminde tamamen etçillik oldukça nadir görülür, yani etçil olarak nitelendirdiğimiz piranalar bile tam olarak etçil değildir. İşte otçul piranalar da bu evrim ağacının birer üyesidir. Otçul piranalar dediğimiz pacular ve Myleus türleri bitkisel diyetlerle beslenirler. Diyetlerini genelde su bitkileri, yapraklar, meyveler ve tohumlar oluşturur. Genellikle tropikal bölgelerde yaşayan bu türler gruplar halinde ve uyumlu şekilde hareket etmeye adapte olmuşlardır.

Bunlar Theodore Roosevelt’in çizdiği korkunç ve agresif pirana algısından oldukça uzak barışçıl ve sakin hayvanlardır. Ek olarak yapılan araştırmalar piranaların genelde kurak zamanlarda, yaz mevsimlerinde ve besin sıkıntısı çektikleri zaman insanlara zarar verdiklerini kayda geçirmiştir.

Buna karşın yeni keşfedilen türümüz Myloplus sauron’a baktığımızda su bitkilerini parçalamaya ve öğütmeye yönelik bir çene ve diş yapısı görüyoruz; hatta bu dişlere, insanınkilere benzer dişler desek çok da yanlış bir bilgi vermiş olmayız. Geleneksel piranalar ise genel olarak küçük jiletlere benzeyen, çok sayıda küçük dişlere sahiptir. Küçük jilet gibi dişler etleri kesmek için daha elverişliyken, Myloplus sauron'un ya da genel olarak pacu balıklarının dişleri daha küt ve öğütmeye yönelik evrimleşmiştir.

ResearchGate

Amazon Nehri'ni bu denli önemli kılan temel nokta da halihazırda barındırdığı endemik türlerin zenginliğidir. Bilimsel literatüre Dünya'nın en zengin biyoçeşitlilik bölgelerinden biri olarak geçen Amazon Havzası balıklara ek olarak, özellikle endemik piranalara da ev sahipliği yapmaktadır. Bu tür de berrak suları ve Amazon’un eşsiz akıntılarını oldukça benimsemiştir ve şimdilik endemik olarak ön plana çıkmaktadır. Ayrıca bu türden ayrı olarak Amazon’un Xingu kolunda 70’ten fazla endemik pirana türü olduğu bilinmektedir.

ResearchGate

Maalesef ki Amazon’un endüstrileştirme çalışmalarından ötürü ormanlar, var olan bitki çeşitliliği, kuşlar, çeşitli omurgasızlar gibi pek çok tür nasıl sıkıntı çekiyorsa ve habitatlarını kaybetme baskısıyla karşı karşıyalarsa aynı şey, balıklar ve piranalar içinde geçerli gibi görünmektedir.