Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Yanlış Evrim: Şeker Hastalığından Ayak Mantarına...Vücudumuz Modern Yaşama Uyumlu Değil!

Yanlış Evrim: Şeker Hastalığından Ayak Mantarına...Vücudumuz Modern Yaşama Uyumlu Değil! Jonathan Bartlett
15 dakika
43,383
  • Evrimsel Biyoloji

Bugünün insanları, göçebe atalarımızın hiç tanımamış olduğu bazı hastalıklarla uğraşıyor. Peki bunların üstesinden gelerek uyum sağlayabilir miyiz?

Çalışma sandalyeme oturup, bilgisayarıma notları sırayla girerken ve İnsan Vücudunun Öyküsü adlı kitabı okurken kamburlaştım. Bu kitap, fazlasıyla ve rahatsız edercesine vücudum hakkındaki bilgilerin farkında olmamı sağladı. Belimdeki ağrıyı dindirmek için esnedim. Pencereden dışarı göz attığım zaman, bahçe hayal meyal görünüyordu. Gözlüklerim neredeydi? Ayak parmaklarım ısınmış ve kaşınıyordu: Ayak mantarım yine nüksediyordu. 

Bu Reklamı Kapat

Kitaba döndüm. "Bu bölüm muhtemelen tam şu anda yaptığınız üç harekete odaklanıyor: ayakkabı giymek, okumak ve oturmak." Tamam, yapıyordum. Daha normal ne olabilirdi?

Harvard Üniversitesinde, insanlar üzerinde çalışan evrimsel biyolog, Daniel Lieberman'a göre ayakkabılar, kitaplar ve çalışma sandalyeleri hiç de normal değildi. Vücudumun şikayet etmek için iyi bir sebebi vardı çünkü bu aksesuarlar için oluşmamıştı. Çok fazla oturmam sırt ağrıma, kitaplarla ve bilgisayar ekranlarıyla genç yaşta çok fazla vakit harcamam miyobuma neden oldu. Ayrıca rahat ve konforlu ayakkabılar; yangılı ayak nasırına, ayak parmakları arasında mantar ve taban fasiiti (zayıflamış ayak taban çukurlarının altındaki dokunun bir iltihabı) dâhil ayak sorunlarına neden olabilirdi. 

Bu Reklamı Kapat

Bunlar obezite, 2. tip diyabet, kemik erimesi, kalp hastalığı ve ayrıca dünyanın gelişmiş ve gelişmekte olan bölümlerinde yükselişte olan çoğu kanser ile karşılaştırıldığında ufak tefek şeylerdi. Bu ciddi hastalıklar birkaç ortak özelliği paylaşıyor: kronik, bulaşıcı olmayan, yaşlanmayla ciddileşen, refah ve kültür tarafından güçlü bir şekilde etkilenen hastalıklardır. Modern tıp bunlar için tedaviler öne sürdü fakat bunlar hiçbirine çare olmadı: Ölümler ve sakatlıklar hala artmaya devam ediyor. 

Lieberman, evrimsel bakış açısının vücudun zaman içindeki “görünmez tehlikelerini” anlamak için önemli olduğunu söylüyor. Görüşünü anlamak zor olmadığı gibi bunu ilk kez ortaya atan kişi de o değil. Bu kuram uyumsuzluk kuramı olarak adlandırılıyor: Bizim erken insansı atalarımız küçük, gezici takımlar halinde yemek aradı ve avlandı. Afrika'da bir milyon ve daha fazla yıldır, evrim onların vücutlarını ve davranışlarını, çevresel şartların yavaşça değişen sırasında, uzlaşma içinde uyarladı – buna tam olarak doğal seçilim deniyor. Doğal seçilim; yeni özellikleri rastgele şekilde deneyerek, çalışanları tutup (uyarlama, adapte olma) çalışmayanı çıkarıp, bireyin fiziksel özelliklerini ve bir bireyin diğerlerine karşı hayatta kalma gücünü artırarak bireyin soyunun gelişimini garantiler.

Ancak, yaklaşık olarak 10.000 yıl önce tarıma geçilmesi, adaptasyonların kaplumbağa kadar yavaş olan hızını bozdu. Yerleşim yerlerindeki hayat, insanları aniden yeni yiyeceklerle, hastalıklarla ve alışkanlıklarla karşı karşıya bıraktı. Uyumsuzluğun sonucu olarak ve Lieberman'ın ileri sürdüğü gibi, artan hastalıklar; avcılık ve toplayıcılıktan çiftçiliğe geçiş yüzünden oldu. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

250 yıl önce başlayan Sanayi Devrimi, kültürel değişimleri hızlandırdı ve vücutlarımızı çevremiz ile daha uyumsuz halde bıraktı. Bunun sonucu olarak da sağlığımız bozuldu. Lieberman obezite, 2. tip diyabet, koronal kalp rahatsızlığı, kemik erimesi, yüksek tansiyon ve belli üreyici kanserleri bulaşıcı olmayan uyumsuzluk hastalıkları olarak varsayıyor ve aynı şekilde astım, alerji, sürekli uykusuzluk, diş çürükleri, endişe ve depresyon, düztabanlık, miyop ve sırt ağrısını da. Daha sonra beni şöyle uyarıyor "kitabın okurlarının çoğunluğu genelde bir uyumsuzluk hastalığına sahip ve bu yüzden ölüyor." Ayrıca gelişmiş ülkelerde çoğunlukla hafifletilmiş olsalar bile geniş ölçekli bulaşıcı hastalıkları da uyumsuzluk olarak sayıyor. 

Yanlış Evrimin Döngüsü

Doğal seçilimin uyumsuzlukları düzeltmek için zamanı yok çünkü bugün kültürel evrim, biyolojik evrimden çok daha fazla ilerliyor. Bu nedenle Lieberman, yeni ve “uğursuz” bir terim ileri sürüyor: yanlış evrim (dysevolution). 

Bu, insanların geriye gittiği veya büyük beyinler ve esnek bacaklar gibi zor kazanılmış adaptasyonlarımızın değerlerini kaybettiği anlamına gelmiyor. Yanlış evrim, Lieberman’a göre “bir 'uyumsuzluk' hastalığının nedenlerini tedavi etmeyip onun yerine hastalığa sebep olan çevresel etmenlerin tümünü devrettiğimiz zaman, hastalığı mevcut halde tutan ve bazen daha kötü yapan, birçok nesil boyunca gerçekleşen sağlığa zararlı geri bilgi akışı döngüsüdür." 

Kültürel evrim ana sorumlu olduğu ve adaptasyonları yönettiği zaman sağlık durumu kötüleşiyor ve örneğin kökleşmiş tat; şekerlemeler gibi kökleşmiş bir tat, uyumsuzluk haline geliyor. Lieberman modern ilaçları ve muayeneleri takdir etse de, bunları gözlükler veya taban destekleyiciler gibi yardımcılar olarak düşünüyor. Çünkü esas nedenlere veya hastalığı ortadan kaldırma gibi amaçlara hizmet etmiyorlar. "Hasta olduğumuz zaman tedavi, yanlış evrim dinamiğinin bir parçasıdır." diyor. 

Bu sayfalarda gösterilen tasvirlerin ilk üçü, Darwinist evrimin ürünleri ve geri kalanları Lieberman'nın yanlış evrimini resimliyor. Eğer tasvirleri bir çember içinde alırsak - homininlerin felek çarkı - en ayrıcalıklı konumu tutan, maddi üstünlüklerle dolu endüstri sonrası “DJ Homo sapiens” değil, “avcı-toplayıcı H. Sapiens” olacaktır.

Bu Reklamı Kapat

H. sapiens kabilemizin ilk üyeleri, aşağı yukarı 200.000 ila 300.000 yıl önce Afrika'da ilkel yontma taş devri avcılarından evrimleşti. Vücut yapıları bizimki gibiydi. Araştırmacılar arkeolojik iskelet kalıntıları ve ayrıca daha yeni avcı-toplayıcı grupların incelemesi sonucunda onlar hakkında epeyce bilgi sahibi oldular. Bu insanlar harika vücut hatlarına sahipti, koşucular gibi koşuyorlar ve beyefendiler gibi uyuyorlardı. Besleyici fakat çiğneme gerektiren bir beslenme düzenleri vardı ve çevreleriyle mükemmel uyum içinde olmasalar dahi, zaman içinde çevreye uygun şekilde adapte oldular.

Avcı toplayıcıların, kalp hastalığı ve benzeri hastalıkların kendini göstermeden önce öldükleri doğru değildir. Bebeklik dönemini atlatanlar 70 yaş civarına kadar yaşayabiliyordu. Diyelim ki yaşlıyken iltihap ve parazit kaptılar, görünüşe göre refah içindeki toplumların kronik hastalıklarını çekmediler. Yontma taş devri kuzenlerimiz karşı örnek ile durumu doğruluyor, uyumsuzluk kuramı için açık bir soruya neden oluyor: Nasıl daha fazla onlar gibi olabiliriz? Kendimi bir Gine domuzu (kobay) olarak kullanarak, cevabı bulmak için Lieberman'ın çözümlemesine teslim oldum.

Temellere Dönüş

Lieberman Harvard'da verdiği dersinde, öğrencilerinden egzersiz ve beslenme bilgisi topluyor. Öğrenciler kendilerini geleneksel avcı-toplayıcılara benzeyen Botswana, Tanzanya ve Paraguay'daki kabile takımlarıyla karşılaştırıyor. Ona aynı kayıtları ve ayrıca sağlık bilgimi göndererek, Lieberman'a ortalama avcı-toplayıcıdan en kötü duruma kadar olan ölçekte nerede bulunduğumu sordum. Ayrıca geçirmediğim fakat risk altında olduğum ciddi hastalıklar dahil sağlık şartlarımın evrimsel uyuşmazlıklar tarafından meydana geldiğinin kanıtı ne kadar güçlüydü? 

İlk etken, temeller. Lieberman, 188 cm ve 90 kilogram ile vücut kitle endeksimin (VKİ) 25.4 olduğunu, fazla kiloluluğun sınırında durduğumu söylüyor. Obez olmasam bile, bir avcı toplayıcıdan kesinlikle daha iriyim. Avcı toplayıcı grupların modern incelemesi onların ortalama VKİ'sini 21.5 bulmuş ve sağlık uzmanları bunun düşük-normal kriterinde olduğunu düşünüyor. Lieberman tarafından kaydedilen en düşük VKİ, Botswana'da kadın bir Bushmen'e (Güney Afrika’da yaşayan avcı-toplayıcı insan) ait olan 18,2’ydi.

Bu Reklamı Kapat

Sistolik kan basıncım (kalp pompaladığı zaman atar damar duvarlarındaki basınç) 138'di, "biraz yüksek tarafta" diyor ve kabul edilen verilere göre bunu ön yüksek tansiyon evresinde olarak niteliyor. Bushmen ve diğer toplayıcılarda, sistolik kan basıncı 100 ila 122 arası değişiyor, bu değer gelişmiş toplumlarda normalin altında kalıyor. 67 yaşında, genelde yaş ile birlikte tansiyon da yukarı eğilim gösterdiği için kan basıncıma kılıf uydurabilirim, oysa benim yaşımdaki hiçbir avcı toplayıcı yüksek tansiyon sınırına bile yaklaşmadı.(yüksek tansiyon sınırı: 140 veya daha yüksek). Alan araştırmalarına göre, onlarda damar tıkanıklıkları (atardamarların sertleşmesi), göğüs ağrısı, kalp grafiği anormallikleri veya kalp krizleri yok. 

Lieberman ekliyor "şeker hastası da olmadıkları söyleniyor, fakat henüz bilmiyoruz. Şeker hastası olmalarının son derece olasılık dışı olduğunu düşünüyorum." İnsülin direnci, şekerin bir işaretçisi olarak, avcı toplayıcı yaşam biçiminde uzmanlar olan Boyd Eaton, Loren Cordain ve Anthony Sebastian'ın 2007 yılındaki tezine göre avcılarda yok denilecek kadar az sayıda bulunuyor. Fakat yaşadığı çevreden koparılan avcı toplayıcılar, şeker hastalığına bağışıklık göstermiyorlar. Avustralya'daki aborjinler şehir bölgelerine yerleştikleri zaman sık sık fazla kilo alıp şeker hastalığına yakalanıyorlar. 70'lerin sonunda araştırmacı Kerin O'Dea, aborjinlerin çalılar arasına geri dönmesi üzerine birkaç haftalık bir çalışma yürüttü. Ataları gibi yağsız kanguru eti, balık ve hint yer elması tüketen Aborjinler sadece kilo vermedi, aynı zamanda glukoz seviyelerini ve şeker hastalığının diğer bünyesel işaretlerini önemli miktarda düşürdü. Bazılarının en azından geçici olarak şeker hastalıkları iyileşti.

Bende obezite, şeker veya kalp hastalığı olmadığından, en azından şimdilik, uyumsuzluklar yüzünden olabilecek ciddi olmayan sağlık sorunlarına bakalım. Miyop? Uzağı görememenin, avcı toplayıcıların sadece yüzde 3'ünde meydana geldiği tahmin ediliyor. "Çiftçi nüfusta bunun neredeyse hiç olmadığını da biliyoruz." diyor Lieberman. "Bir uyumsuzluk olduğuna karşı iddiaya girerim." Eğer çocuklar gözlerini bugün farklı yollarda kullanıyorsa, onları daha çok dışarı çıkarmamızı tavsiye ediyor. Dahası, gözlüklerin miyop genlerini insan nüfusunda mevcut tutmaya yardımcı olduğundan şüpheleniyor. Eğer öyleyse, bu bir yanlış evrim örneğidir. 

Sırt ağrım sadece, ayakta durmuş ve iki ayaklı hale gelmiş atalarımdan gelmiyor. Sırt ağrısı aldatıcı bir durum diyor Lieberman, çünkü uyumsuzluk hem az kullanmaya hem de fazla kullanmaya bağlı olabilir. Avcı toplayıcılar sırt ağrısı çekebilir (belirlenmedi), fakat "sırtlarını ılımlı kullandıklarını düşünüyoruz," diyor. Sırtlarını, varisleri olan çiftçiler ve fabrika işçileri gibi yormuyorlar, fakat yumuşak yatakta uyumuyorlar ve biz modern insanların yaptığı gibi de rahat sandalyelerde oturmuyorlar.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Yaşasın Sırt Çantası : Gezginin El Rehberi

Yaşasın Sırt Çantası : Gezginin El Rehberi

Okan Okumuş

Pek çok insan dünyayı gezmek, kendi gündelik hayatından kopup farklı kültürlerden insanların gündelik hayatlarına dahil olmak, bu sayede ufkunu genişletmek, hatta kendini bulmak ister. Elbette bunun yolu alternatif bir gezi anlayışından geçer, yani turistten ziyade gezgin olmaktır işin püf noktası.

Yaşasın Sırt Çan­tası: Gezginin El Rehberi, dünya üzerinde yeni yerler keşfetmek isteyen ancak bu yolculuğa nereden ve nasıl başlayacağını bilmeyenlere ayrıntılı bir yol haritası çıkarıyor. Plan­lama, ulaşım, konaklama, bütçe, rehber kitaplar, faydalı internet kaynak­ları, sağlık, güvenlik, yemek, alışveriş, iletişim, festivaller; engellilere, eşcinsellere, çocuklu ailelere özel seyahat öne­rileri; hem çalışıp hem de gezebileceğiniz gönüllülük ve sosyal sorumluluk projeleri ve dünyayı tek biletle dolaşabileceğiniz iki rota örneği de dahil pek çok konuda faydalı bilgiler sunuyor.

Bu kitap “yıllardır dokuz-beş çalışmaktan bunalarak biraz olsun boyunbağları­nı gevşetmek isteyenlere, deniz-kum-güneş tatillerine kültürel alternatif­ler arayanlara, bir tur acentesi rehberinin peşine takılıp gezmekten yoru­lanlara, köklerini bir saksı yerine uçsuz bucaksız topraklara salmayı dile­yenlere yol göstermeyi ve ilham vermeyi, dünyayı gezip yeni yerler keşfet­menin sanıldığı kadar zor olmadığı gerçeğini örneklerle ve yaşanmış tecrü­belerle gözler önüne sermeyi amaçlıyor”.

Devamını Göster
₺48.00
Yaşasın Sırt Çantası : Gezginin El Rehberi

Endişe ve depresyon ne durumda? "Avcı toplayıcılarda veri yok." diyor Lieberman. "Peki, neden bunun bir uyumsuzluk olduğunu varsayıyoruz? Çünkü stres seviyeleri yukarıda. Daha az hareket etmenin, uykunun ve modern beslenme şekillerinin tümünün ruh hali üzerinde kanıtlanmış etkileri var. Bahse girerim kronik uykusuzluk da bir uyumsuzluk hastalığıdır, fakat henüz kimse uykusuzluğu avcı toplayıcılar arasında araştırmadı."

Eylem İçin Evrimleşmek

Lieberman fiziksel hareketliliğin faydaları hakkında bazı kişisel görüşlere sahip, söylediğine göre kendi endişe problemlerine fiziksel aktiviteler yardımcı olmuş. Özellikle koşu, Lieberman' a güçlü bir şekilde yaramış - bu hobi bir araştırmanın uzmanlaşmasına sebebiyet vermiş. 49 yaşında, haftada 30 ila 50 mil koşuyor ve günde yaklaşık 2 mil yürüyor. Güzel havada bazen çıplak ayakla koşuyor, Cambridge' de bu yüzden adı çıkmış. Çıplak ayakla koşmak herkese göre bir şey değildir diyor, fakat bunu kitabında savunuyor: "Genelde çıplak ayakla dolaşan neredeyse hiçbir insanda düztabanlık görmedim ve düztabanlığın evrimsel bir uyumsuzluk olduğu inancımı pekiştirdim."

Lieberman, avcı toplayıcıları hiçbir gün izin yapmayan uzman sporcular olarak görüyor. Oyundan sonra çıplak ayakla koşarak ve Sahra altı sıcağında yiyecek kaynağı arayarak her gün 5 ila 10 mil yol alıyorlar. Bunu yapmayan torunlarına ne oluyor? Düzenli bir zinde fiziksel hareketlilik eksikliği "çok sayıdaki uyumsuzluk hastalığının en temel sebeplerinden biri, nereden başlayacağını bilmek zor," diyor Lieberman. Gençlik zamanı hareketsizlik, "yetersiz kas, kalp, kemik ve dolaşım gelişimine" ve yaşlanıldığı zaman yüksek tansiyon, kalp damar hastalıkları ve kemik erimesine neden oluyor. Kemik erimesi kadın avcı toplayıcılarda nadir olarak görülüyor. Arkeolojik katmanlarda, kadın avcının kemikleri, kemik erimesiyle alakalı çatlaklar göstermiyor. Bir kadının iskelet dayanıklılığı, büyürken güç kullanma ve ağırlık taşıma etkinliği ile şekillenir. Lieberman bu kadını, "genç iken yeterince hareket etmemiş bugünün oturan menopoz sonrası kadınlarına" zıt olarak görüyor. Yanlış evrim yine baş gösteriyor: "Okullarda daha fazla fiziksel etkinlik yapmayarak aslında nüfusumuzun büyük bir bölümünü kemik erimesine mahkum ediyoruz." diyor.

Lieberman'ın atılgan çalışma diyeti, 21.5 VKİ ile birlikte onu avcı toplayıcı yıldız takımına sokabilir. Fakat ben muhtemelen yeterince iyi değilim. Kendisi 2.6 mil uzunluğundaki sabah koşum boyunca bir adım sayıcı giymemi sağladı, koşum zinde değildi ve her gün yapmıyordum. Diğer günlerde yaptığım yürüme ve kürek çekme, kalp atışlarımda sadece ılımlı yükselişler yapıyor. "Haftada zinde veya ılımlı olarak 150 dakika hareketliliği aşarsan, Amerikalıların yüzde 20'sinin en tepesindesin." diyor. "Fakat sıradan bir avcı toplayıcıya göre düşük taraftasın. Belki çeyrek avcı-toplayıcısın."

Yine de, avcı toplayıcıların yaptığı bir şeyde yetenekliyim: dinlenmek. Yirminci yüzyıl araştırmacıları birçok kere, avcı toplayıcıların sık sık uzandığını söyledi. Yemek artıkları olmadığı için, kalorilerini idare etmek zorundaydılar. "Bu koşullar altında," diyor bana Lieberman, "dinlenmek uyumlu olmalı çünkü kalan gücünüzü üremeye ve/veya depolamaya (sonra kullanmak için yağa) dönüştürmenize imkân sağlıyor."

Derslerde Lieberman, bugün insanların hareketliliğe istekli olmadığını çünkü avcı toplayıcıların çok dinlenmeye ihtiyacı olmuş olduğunu tahmin ediyor. Zorunlu olmadığınız zaman hiçbir şey yapmamak eskiden uyumluydu, fakat şimdi uyumsuz. Bu yüzden hareketlilik ve hareketsizlik, avcı-toplayıcılar tarafından ustaca dengelenmiş tamamlayıcı özelliklerdi fakat aşırı kilolu modernler tarafından idare edilemiyor. Buradaki mantık çok kolay görünüyor. Lieberman, hareketli olma ve koşma yeterliliğimizi destekleyen "tonlarca özelliği" izah etmesine rağmen -bunların arasında yay gibi Aşil tendonları, kaslı popolar, büyük dizler ve sayısız ter bezleri var- insan rahatlamasının evriminde bilimsel kanıt neredeydi? Lieberman şöyle itiraf ediyor, "Dinlenme adaptasyonu için iyi olan anatomik bir kanıt yok, bu bir varsayım."

Yanlış Evrim ve Beslenme Düzeni

Sonunda Lieberman, beslenme düzenimi değerlendirdi. Başlangıçta bana "Senden daha az kurabiye yiyorum," dedi. Öğünlerim, ortalama bir avcı toplayıcınınkinden bambaşkaydı. Gün içinde aldığım kalori yaklaşık 2.500 idi. Oysa atalarım, karbonhidratlarının (nişastalı yiyecekler ve şekerler) çoğunu ve kalorilerinin yaklaşık üçte birini bitkilerden, kabuklu yemişlerden ve tohumlardan alırken, benim karbonhidratlarım ve kalorilerimin çoğunluğu işlenmiş gıdalardan ve süt ürünlerinden geliyordu; hububat, ekmek, peynir, dondurma ve evet! Kurabiyeler de dâhil. 

Yontma taş devri avcılarının sert dokulu vahşi bitkileri ve meyveleri, lif bakımından zengindi. Zirai müdahaleler sağ olsun, geniş porsiyonlardaki salatalarımın ve ara sıra yediğim kızarmış şalgamın sadece mütevazı miktarda lif içerdiğini duymakla umutsuzluğa düştüm. "Sebzeler daha az lif içerecek şekilde ıslah edildi." diyor Lieberman. "Islah edilmiş şalgamlar vahşi şalgamlardan daha az life sahip." Avcı toplayıcılar benden çok daha fazla et ve balık yediyse de, ayıptır söylemesi benim akşam yemeğim olan kuzu omzu yahnisi, onların cılız av etinden daha fazla yağa sahipti. 

Hem karmaşık şekerler hem de basit şekerler, Lieberman tarafından sevilmiyor. "Bağımlılık denilince akla şeker gelmeli" diyor. Avcı toplayıcılar zaman zaman bir kepçe bal elde edecek kadar şanslıydı, balın tatlılığı enerji açısından zengin bir yiyecek olduğunun işaretçisiydi. Avcılar bir kez tatlıyı öğrendiklerinde, daha fazla istemiş olmalılardı. Doğrusu vaktiyle yardımcı besinler olan tatlılar, nişastalı yiyecekler ve yağlar için bir beğeni geliştirmek, uyumsuzluk hastalıklarına katkıda bulunuyor.

Örneğin benim çikolatalı kurabiyelere olan atasal arzum hiç şüphe yok ki ağzımdaki 10 çürüğün sorumlusu. "Çürükler basit bir uyumsuzluktur, fazla düşünmeye gerek yok." diyor Lieberman bana ve fosil örneklerinde dişlerdeki çürüklerin sadece insanlar tahıl biçmeye ve inekleri sağmaya başladıktan sonra yaygın olarak görüldüğünü belirtiyor- ve avcı toplayıcılarda neredeyse hiç görülmüyor.

Bu Reklamı Kapat

Genelde günlük kalorilerimi denetim altında tuttuğumdan, "bir beslenme uzmanı senin sağlıklı bir beslenme düzenin olduğunu söyleyecektir" diyor Lieberman, "diyetin aşırı miktarda işlenmiş gıda içermiyor." Fakat gerçek avcı toplayıcılar ve onların modern yardımcıları olan taş devri diyetçilerinin bakış açısından, "çıkıntılık yapan şeyler; süt ürünü seviyeleri, dondurmadaki şeker miktarı, kurabiyeler ve pasta. Süt ürünleri, işlenmiş gıdalar ve lif eksikliğini seyreden taş devri diyeti insanı bitkin düşecektir."

Bununla birlikte, U.S News & World Report tarafından görevlendirilmiş bir sağlık ve beslenme heyeti, taş devri diyetine en düşük puanı verdi. Diyet çok fazla hayvan proteini ve yetersiz karbonhidrat ile kalsiyum içerdiği için kusurlu bulunmuştu. İyi tarafları, lif ve potasyum zenginliği ve tuz yoksunluğuydu. Lieberman fasulye ve mercimeklerin yasaklandığı için dehşete düşmüştü. "Sadece bir şey yeni ve atalarımız tarafından yenilmemiş diye sağlıksız olduğu anlamına gelmez." diyor. "Bu, taş devri atalarım bir bardak süt ile fıstık ezmesi sandviçleri yemese bile benim neden bakliyat ve ılımlı miktarda süt ürünleri yemekten hoşnut olduğumu açıklamaya yardımcı oluyor."

Kültürel Karşı Saldırı

İnsanlar hala evrimleşiyor olmasına rağmen, Lieberman doğal seçilimin “ilerlemiş” kültürümüzü yakalayabileceğinden ve sağlık sorunlarımızı düzeltebileceğinden şüpheli. "Çocuklarımı ve torunlarımı düşünüyorum. Doğal seçilimi beklemeyeceğim. Bu o kadar hızlı olmuyor" diyor. Kültürel alanda, yanlış evrim ile kendi çapında mücadele etmeyi destekliyor. Sağlıksız alışkanlıklar ve ürünler; kolay ulaşım, düşük fiyat, cazip tat döngüsü içinde olduğu sürece nesilden nesle geçiyor olacak. Kültürel tampon olarak adlandırdığı şey, koruyucu giysilerden antibiyotiklere kadar, vücudu çevrenin ve evrimin acımasızlığından koruyor. "Antibiyotiklerin yol açtığı seçilim yokluğu, insan çeşitliliğinde artışa neden oluyor. 'Süzülmesi' gereken insanlar 'süzülmeyecek'. Genlerini aktarmaya devam edecekler," diyor. 

"Kültürel tampona, zayıf olanın korunmasına karşı değilim. Fakat tedavi etmek, sorunu önlemekten zaman ve enerji çalıyor. Kanseri önlemek hakkında bir şeyler duymuyoruz. Örneğin hareketlilik, meme kanseri tehlikesini yüzde 20 hatta yüzde 50 azaltabilir. Önleyici göz doktorluğunu kim yapıyor? Önleyici ayak hastalığı doktorluğunu?" Kısaca, eğer daha fazla doktor evrimsel tıbbı tavsiye ederse, hastalar kendileri için kilo kaybetmenin veya doğru beslenmenin niçin zor olduğunun büyük resmini anlayabilir ve bu, nasıl olduğunu öğrenmeleri ve daha fazla çabalamaları için onları motive edebilir. Bir uyumsuzluk durumunu bir istek yoksunluğunun yerine kullanmak, motivasyon için harika şeyler yapabilir.

Avcı toplayıcı, Lieberman'nın halk sağlığı seferberliğinde önemli bir haberci, fakat yaşam şekli her derde deva değil. "Tartışmaya açık olarak, gelişmiş dünyadaki insanlar, avcı toplayıcılardan olabildiğince daha zengin," diyor. "Bugün daha uzun ve daha sağlıklı yaşıyoruz. Bulaşıcı hastalıklar yenildi. Hayat, elbette, o zamanlar şimdiye göre daha iyi değildi. Tam anlamıyla zorlukları karşılıklı değiş tokuş ettik."

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/09/2022 03:21:07 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3787

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Sıcaklık
Biyografi
Doğa Gözlemleri
Obezite
Toplumsal Cinsiyet
Sağlık Bilimleri
Test
Carl Sagan
Sürüngen
İfade
Yumurta
Uzay
Tahmin
Elektrik
Maske
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Kozmoloji
Depresyon
Orman
Nükleer Enerji
Çin
Antibiyotik
Mit
Süt
Diş Hekimi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.