Vücudumuzun Google Earth'ü Anatomi Anlayışımızı Nasıl Değiştiriyor?

Yeni bir çevrimiçi portal; bilim insanlarının, doktorların (ve elbette yeterince meraklı olan herkesin) insan organlarının tamamını, tek tek hücrelerine kadar, benzeri görülmemiş bir ayrıntıyla inceleme olanağı sunuyor. Araştırmacılara göre, tüm bir organdan tek bir hücreye kadar inebilen bu platformun, insan anatomisi ve hastalıklarına dair anlayışımızı temelden dönüştürme potansiyeli bulunuyor.

İnsan organları için bir tür çevrimiçi Google Earth olarak tanımlanan İnsan Organ Atlası (İng: "Human Organ Atlas"), şu anda 25 donörden 56 organı kapsayan 307 üç boyutlu veri setine ev sahipliği yapıyor ve beyinden kalbe, plasentadan prostata kadar her şeyi içeriyor. En önemlisi herhangi bir standart internet tarayıcısı üzerinden kolaylıkla incelenebiliyor.

Bu atlasın tıp dünyası için doğuracağı sonuçlar son derece büyük olabilir. University College London'da doçent ve İnsan Organ Atlası Merkezi yöneticisi olan Dr. Claire Walsh, konuyu şöyle açıkladı:

İnsan organları üç boyutlu ve hiyerarşik bir yapıya sahiptir. Bu, gerçek insan organlarının üç boyutlu hiyerarşik görüntülerini sağlayan ve dünyadaki herkesin erişimine açık olan, dünyada bildiğim tek veritabanıdır.

Elde edilen ilk sonuçlar, atlasın potansiyelini şimdiden gözler önüne seriyor. Bugüne kadar bilim insanları, bir insan böbreğinin ne kadar nefron (böbreğin süzme birimleri) içerdiğini ve organın tam olarak neresinde bulunduklarını yalnızca kabaca tahmin edebiliyorlardı. Ancak araştırmacılar HOA verilerini kullanarak artık bütün bir böbrekteki her bir nefronu tek tek görüp sayabiliyor. Dr. Walsh, bu yeteneğin böbrek işlevini anlamak için son derece önemli bir belirteç olduğunu belirtiyor.

Atlasın kullanım alanları böbreklerle de sınırlı değil. Beyinle ilgili veriler, halihazırda derin beyin uyarımı elektrotlarının cerrahi olarak daha doğru bir şekilde yerleştirilmesini sağlamak amacıyla kullanılıyor. Dr. Walsh, kalp verileri sayesinde ise araştırmacıların doğuştan gelen kusurları tüm detaylarıyla inceleyebildiğini vurguluyor. Benzer şekilde, akciğer verileri bilim insanlarının COVID-19'un ve pulmoner fibrozun (akciğer sertleşmesi) kan damarı ağlarını nasıl değiştirdiğini anlamalarına yardımcı oluyor.

Atlas, Fransa'nın Grenoble kentindeki Avrupa Senkrotron Işıma Tesisi'nde geliştirilen Hiyerarşik Faz Kontrast Tomografisi adı verilen bir teknik kullanılarak oluşturuldu. Bu teknik, standart bir hastane tomografisinden 100 milyar kat daha parlak bir ışık kaynağı kullanıyor. Böylece araştırmacılar tüm organları bütünlüğünü bozmadan görüntüleyebiliyor ve insan saçından yaklaşık 50 kat daha ince olan bir mikronun (mikrometre) altına kadar yakınlaştırma yapabiliyorlar.

Tekniğe öncülük eden ESRF araştırmacısı Paul Tafforeau, insan vücudunun iç mimarisine yepyeni bir pencere açtıklarını belirterek süreci şu şekilde değerlendirdi:

Altı yıllık çabalarımızın ardından hâlâ yolun en başındayız. Şu an için sadece yalıtılmış organlar üzerinde çalışıyoruz ancak gelecekte bu tekniği, bugün ulaştığımızdan 10 ila 20 kat daha yüksek bir çözünürlükle tüm bir insan vücudunu görüntüleyebilecek seviyeye taşımayı hedefliyoruz. Böylesi veriler, anatomiyi inceleme ve anlama biçimimizi bütünüyle dönüştürebilir.