- Hava sıcaklığı
Havadaki sıcaklığın ölçüsü; insanların çevresel ısı yükünü belirleyen temel değişkenlerden biri. Termometre gibi aletlerle ölçülür ve çevresel koşulların insan fizyolojisi üzerindeki etkilerini değerlendirmede başlangıç noktasıdır.
- Sıcakkanlı (endotermik)
Kendi metabolizmaları sayesinde vücut sıcaklıklarını büyük ölçüde sabit tutabilen hayvan grubu. Memeliler bu gruba dahildir ve metabolik süreçlerin doğru işlemesi için vücut sıcaklıklarının korunması gerekir.
- Ter bezleri
Sıcakkanlı memeli hayvanların (özellikle insanların) vücut sıcaklıklarını sabit tutabilmek için sahip oldukları en önemli adaptasyon. Ter bezleri kıl yapısıyla birlikte bulunamaz; yapıları gereği hızlı ve geniş aralıklarda serinleme sağlayarak uzun mesafeli göç ve uzun süreli fiziksel aktivitelerde atalarımıza avantaj kazandırdı. Isı artışı algılandığında ter bezlerinde biyokimyasal değişimler olur, dış ortamda su birikmesi sağlanır ve bu suyun buharlaşmasıyla vücut soğutulur.
- Terleme
Ter bezlerinin hücre dışındaki iyon konsantrasyonunu artırarak hücre dışına su çekmesi sonucu ter bezlerinde su birikmesi ve derinin yüzeyinde su damlacıklarının görünmesi olayı. Terin tuzlu tadı, içindeki iyonlardan kaynaklanır. Terin asıl faydası, salgılanan suyun buharlaşmasıdır; buharlaşma ısı alır ve böylece vücut soğur.
- Buharlaşma
Sıvı hâlde bulunan su moleküllerinin gaz hâline (su buharı) dönüşmesi süreci. Buharlaşmanın gerçekleşebilmesi için ısı alınması gerekir; bu ısı vücuttan çekildiğinde organizma soğur. Ancak atmosferin su buharı taşıma kapasitesi sınırlıdır, bu yüzden nem yüksekse buharlaşma azalır.
- Nem
Atmosferde herhangi bir anda bulunan su miktarı. Havada bulunan suyun toplam miktarı veya oranı olarak tanımlanır; nem yüksek olduğunda atmosfer derinizden buharlaşan suyu daha az kabul eder ve terinizin buharlaşması zorlaşır.
- Doygunluk
Bir akışkanın (örneğin atmosferin) içinde barındırabileceği maksimum su buharı miktarının ulaşılması durumu. %100 nemle ifade edilir; bu durumda havaya daha fazla su buharı verilemez ve ek su buharlaşmaz.
- Su döngüsü
Su moleküllerinin yer ile atmosfer arasındaki hareketi; buharlaşma ile atmosfere çıkan su, soğuyunca yoğunlaşır ve yağmur, kar veya dolu şeklinde yere düşer. Farklı sıcaklıklarda su moleküllerinin yere düşme şekli değişir (yağmur, kar, dolu).
- Kuru ampul sıcaklığı (kuru termometre sıcaklığı / gerçek ortam sıcaklığı)
Standart termometrelerdeki ampulün çevreyle kuru yüzey aracılığıyla ısı alışverişi sonucu ölçülen sıcaklık. Cıvalı termometre örneğinde ortam sıcaklığı arttıkça cıva genleşir ve ampuldeki seviye yükselir. Haberlerde verilen ve şehirlerin sıcaklık raporlarında kullanılan sıcaklık genellikle budur.
- Hissedilen sıcaklık / Isı endeksi
Bir bölgedeki sıcaklık ve nemin bir arada değerlendirilmesiyle elde edilen ve insanların gerçekte hissettikleri sıcaklığı gösteren değer. Örneklerle: Kuru ampul 32°C iken hissettiğiniz 32°C olması için nem yaklaşık %30 olmalıdır; nem %0 ise hissettiğiniz yaklaşık 29°C olur; nem %50 ise hissedilen 35°C'ye çıkar; %100 nemde aynı 32°C, 56°C gibi algılanabilir. Isı endeksi, sıcaklığın insan sağlığı üzerindeki etkisini daha iyi gösterir.
- Yaş ampul sıcaklığı (wet-bulb temperature)
Bir termometrenin ampul kısmını ıslak bir bezle sararak ölçülen sıcaklık; ıslak bezin buharlaşması sırasında gerçekleşen ısı kaybını ölçer. Vücudun terleyerek soğumasına benzer bir etkiyi gösterir. Eğer hava %100 nemliyse ıslak bezdeki su buharlaşamaz ve yaş ampul sıcaklığı kuru ampul sıcaklığına eşit olur.
- Yaş Ampul Küresel Sıcaklığı (Wet Bulb Globe Temperature - WBGT)
Çevresel şartları (sıcaklık, nem, rüzgar hızı, Güneş'in geliş açısı, bulut örtüsü, fiziksel aktivite vb.) bir araya getirip işleyen ve kişinin gerçek dünyada deneyimleyeceği sıcaklığı kabaca ölçen bir sıcaklık metriği. Bu değer, bir organizmanın terleme ve diğer soğutma yollarıyla kendini soğutup soyamayacağını, yani hayatta kalıp kalamayacağını belirlemede kullanılır. Eğer yaş ampul küresel sıcaklığı ile kuru ampul sıcaklığı eşitlenirse, terleme ve rüzgar gibi faktörler bile vücut sıcaklığını düşüremeyecek demektir; bu durum hipertermi riskini gösterir.
- Termoreseptörler
Derinin derinliklerine gömülü olan ve sıcaklık değişimlerini algılayan sensörler. Bu reseptörler sıcaklık değişimini algıladığında beynin hipotalamus bölgesine sinyaller gönderirler ve hipotalamus vücudun sıcaklık bilgisini işleyip gerekirse ter bezlerini aktive eden sinyalleri üretir.
- Hipotalamus
Beyindeki, vücuttan gelen sıcaklık bilgisini işleyen bölge. Termoreseptörlerden gelen sinyaller hipotalamusa ulaşır; hipotalamus uygun gördüğünde ter bezlerini ateşleyecek veya diğer termoregulatuar tepkileri başlatacak sinyalleri üretir.
- Hipertermi
Vücudun ürettiği ısının çevreye verilememesi sonucu vücut sıcaklığının anormal biçimde artması durumu. Bu durumda enzimler parçalanmaya başlar ve metabolizma bozulur. Vücut sıcaklığı 40°C'yi geçtiğinde baş ağrısı, baş dönmesi ve kafa karışıklığı gibi belirtiler ortaya çıkar; ilerlerse nöbet, iskelet kaslarının parçalanması (rhabdomiyoliz), böbrek yetmezliği ve birkaç saat içinde ölüm görülebilir.
- Güneş çarpması
Hipertermiye bağlı olarak ortaya çıkan, sıcaklama-strese bağlı daha ileri aşamadaki durum. İlk belirtileri baş ağrısı, baş dönmesi ve kafa karışıklığıdır; müdahale edilmezse nöbet, kas parçalanması, böbrek yetmezliği ve ölümle sonuçlanabilir. Güneş altında uzun süre kalma durumlarında görülen akut ısı hastalığı türlerinden biridir.
- Termoregülasyon
Organizmanın ısı dengesini koruma mekanizmaları bütünü. Terleme, dolaşım değişiklikleri ve davranışsal tepkiler gibi yollarla vücut sıcaklığı sabit tutulmaya çalışılır. Termoregülasyonun bozulması savunma sistemini doğrudan etkiler ve özellikle yaşlı, hasta ya da bağışıklık sistemi zayıf kişileri tehlikeye sokar.
- Cıvalı termometre
Ortam sıcaklığını ölçmek için içinde cıva bulunan ve ısıya bağlı olarak cıvanın genleşmesiyle seviye değiştiren geleneksel bir termometre türü. Ortam ısısı arttığında cıva genleşir ve ampuldeki seviye yükselir; ortam soğuyunca cıva büzüşür ve seviye düşer. Bu ölçüm esasen ampul yüzeyindeki ısı transferine dayanır.