Uzaylılar Bizi Ziyaret Etmiş Olabilir mi?

2,6 Mn görüntülenme21.10.2021
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıUzaylıların Bizi Ziyaret Etmesi Neden Olası Değil?
Derinlemesine

Özet

Video, Dünya dışında yaşam olasılığını, uzayda mesafe ve teknoloji problemlerini, uzaylı iddialarına dair kanıt eksikliğini ve bunların bilimsel, teknolojik ve sosyolojik boyutlarını tartışıyor. Ayrıca Fermi Paradoksu, hiyerarşi problemi, ışık hızına yakın seyahat, itki teknolojileri, zaman genleşmesi, antropomorfik varsayımlar ve ispat yükü/cehalete başvurma safsatası gibi kavramlar ele alınıyor.

Terimler

  • Mikroskopik yaşam

    Daha basit yaşam formları; Dünya dışı gezegenlerde veya gezegen uydularında en azından mikroskopik yaşamın, yani daha basit yaşam formlarının olabileceği ve bu yaşamı ya da bu yaşamın fosil izlerini Mars'ta veya Jüpiter'in uydularından Europa gibi yerlerde bulabileceğimiz olasılığı ifade ediyor.

  • Fosil izleri

    Geçmişte yaşamış organizmalardan geriye kalan izler; mikroskopik yaşamın kendisini değil ama o yaşamın bırakmış olabileceği fosil (kalıntı) izlerini bulma olasılığına atıf yapılıyor.

  • Hiyerarşi problemi

    Evren içindeki ölçekler arasındaki uçurumun yarattığı sorun; atom altı skala neden bu kadar küçük de, kozmolojik skala bu kadar büyük diye soruluyor. Örnek olarak kuantum kütleçekiminde kullanılan Planck uzunluğu ile Evren'in gözleyebildiğimiz kısmının büyüklüğü arasındaki inanılmaz fark veriliyor.

  • Planck uzunluğu

    Kuantum kütleçekiminde kullanılan çok küçük bir uzunluk ölçeği; videoda 10 üzeri -33 santimetre olarak veriliyor ve atom altı skala ile kozmolojik skala arasındaki uçurumu gösteren bir örnek olarak kullanılıyor.

  • Gözlenebilir Evren

    Sadece gözleyebildiğimiz Evren'in kısmı; videoda genişliği 10 üzeri +29 santimetre olarak belirtiliyor ve bu büyüklüğün Planck uzunluğu gibi çok küçük ölçeklerle karşılaştırıldığında ne kadar devasa olduğunu vurgulamak için kullanılıyor.

  • Parker Güneş Sondası

    İnsanlığın bugüne kadar ürettiği en hızlı uzay aracı olarak bahsediliyor; saatte 532.000 kilometre hıza, yani saatte yarım milyon kilometreye ulaşabiliyor. Bu aracın içinde insan taşıyacak şekilde üretilmediği, sadece elektronik ekipman taşıyabildiği ve bu hızla bile Plüton'a gitmenin bir yıldan uzun süreceği, Güneş Sistemi dışına çıkmanın 3 yıldan uzun süreceği ve Alfa Centauri'ye ulaşmanın 8918 yıl süreceği örneklerle açıklanıyor.

  • Işık hızı

    Özellikle görelilik çerçevesinde bir hız sınırı olarak ele alınıyor; videoda Parker sondasının hızının ışık hızının sadece %0.05'i olduğu, ışık hızına yaklaşmanın teorik ve pratik zorlukları olduğu ve iletişim sinyallerinin ışık hızını aşamadığı (bu yüzden uzak görevlere gönderilen sinyallerde çok uzun gecikmeler olacağı) vurgulanıyor.

  • Görelilik Teorisi

    Videoda, eğer Görelilik Teorisi doğruysa kütleli hiçbir cismin ışık hızına ulaşamayacağı; bunun için sonsuz enerji gerekirdi ve Evren'de sonsuz enerji olmadığı için ışık hızına ulaşmanın imkansız olduğu şeklinde özetleniyor.

  • Zaman genleşmesi (time dilation)

    Işık hızına yaklaşan hızlarda zamanın yavaş akması etkisi; videoda örneklerle açıklanıyor: Işık hızının %95'inde giden biri için 1 saniye geçtiğinde Dünya'da 3 saniye geçmiş olur (hissedilen süre yaklaşık %69 azalır). Işık hızının %99'unda bu azalma %86 civarına çıkar; uzay yolcuları için geçen her 1 saniye, Dünya'da daha fazla saniyeye eşit olur.

  • Momentumun korunumu / Newton'un etki-tepki yasası

    Roketlerin nasıl itildiğini açıklamak için kullanılıyor: Yakıt roketin kıçından dışarı fırlarken, momentumun korunumu veya Newton'un etki-tepki yasası gereği roketi ileri itiyor. Bu temel fizik ilkesi, roketlerle hızlanmanın nasıl gerçekleştiğini ve yüksek hızlara ulaşmanın neden gittikçe daha fazla yakıt gerektirdiğini açıklamak için veriliyor.

  • Roket yakıtı / kütle döngüsü (yakıtın taşınması problemi)

    Roketle çok yüksek hızlara çıkma zorluğunun pratik nedeni: Halihazırda çok yüksek hızda giden bir roketi daha da hızlandırmak için giderek daha yüksek kalitede ve miktarda roket yakıtı gerekiyor. Daha fazla roket yakıtı, daha büyük bir kütleyi itmek zorunda olmak demek; yani yakıtı arttırdıkça o yakıtı da taşımak zorunda olduğunuz için o yakıtı uçurmak için gereken yakıtı da artırmanız gerekiyor. Bu, sonsuz bir döngüye yol açıyor ve roket büyüklüğü ile yakıt miktarı konusunda sınırlar oluşturuyor.

  • İyon iticiler

    Alternatif itki teknolojilerinden biri olarak tanıtılıyor; iyon iticiler, ksenon gibi soygazları iyonize edip bir elektromanyetik alandan geçirerek onları hızlandırmaya dayanıyor. Videoda şu anda iyon iticilerin üretebildiği kuvvetin çok küçük (bir A4 kağıdı taşımak için ihtiyaç duyduğunuz kuvvet kadar) olduğu ve işlevsel, yüksek itiş gücü için daha fazla araştırma gerektiği belirtiliyor.

  • Güneş yelkenleri

    Bir diğer alternatif itki yöntemi; Güneş yelkenleri, Güneş'ten gelen yüklü parçacıkları kullanarak, tıpkı rüzgar yelkeni gibi uzayda hızlanmayı hedefliyor. Konsept olarak hoş fakat işlevsel hale gelmeleri için daha yüzlerce yıllık araştırma gerekebileceği vurgulanıyor.

  • Warp Motorları / Alcubierre Motorları

    Bilimkurgu ve teorik fikirler arasında sayılıyor; aracı hızlandırmak yerine, var olup olmadığını bilmediğimiz negatif enerji yoğunluğuna sahip egzotik maddeler veya karanlık enerjiyi kullanarak, aracın önündeki ve arkasındaki uzay-zaman dokusunu büküp kat edilecek yolu kısaltma fikri. Videoda bunun hoş bir konsept olduğu, Hollywood'da iyi sattığı, ancak pratiğe dönüşmesinin çok uzak olduğu ve henüz mümkün olup olmadığının bilinmediği belirtiliyor.

  • Negatif enerji yoğunluğu / egzotik maddeler

    Warp sürüşü gibi uzay-zamanı bükme fikirlerinde önerilen, var olup olmadığını bilmediğimiz türden maddeler; videoda bunların uzay-zamanı bükmek ve gerekli yolları kısaltmak için kullanılabileceği, fakat bunların gerçekten var olup olmadığının bilinmediği ve pratikte kullanılamadıkları vurgulanıyor.

  • Karanlık enerji

    Videoda ne olduğundan tam emin olmadığımız bir şey olarak anılıyor ve teorik olarak uzay-zamanı bükmede veya warp benzeri teknolojilerde kullanılabileceği ima ediliyor; ancak ne olduğu tam bilinmediği için pratik bir dayanağı olmadığı belirtiliyor.

  • Solucan delikleri

    Evren'in bir ucundan diğerine aniden geçişi mümkün kılabilecek varsayımsal yapılar olarak anlatılıyor; videoda bir solucan deliği bulup içinden geçmenin, hop Evren'in öteki tarafında olmak gibi bir fikir olduğu, fakat bugüne dek tek bir solucan deliği keşfedilemediği vurgulanıyor.

  • İletişim gecikmesi (ışık hız sınırı nedeniyle)

    Uzaktaki görevlerle iletişim kurmanın zorluğu; iletişim sinyalleri ışık hızını aşamıyor, bu yüzden örneğin bizden 34.000 ışık yılı uzaktaki bir göreve 'Merhaba' demek o sinyalin ulaşması için Dünya'da 34.000 yıl geçmesini gerektirir ve onların cevabının bize gelmesi de 34.000 yıl sürer. Videoda ayrıca Evren'in genişlemesi ve misyonların ışık hızına yakın hızlarda hareket etmesi gibi faktörlerin bu gecikmeyi daha da karmaşık hale getireceği belirtiliyor.

  • Medeniyetin yayılması ve tespit edilebilirlik

    Gerçekçi bir uzay yolculuğunun tek seferde binlerce ışık yılı gitmek değil, erişilebilecek noktalara yavaş yavaş yayılıp oralara üsler kurmak şeklinde olacağı; böyle bir geniş medeniyetin yayacağı sinyallerin daha geniş ve daha kolay tespit edilebilir olacağı, yani tespit edeceğimiz ilk dünya dışı zeki yaşamın muhtemelen kendi sistemine veya galaksisine epey yayılmış bir medeniyet olacağı fikri aktarılıyor.

  • Sevimlilik problemi

    İnsanların kendilerini ve zekâlarını aşırı değerli görmelerinden kaynaklanan yanılgı; videoda insanların Dünya dışı yaşamdan söz ederken, onların zekâsının bizimkiyle aynı seviyede olacağını veya bizimkine benzeyeceğini varsaydıkları belirtiliyor. Bu yanılgının tehlikesi, başka zekâ formlarının bizden çok farklı olabileceği ve bizim onlara gösterdiğimiz umursamazlığın, eğer bize ulaşabilecek kadar yayılmış bir medeniyet olsaydı onların da bize karşı benzer umursamazlığına yol açabileceği örnekleriyle açıklanıyor.

  • İnsan-merkezcilik (anthropocentrism)

    İnsanın kendisini evrendeki merkezin veya en üstün varlık olarak görme eğilimi; videoda bunun örneği olarak insanların kendi zekâlarını abartmaları, şempanzelerle aramızdaki küçük genetik farkın bizim yaptıklarımız ile onların yapabildikleri arasındaki farkı büyüttüğümüz şeklinde açıklanıyor.

  • Cehalete Başvurma Safsatası (Appeal to ignorance)

    Bugün bilmediğimiz şeyleri, yarın keşfedeceğimiz şeylerin kanıtı olarak kullanma hatası; videoda bunun yanlış olduğu, kanıtın yokluğunun varlığın kanıtı olamayacağı ve bir şeyin varlığına dair pozitif bir iddia varsa ispat yükünün iddiayı öne süren kişide olduğu vurgulanıyor.

  • İspat yükü (burden of proof)

    Bir iddiayı ileri süren kişinin o iddiayı destekleyecek kanıt sunma zorunluluğu; videoda, uzaylı medeniyetlerin var olduğu şeklinde pozitif bir iddiada bulunan kişilerin bunu ispatlama yükünün kendi omuzlarında olduğu ve kanıt sunamazlarsa karşı tarafın iddiayı çürütmek için kanıt göstermesine gerek olmadığı açıklanıyor.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • UFO gözlemleri otomatik olarak uzaylı ziyaretinin kanıtıdır.

    Bulanık videolar, fotoğraflar veya tanımlanamayan nesneler bilimsel kanıt sayılmaz; uzaylı ziyareti iddiası nesnel deliller gerektirir.

  • Uzayda seyahat etmek, bilimkurgu filmlerindeki gibi kolay ve kısa sürelidir.

    Uzaydaki mesafeler olağanüstü büyüktür; mevcut insan yapımı araçlarla bile en yakın yıldızlara gitmek on binlerce yıl alır.

  • Işık hızına kütleli bir cisim ulaşabilir veya aşılabilir.

    Genel göreliliğe göre kütleli cisimlerin ışık hızına ulaşması imkânsızdır çünkü sonsuz enerji gerekir.

  • Yeterli yakıtla roketleri istediğimiz kadar hızlandırabiliriz (basit ölçeklenebilirlik).

    Yakıt-massası problemi nedeniyle roket yakıtını artırmak sonsuz bir döngü yaratır; pratik sınırlar vardır.

  • İyon iticiler veya güneş yelkenleri bugün uzak yıldızlara insan gönderebilir.

    Bu teknolojiler şu an için çok düşük itme gücü üretiyor ve pratik insanlı, çok uzak görevler için henüz yeterli değiller.

  • Warp sürüşü, solucan delikleri veya negatif enerjili egzotik maddeler pratik ve hazır çözümlerdir.

    Bunlar teorik fikirler olup uygulanabilirliklerine dair gözlemsel kanıt veya uygulanabilir teknoloji yok; pratikten çok uzaklar.

  • Zeki bir uzaylı uygarlığı bizi mutlaka fark eder, umursar ve bizimle iletişim kurar.

    Gelişmiş bir uygarlık bizi karınca veya primatlar gibi önemsiz görebilir; insan-merkezli varsayımlar yanıltıcıdır.

  • İnsan zekası veya kültürümüz evrendeki maksimum zekâ düzeyidir.

    Bu antroposantrik bir varsayımdır; evrende ortaya çıkabilecek zekâ formları ve davranışları çok farklı olabilir.

  • Kanıtın olmaması, iddianın doğruluğunu destekler (örn. 'bunun kanıtı yoksa vardır').

    Kanıt yokluğu, varlığın kanıtı değildir; pozitif iddia yapan taraf kanıt sunmakla yükümlüdür.

  • Çok uzun süreli (binlerce yıllık) uzay görevlerini stabil politik/sosyal yapılar içinde kolayca sürdürebiliriz.

    Gerçek dünyada politik, ekonomik ve sosyolojik dalgalanmalar yüzünden binlerce yıllık görevlerin koordinasyonu ve sürekliliği çok zordur.

  • Bugün bilmediğimiz şeyleri, hemen yarın keşfedeceğimizin kanıtı olarak kullanabiliriz.

    Bugün bilinmeyenler gelecekte keşfedilebilir, ama mevcut bilinmezlikleri keşfe dair kesin kanıt olarak gösteremezsiniz (Cehalete Başvurma Safsatası).

Sorular

  • Dünya dışında yaşam var mı?

    Olası fakat kesin olarak bilmiyoruz; evrendeki gözlem alanımız çok küçük olduğundan bu soruya şimdilik net yanıt yok.

  • Uzaylılar bizi ziyaret etmiş olabilir mi?

    Teorik olarak mümkün ama bugüne dek Dünya'yı uzaylıların ziyaret ettiğini nesnel olarak gösteren hiçbir ikna edici kanıt yok.

  • Bizi ziyaret eden UFOlar kanıt sayılır mı?

    Hayır; bulanık fotoğraflar, atmosferik ışıklar veya tanımlanamayan uçan nesneler bilimsel topluluğu uzaylı ziyareti konusunda ikna etmiyor.

  • İnsanlar ışık hızına yakın hızlarda yolculuk yapabilir mi?

    Görelilik teorisine göre ışık hızına ulaşmak kütleli cisimler için imkânsız ve ışık hızına yakın hızlara ulaşmak da mevcut teknolojiyle pratik değil.

  • Alternatif itki sistemleri (iyon itici, güneş yelkeni) sorunu çözer mi?

    Bu teknolojiler umut verici ama günümüz halleriyle uzun mesafeli insanlı görevleri mümkün kılacak düzeyde değiller; daha fazla araştırma ve zaman gerekiyor.

  • Warp motorları veya solucan delikleri gerçekçi mi?

    Bunlar teorik ve spekülatif fikirler; henüz keşfedilmiş solucan deliği yok ve warp benzeri uygulamaların pratikliği kanıtlanmadı.

  • İlk tespit edeceğimiz Dünya dışı zeki yaşam nasıl olacak?

    Muhtemelen geniş ölçüde yayılmış, sistemine veya galaksisine yayılmış üst düzey bir medeniyetin ürettiği gözlemlenebilir izler olacaktır, tekil gizli ziyaretçiler değil.

  • Bilim insanları neden uzaylı ziyaretini kabul etmiyor?

    Çünkü iddiaları destekleyecek nesnel, tekrar edilebilir ve kuramlarla uyumlu kanıtlar yok; ayrıca teori ve pratikte çok sayıda zorluk var.

  • Mikroskopik yaşamı yakın gelecekte bulma ihtimali var mı (ör. Mars, Europa)?

    Konuşmacının görüşüne göre mikrobiyal veya fosil izlerini bulma olasılığı makuldür ve çok uzak olmayan bir gelecekte mümkün olabilir.

  • Kanıt yokluğu ne anlama geliyor?

    Kanıtın yokluğu, yokluğun kanıtı değildir ama varlığın da kanıtı değildir; pozitif iddia yapan taraf ispat yükünü taşır.

Ön Bilgiler

  • Temel astronomi ve uzay ölçü birimleri (ışık yılı gibi)
  • Temel fizik bilgisi (özellikle özel görelilik, hız ve momentum kavramları)
  • Roketçilik ve itki sistemleri hakkında temel anlayış
  • Evrim ve biyolojinin temel prensipleri (mikrobiyal yaşam, fosil kavramı)
  • Bilimsel yöntem, ispat yükü ve mantık hataları (appeal to ignorance gibi)
  • Büyüklük ölçekleri ve üstel farklar (10^29, 10^-33 gibi ifadelerle rahat çalışma)

Tarihsel Bağlam

  • 8918 yıl önce - Cilalı Taş Devri yayılıyordu; mamutlar hâlâ yaşıyordu
  • Homo cinsinin erken evrimi - yaklaşık 2 milyon yıl önce
  • Hubble Uzay Teleskobunun hizmete girişi - 1990
  • James Webb Uzay Teleskobunun fırlatılması - 2021
  • Parker Güneş Sondası (Parker Solar Probe) fırlatılması ve insanlığın ürettiği en hızlı uzay araçlarından biri olarak anılması - 2018
  • Fermi Paradoksunun ortaya çıkışı (Enrico Fermi'nin ünlü sorusu) - 1950 civarı
  • Alcubierre warp sürüşü önerisinin literatüre girişi - 1994
  • Solucan deliklerinin gözlemsel olarak keşfedilmemesi - günümüz itibarıyla keşif yok
  • Mısır Piramitlerinin inşası - M.Ö. yaklaşık 2600
  • Binlerce yıl
  • Cilalı Taş Devri
  • Homo cinsinin ortaya çıkışı - yaklaşık 2 milyon yıl önce
  • Pleistosen sonu / Holosen geçişi - mamutların yaşadığı dönem

Kişiler

  • Neil deGrasse Tyson

    İnsan-merkezci bakışı ve insan ile diğer zeka formları arasındaki farkı örneklemek için alıntılanıp anlatılan kişi.

  • Stephen Hawking

    Üst düzey bir deha örneği olarak bahsedildi; şempanzelerle karşılaştırma bağlamında anıldı.

  • Isaac Newton

    Roketlerin itişi ve momentumun korunumu bağlamında "Newton'un etki-tepki yasası" olarak adı geçti.

  • Max Planck

    Planck uzunluğu bağlamında "Planck uzunluğu" adıyla anıldı.

  • Miguel Alcubierre

    "Alcubierre motorları" (warp sürüşü konsepti) bağlamında soyadıyla anıldı; söz konusu teorik sürüş fikrinin sahibidir.

  • Edwin Hubble

    "Hubble teleskobu" örneğinde geçen isim/başvuru; Hubble teleskobuna atıf yapılırken dolaylı olarak adı geçti.

  • James E. Webb

    "James Webb teleskobu" örneğinde geçen isim/başvuru; James Webb Uzay Teleskobu'na atıf yapıldı.

  • Eugene Parker

    "Parker Güneş Sondası"nın (Parker Solar Probe) adı dolayısıyla geçen soyadına dayalı olarak ilişkilendirilebilen gerçek kişi.

  • Johnnie

    Uzaylı zekalarının karşılaştırılmasında, "bizim ufak Johnnie" gibi hipotetik bir örnek olarak kullanıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Hiyerarşi probleminin olası nedenleri

Bu sayılar arasındaki farkı, kelimelerle ifade etmem bile imkansız. Hatta şu anda bu sayıları ilk defa duyuyorsanız ve henüz ciddi bir süre üzerinde kafa yormuş değilseniz, bunların küçüklüğünü veya büyüklüğünü hemen şu anda idrak etmenizin imkansız olduğunu garanti edebilirim. Hiyerarşi probleminin olası nedenlerine bir başka videoda gireriz, ama bu kadar geniş bir Evren'de bırakın istediğiniz yere