Ne En Güçlü Olan Tür Hayatta Kalır, Ne de En Zeki Olan...

69 B görüntülenme16.08.2020
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıEn "Güçlünün" Hayatta Kalması Ne Demek?
Derinlemesine

Özet

Video, 'en güçlünün hayatta kalması' ifadesinin evrimsel biyolojide sıklıkla yanlış anlaşıldığını ve aslında 'fitness' teriminin 'uyum başarısı' anlamına geldiğini, doğal seçilim ve adaptasyon süreçlerinin nasıl işlediğini açıklıyor. Ayrıca bazı tarihsel atıfların (Darwin'e mal edilen sözler) yanlış olduğunu belirtiyor ve ileride evrimin mekanizmalarına dair daha derin konuların ele alınacağını duyuruyor.

Terimler

  • Evrim

    Evrimde yaşanan ana değişimin, canlı popülasyonlarının bulundukları ortama uyum sağlama başarılarının artması olduğunu söyleyebiliriz. En temel düzeyde baktığımızda evrim, canlıların uyum başarısının zamanla artmasını sağlayan bir doğa yasası olarak görülebilir; ama bu bile evrimi gerçekte olandan çok fazla basitleştirerek anlatmak oluyor aslında. Bu değişim ilk etapta ufak tefek adaptasyonlar ile olur; ancak ... bir adaptasyon olurken, daha önceden olan diğer adaptasyonlar eski formuna geri dönmediği için, canlılar atasal formlarından yavaş yavaş farklılaşırlar ve yepyeni görünümlü canlılara dönüşebilirler. Dikkat edin: Evrimin yaşandığından söz etmek için illa bir canlının bir diğerine dönüşmesi gerekmez. Popülasyon içinde belirli genlerin ve özelliklerinin dağılımının nesiller içerisinde değişmesi, evrimden söz etmek için yeterlidir. Yeni türlerin oluşması, evrimsel süreçte bir sonuçtur, evrimin tanımı değil!

  • Doğal Seçilim

    Evrimin ana seçilim mekanizması olan Doğal Seçilim'i anlatmak için kullanılır. Belirli özellikler çevreye uyumlu fiziksel özelliklere neden oldukları için evrim sürecinde 'kayırılır', diğerleri ise seçici bir şekilde elenir. Bu seçim, bilinçli olarak yapılmaz; türlerin bireyleri birbirlerinden farklı genlerle doğarlar, yaşam ve üreme mücadelesi verirler, başarılı veya başarısız olurlar, ürerler veya üreyemezler. Buna bağlı olarak türlerin gelecek nesle aktaracağı genler belirlenmiş olur. Böylece türün genel ortalaması... nesilden nesile yavaş yavaş değişir. Bunu, doğal seçilim yoluyla olan evrimin klasik bir tanımı olarak görebilirsiniz.

  • "En güçlünün hayatta kalması" (ifadesi)

    Aslında 'en güçlünün hayatta kalması' lafı bir çeviri hatasından kaynaklanıyor. Kalıp, İngilizcede 'survival of the fittest' yani en 'fit' olanın hayatta kalmasıdır. Fit olmak, spor yapmakla, kas gücüyle, sağlıkla ilişkiliymiş gibi düşünüldüğünden, güçlülükle alakalı gibi algılanabiliyor. Halbuki evrimde 'güçlü olmak', çok kısıtlı bir bağlamda, örneğin sadece avlar veya eşler için fiziksel rekabete giren canlıların mücadelesinde anlamlıdır. Halbuki evrim bundan çok fazlasıdır. Bu nedenle 'en güçlünün hayatta kalması' deyince evrim, sanki salt kas gücüyle ilgili bir süreçmiş gibi anlaşılır ve bu kullanım evrimden anlayan herkesi rahatsız eder.

  • survival of the fittest

    İngilizcede 'survival of the fittest', yani en 'fit' olanın hayatta kalmasıdır. 'Fit' olmak, spor yapmakla, kas gücüyle, sağlıkla ilişkiliymiş gibi düşünüldüğünden, güçlülükle alakalı gibi algılanabiliyor. Halbuki evrimsel biyolojideki 'fitness', aslında 'uyum başarısı' anlamına geliyor.

  • Fitness (uyum başarısı)

    Evrimsel biyolojideki 'fitness', aslında 'uyum başarısı' anlamına geliyor. Yani evrimsel olarak fitness, bir türün, içinde bulunduğu çevreye uyum sağlama başarısının bir ölçüsüdür.

  • Adaptasyon

    Bu değişim ilk etapta ufak tefek adaptasyonlar ile olur; ... bir adaptasyon olurken, daha önceden olan diğer adaptasyonlar eski formuna geri dönmediği için, canlılar atasal formlarından yavaş yavaş farklılaşırlar ve yepyeni görünümlü canlılara dönüşebilirler. Belirli özellikler çevreye uyumlu fiziksel özelliklere neden oldukları için evrim sürecinde 'kayırılır', diğerleri ise seçici bir şekilde elenir.

  • Uyarlanma / Optimizasyon süreci

    En uyumlunun hayatta kalıp, kendisini uyumlu kılan genleri gelecek nesillere daha çok aktarması, adeta bir uyarlanma, yani optimizasyon sürecidir. Çevre sürekli değişir, buna bağlı olarak tür içerisindeki çeşitlilik adeta sınanır. Vücutlarındaki genler veya gen kombinasyonları, yeni çevre şartlarına en uygun olanlar daha kolay hayatta kalır, daha çok ürerler.

  • Popülasyon

    Evrimde yaşanan ana değişimin, canlı popülasyonlarının bulundukları ortama uyum sağlama başarılarının artması şeklinde olduğunu söyleyebiliriz. Popülasyon içinde belirli genlerin ve özelliklerinin dağılımının nesiller içerisinde değişmesi, evrimden söz etmek için yeterlidir.

  • Gen

    Popülasyon içinde belirli genlerin ve özelliklerinin dağılımının nesiller içerisinde değişmesi, evrimden söz etmek için yeterlidir. Vücutlarındaki genler veya gen kombinasyonları, yeni çevre şartlarına en uygun olanlar daha kolay hayatta kalır, daha çok ürerler. Daha uyumsuz olanlar ise daha zor hayatta kalır ve daha az ürer; hatta belki ölürler veya üreyemezler. Bu nedenle her nesil, atalarından en uyumlu olan genleri ve gen kombinasyonlarını alır.

  • Gen kombinasyonları

    Vücutlarındaki genler veya gen kombinasyonları, yeni çevre şartlarına en uygun olanlar daha kolay hayatta kalır, daha çok ürerler. Yani belirli gen kombinasyonları çevreye daha uygun fiziksel özelliklere neden oldukları için evrim sürecinde 'kayırılır', diğerleri ise seçici bir şekilde elenir.

  • Yeni türlerin oluşması (Türleşme / Speciation)

    Yeni türlerin oluşması, evrimsel süreçte bir sonuçtur, evrimin tanımı değil! Evrimin yaşandığından söz etmek için illa bir canlının bir diğerine dönüşmesi gerekmez. Popülasyon içinde belirli genlerin ve özelliklerinin dağılımının nesiller içerisinde değişmesi, evrimden söz etmek için yeterlidir.

  • Seçilim (seçilim süreci)

    Bu seçim, bilinçli olarak yapılmaz; türlerin bireyleri birbirlerinden farklı genlerle doğarlar, yaşam ve üreme mücadelesi verirler, başarılı veya başarısız olurlar, ürerler veya üreyemezler. Buna bağlı olarak türlerin gelecek nesle aktaracağı genler belirlenmiş olur. Böylece türün genel ortalaması nesilden nesile yavaş yavaş değişir.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • 'Survival of the fittest' ifadesi 'en güçlü olanın hayatta kalması' demektir.

    'Fittest' burada fiziksel güç değil, çevreye uyum sağlama başarısı anlamındadır; bu çeviri hatası ifadeyi yanıltıcı kılar.

  • 'Fit' kelimesi spor yapmakla, kas gücüyle veya genel sağlıkla doğrudan aynıdır.

    Evrimsel bağlamda 'fit' bir canlının belirli çevrede ne kadar başarılı ürediğini ve genlerini ne kadar aktardığını gösterir; spor/sağlık çağrışımları gerçekteki anlamı yansıtmaz.

  • Darwin, 'Ne en güçlü olan... Ne de en zeki olan...' şeklindeki sözü söylemiştir.

    Bu söz Darwin'e ait değildir; benzeri bir ifade 1963'te Leon Megginson tarafından söylenmiştir ve 'survival of the fittest' terimini Herbert Spencer 1864'te kullanmıştır.

  • Evrimin gerçekleşmesi için bir canlının kesinlikle başka bir türe dönüşmesi gerekir.

    Evrim, popülasyon içindeki gen ve özellik dağılımının nesiller boyunca değişmesiyle tanımlanır; türleşme bu sürecin olası bir sonucudur ama tanımı değildir.

  • Doğal seçilim bilinçli, amaçlı veya yönlendirilmiş bir süreçtir.

    Doğal seçilim amaçsızdır; bireylerin farklı çevre şartlarında farklı üreme başarıları göstermesi sonucunda ortaya çıkan istatistiksel bir süreçtir.

  • Evrim yalnızca fiziksel/kas gücü rekabetini içerir ve diğer özellikler önemsizdir.

    Evrim; davranışsal ilişkiler, beyin esnekliği, hücresel süreçler, bitkilerde tozlaşma stratejileri gibi fiziksel güçten bağımsız birçok özelliği etkiler ve seçer.

Sorular

  • Hangi tür hayatta kalır: en güçlü mü, en zeki mi?

    Ne en güçlü ne de en zeki olan; değişime en çok adapte olabilen tür hayatta kalır.

  • 'Survival of the fittest' ne anlama gelir?

    Evrimsel bağlamda 'fittest' uyum başarısını ifade eder; yani çevreye ne kadar iyi uyum sağlanabildiğinin ölçüsüdür.

  • Bu ünlü söz (Ne en güçlü olan...) Darwin'e ait mi?

    Hayır; bu tür ifadeler Darwin'e ait değildir; benzer bir söz 1963'te Leon Megginson tarafından söylenmiştir ve 'survival of the fittest' ifadesini Herbert Spencer 1864'te kullanmıştır.

  • Evrim sadece fiziksel güçle mi ilgilidir?

    Hayır; evrim birçok özellikte (davranış, hücresel süreçler, beyin esnekliği, bitkilerde tozlaşma stratejileri vb.) işler; fiziksel güç çoğu kez önemsizdir.

  • Evrimin olduğunu nasıl anlarsınız — türlerin birbirine dönüşmesi mi gerekir?

    Hayır; bir popülasyon içindeki gen ve özellik dağılımının nesiller boyunca değişmesi evrim için yeterlidir; türleşme bir sonuçtur ama zorunlu tanım değildir.

  • Doğal seçilim nasıl işler?

    Bireyler genetik olarak farklı doğarlar; çevre koşullarında daha iyi uyum sağlayanlar daha çok yaşar ve ürer, böylece uygun genler gelecek nesillere daha fazla aktarılır.

  • Fitness (uyum) nasıl ölçülür?

    Genel olarak üreme başarısı ve bir canlının genlerini sonraki nesillere aktarma kapasitesi üzerinden değerlendirilir.

  • Seçim bilinçli bir süreç midir?

    Hayır; doğal seçilim bilinçsiz bir süreçtir; başarılı üreme ve hayatta kalma üzerinden işleyen mekanik bir süreçtir.

  • Adaptasyonlar nasıl birikir ve sonuçları nelerdir?

    Adaptasyonlar genellikle küçük adımlarla birikir; önceki adaptasyonlar korunur ve bu birikim zamanla atasal formlardan kademeli farklılaşma ve yeni görünümlere yol açar.

Ön Bilgiler

  • Temel biyoloji bilgisi (tür, popülasyon, gen kavramları)
  • Doğal seçilim ve evrimsel süreçlere giriş düzeyi bilgi
  • Genetik terimlere temel aşinalık (gen, fenotip, gen kombinasyonları gibi)
  • Temel ekoloji bilgisi (çevre-değişim ve seçilim baskısı ilişkisi)
  • Temel okumayla dil/çeviri sorunlarının nasıl yanlış anlamalara yol açabileceğini anlama

Tarihsel Bağlam

  • Herbert Spencer - 1864: Darwin'in doğal seçilim teorisini özetlemek için "en uyumlunun hayatta kalması" ifadesini kullanması
  • Leon Megginson - 1963: Darwin'e atfedilen "Ne en güçlü olan..." sözünü söylemesi
  • Charles Darwin - Doğal seçilim ve evrim teorisinin geliştirilmesi (19. Yüzyıl)
  • 19. Yüzyıl
  • 20. Yüzyıl

Kişiler

  • Charles Darwin

    Doğal seçilim ve evrim kuramı bağlamında bahsedildi; 'en uyumlunun hayatta kalması' ifadesi sıkça Darwin'e atfedilse de bu mottoya Darwin'in doğrudan söylemediği belirtiliyor.

  • Leon Megginson

    1963 yılında yaptığı bir konuşmada 'Ne En Güçlü Olan Tür Hayatta Kalır, Ne de En Zeki Olan... Değişime En Çok Adapte Olabilendir' ifadesini kullanması nedeniyle sözün sahibi olarak anıldı.

  • Herbert Spencer

    1864'te Darwin'in doğal seçilim kuramını özetlemek için 'en uyumlunun hayatta kalması' (survival of the fittest) ifadesini kullanan kişi olarak anıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Yeni türlerin oluşumu ve ilgili konulara zamanla daha kapsamlı bir şekilde değinilmesi

Yeni türlerin oluşması, evrimsel süreçte bir sonuçtur, evrimin tanımı değil! Bunlara da zamanla daha kapsamlı bir şekilde değineceğiz. Bu konudaki yeni videolarımızı kaçırmak istemezseniz, kanala şimdi abone olup, mutlaka zil tuşuna da basmanızı tavsiye ederim.

Evrimin mekanizmalarına yönelik nüansların seride ilerleyen bölümlerde daha üst düzeyde detaylandırılması ve hep birlikte öğrenilmesi

En temel düzeyde baktığımızda evrim, canlıların uyum başarısının zamanla artmasını sağlayan bir doğa yasası olarak görülebilir; ama bu bile evrimi gerçekte olandan çok fazla basitleştirerek anlatmak oluyor aslında. Bu seride zaman geçtikçe konularımız daha üst seviyelere ulaşacak ve evrimin mekanizmalarına yönelik bu tür nüansları hep beraber öğreneceğiz. Ama şimdilik, evrimde yaşanan ana değişimin, canlı popülasyonlarının bulundukları ortama uyum sağlama başarılarının artması olduğunu söyleyebiliriz.