- Evrim
Evrimde yaşanan ana değişimin, canlı popülasyonlarının bulundukları ortama uyum sağlama başarılarının artması olduğunu söyleyebiliriz. En temel düzeyde baktığımızda evrim, canlıların uyum başarısının zamanla artmasını sağlayan bir doğa yasası olarak görülebilir; ama bu bile evrimi gerçekte olandan çok fazla basitleştirerek anlatmak oluyor aslında. Bu değişim ilk etapta ufak tefek adaptasyonlar ile olur; ancak ... bir adaptasyon olurken, daha önceden olan diğer adaptasyonlar eski formuna geri dönmediği için, canlılar atasal formlarından yavaş yavaş farklılaşırlar ve yepyeni görünümlü canlılara dönüşebilirler. Dikkat edin: Evrimin yaşandığından söz etmek için illa bir canlının bir diğerine dönüşmesi gerekmez. Popülasyon içinde belirli genlerin ve özelliklerinin dağılımının nesiller içerisinde değişmesi, evrimden söz etmek için yeterlidir. Yeni türlerin oluşması, evrimsel süreçte bir sonuçtur, evrimin tanımı değil!
- Doğal Seçilim
Evrimin ana seçilim mekanizması olan Doğal Seçilim'i anlatmak için kullanılır. Belirli özellikler çevreye uyumlu fiziksel özelliklere neden oldukları için evrim sürecinde 'kayırılır', diğerleri ise seçici bir şekilde elenir. Bu seçim, bilinçli olarak yapılmaz; türlerin bireyleri birbirlerinden farklı genlerle doğarlar, yaşam ve üreme mücadelesi verirler, başarılı veya başarısız olurlar, ürerler veya üreyemezler. Buna bağlı olarak türlerin gelecek nesle aktaracağı genler belirlenmiş olur. Böylece türün genel ortalaması... nesilden nesile yavaş yavaş değişir. Bunu, doğal seçilim yoluyla olan evrimin klasik bir tanımı olarak görebilirsiniz.
- "En güçlünün hayatta kalması" (ifadesi)
Aslında 'en güçlünün hayatta kalması' lafı bir çeviri hatasından kaynaklanıyor. Kalıp, İngilizcede 'survival of the fittest' yani en 'fit' olanın hayatta kalmasıdır. Fit olmak, spor yapmakla, kas gücüyle, sağlıkla ilişkiliymiş gibi düşünüldüğünden, güçlülükle alakalı gibi algılanabiliyor. Halbuki evrimde 'güçlü olmak', çok kısıtlı bir bağlamda, örneğin sadece avlar veya eşler için fiziksel rekabete giren canlıların mücadelesinde anlamlıdır. Halbuki evrim bundan çok fazlasıdır. Bu nedenle 'en güçlünün hayatta kalması' deyince evrim, sanki salt kas gücüyle ilgili bir süreçmiş gibi anlaşılır ve bu kullanım evrimden anlayan herkesi rahatsız eder.
- survival of the fittest
İngilizcede 'survival of the fittest', yani en 'fit' olanın hayatta kalmasıdır. 'Fit' olmak, spor yapmakla, kas gücüyle, sağlıkla ilişkiliymiş gibi düşünüldüğünden, güçlülükle alakalı gibi algılanabiliyor. Halbuki evrimsel biyolojideki 'fitness', aslında 'uyum başarısı' anlamına geliyor.
- Fitness (uyum başarısı)
Evrimsel biyolojideki 'fitness', aslında 'uyum başarısı' anlamına geliyor. Yani evrimsel olarak fitness, bir türün, içinde bulunduğu çevreye uyum sağlama başarısının bir ölçüsüdür.
- Adaptasyon
Bu değişim ilk etapta ufak tefek adaptasyonlar ile olur; ... bir adaptasyon olurken, daha önceden olan diğer adaptasyonlar eski formuna geri dönmediği için, canlılar atasal formlarından yavaş yavaş farklılaşırlar ve yepyeni görünümlü canlılara dönüşebilirler. Belirli özellikler çevreye uyumlu fiziksel özelliklere neden oldukları için evrim sürecinde 'kayırılır', diğerleri ise seçici bir şekilde elenir.
- Uyarlanma / Optimizasyon süreci
En uyumlunun hayatta kalıp, kendisini uyumlu kılan genleri gelecek nesillere daha çok aktarması, adeta bir uyarlanma, yani optimizasyon sürecidir. Çevre sürekli değişir, buna bağlı olarak tür içerisindeki çeşitlilik adeta sınanır. Vücutlarındaki genler veya gen kombinasyonları, yeni çevre şartlarına en uygun olanlar daha kolay hayatta kalır, daha çok ürerler.
- Popülasyon
Evrimde yaşanan ana değişimin, canlı popülasyonlarının bulundukları ortama uyum sağlama başarılarının artması şeklinde olduğunu söyleyebiliriz. Popülasyon içinde belirli genlerin ve özelliklerinin dağılımının nesiller içerisinde değişmesi, evrimden söz etmek için yeterlidir.
- Gen
Popülasyon içinde belirli genlerin ve özelliklerinin dağılımının nesiller içerisinde değişmesi, evrimden söz etmek için yeterlidir. Vücutlarındaki genler veya gen kombinasyonları, yeni çevre şartlarına en uygun olanlar daha kolay hayatta kalır, daha çok ürerler. Daha uyumsuz olanlar ise daha zor hayatta kalır ve daha az ürer; hatta belki ölürler veya üreyemezler. Bu nedenle her nesil, atalarından en uyumlu olan genleri ve gen kombinasyonlarını alır.
- Gen kombinasyonları
Vücutlarındaki genler veya gen kombinasyonları, yeni çevre şartlarına en uygun olanlar daha kolay hayatta kalır, daha çok ürerler. Yani belirli gen kombinasyonları çevreye daha uygun fiziksel özelliklere neden oldukları için evrim sürecinde 'kayırılır', diğerleri ise seçici bir şekilde elenir.
- Yeni türlerin oluşması (Türleşme / Speciation)
Yeni türlerin oluşması, evrimsel süreçte bir sonuçtur, evrimin tanımı değil! Evrimin yaşandığından söz etmek için illa bir canlının bir diğerine dönüşmesi gerekmez. Popülasyon içinde belirli genlerin ve özelliklerinin dağılımının nesiller içerisinde değişmesi, evrimden söz etmek için yeterlidir.
- Seçilim (seçilim süreci)
Bu seçim, bilinçli olarak yapılmaz; türlerin bireyleri birbirlerinden farklı genlerle doğarlar, yaşam ve üreme mücadelesi verirler, başarılı veya başarısız olurlar, ürerler veya üreyemezler. Buna bağlı olarak türlerin gelecek nesle aktaracağı genler belirlenmiş olur. Böylece türün genel ortalaması nesilden nesile yavaş yavaş değişir.