Einstein'ın Beyni, Ölümünden 7 Saat Sonra Neden Çalındı?

12,2 Mn görüntülenme12.01.2023
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıEinstein'ın Beyni: Einstein, Beyninin %10'unu mu Kullanıyordu? Einstein'ın Beynini Sıra Dışı Yapan Özellikler Nelerdi?
Derinlemesine

Özet

Video, Albert Einstein'ın 1955'teki ölümünü, otopsiyi yapan patolog Thomas Harvey'in Einstein'ın beynini aile izni olmaksızın çıkarmasını ve beynin sonraki yıllarda yapılan anatomik araştırmalarını anlatarak Einstein'ın zeka ve beyni arasındaki ilişkiyi değerlendiriyor. Ayrıca Einstein'ın okul notları, sinestezi olasılığı, beynindeki özgün anatomik farklılıklar ve nöroplastisite ile doğuştan yeteneklerin rolü tartışılıyor.

Terimler

  • Aorta

    Vücuttaki en büyük damar; videoda Einstein'da bu damarın karnına indiği kısmın şişip yırtılması sonucu iç kanamaya yol açtığı ve bunun 'abdominal aort anevrizması' olarak adlandırıldığı anlatılıyor.

  • Abdominal aort anevrizması

    Aortun karna doğru inen kısmının şişip yırtılması sonucu oluşan iç kanama; videoda Einstein'ın ölümüne neden olan durum olarak tanımlanıyor.

  • %10 formalin

    Dokuların bozulmasını engellemek ve korumak için kullanılan %10'luk formalin solüsyonu; videoda patolog Thomas Harvey'in Einstein'ın beynine enjekte edip beyni 'dondurduğu' (koruduğu) madde olarak geçiyor.

  • Otopsi

    Ölüm sonrası yapılan inceleme/kurum; videoda Einstein'ın ölümünden sonra yapılan ve beyninin çıkarılmasına yol açan tıbbi işlem olarak anılıyor.

  • Patolog

    Hastalıkları, doku ve organ değişikliklerini inceleyen tıp uzmanı; videoda otopsiyi yapan (beyni çıkaran) Thomas Harvey için kullanılan mesleki tanım.

  • Boylamsal fissür (longitudinal fissür)

    İki beyin yarımküresini birbirinden ayıran derin yarık; videoda bu yarık içinde corpus kallosum isimli bağlantı köprüsünün bulunduğu belirtiliyor.

  • Korpus kallosum

    İki beyin yarımküresini birbirine bağlayan 'bağlantı köprüsü' olarak tanımlanan yapı; videoda yarık içinde yer aldığı ve yarımküreleri birbirine bağladığı ifade ediliyor.

  • Frontal korteks

    Beynin ön tarafı; videoda 'frontal korteksiniz, yani beyninizin ön tarafı' şeklinde açıklanıyor ve bu bölgenin sözlü olmayan, matematik benzeri yeteneklerle ilişkilendirilen bölümlere denk gelebileceği örnekleniyor.

  • Girus (gyrus)

    Beyin yüzeyindeki kıvrımlardan her bir hat/ridge; videoda 'kabaca 3 hat, yani 3 girus var' diyerek beynin ön tarafındaki giruslardan söz ediliyor.

  • Motor korteks

    El hareketleri gibi istemli fonksiyonları kontrol eden beyin bölgesi; videoda bu bölümün el hareketlerinden sorumlu olduğu ve Einstein'ın beyin fotoğraflarında bu alanın farklı göründüğünden bahsediliyor.

  • El motor tokmağı / "Hand motor knob" / Omega İşareti

    Beyinde omega harfine benzeyen, el ve parmakların atik hareketlerinden sorumlu bir kıvrım/bölge; videoda bu yapının Einstein'ın beyninde belirgin olduğu, daha önce yapılan çalışmalarda keman çalanların beyinlerinde benzer bir tokmağın görüldüğünden ve Einstein'ın çocuk yaşta keman çaldığından yola çıkılarak ilişkilendirildiği belirtiliyor.

  • Brodmann bölgeleri

    19. yüzyılda Brodmann tarafından belirlenen ve beynin farklı işlevsel alanlarına karşılık gelen bölgeleme sistemi; videoda Harvey'in beyin kesitlerini bu sınıflamaya göre aldığından ve Brodmann bölgelerinin referans verildiğinden söz ediliyor.

  • Brodmann Bölgesi 39

    Beynin sol tarafında yer alan ve kelimeleri anlama ile dil algısıyla ilgili olduğu belirtilen bölge; videoda Einstein'ın bu bölgedeki nöron sayısının az olduğu tespitinden ve onun dil/konuşma gelişiminde yaşadığı zorluklarla ilişkilendirildiğinden bahsediliyor.

  • Serebral korteks atlası (Von Economo ve Koskinas atlası)

    Serebral korteksin bölümlerini haritalayan bir atlas; videoda Harvey'in hazırladığı beyin kesitlerinin Von Economo ve Koskinas tarafından yayınlanan serebral korteks atlasına göre belirlenmiş olduğu ve bu atlasın 1925'te yayınlandığı belirtiliyor.

  • Hipokampus

    Hafızayla ilişkili beyin yapısı; videoda Einstein'ın sol beyninde hafıza ile ilişkili olan hipokampusun görece büyük olduğuna dair çalışmalar olduğu ifade ediliyor.

  • Neokorteks

    Üst düzey bilişsel fonksiyonlarla ilişkili beyin tabakası; videoda Einstein'ın neokorteksinin de görece büyük olduğuna dair bazı çalışmaların bulunduğu söyleniyor.

  • Sol parietal lob

    Matematik, uzun okuma, yazma ve sembolik düşünmeden sorumlu olduğu belirtilen beyin bölgesi; videoda özellikle sol parietal lobun Einstein'da normalden %15 daha büyük olduğuna dair bulgular olduğu vurgulanıyor.

  • Nöron

    Beyinde bilgi işleyen hücreler; videoda beynin yaklaşık 100 milyar kadar nörona sahip olduğu ve beyin kesitlerinde nöronların tek tek sayılmasıyla bazı farklılıkların tespit edildiği anlatılıyor.

  • Nöroplastisite

    Beynin statik olmayan, deneyimlerle fiziksel olarak değişebilen bir yapı olduğuna dair kavram; videoda 'beyin ... sıcak bir plastik gibi, onu eğip bükerek istediğiniz şekle sokabiliyorsunuz. Buna nöroplastisite diyoruz.' şeklinde tanımlanıyor ve öğrenme sürecinde nöronlar arasında yeni bağlantıların kurulduğu, bu bağlantıların güçlendiği vurgulanıyor.

  • Sinestezi

    Duyuların birbirine karıştığı durum; videoda Einstein'ın daha çok renklerle ve müzikle düşündüğü, yani bir sinestet olduğu; bir problemi çözerken keman çalıp 'Aha, buldum.' demesi örneklenerek anlatılıyor.

  • Özel Görelilik Teorisi

    Videoda 'uzay ve zamanın aynı dokunun parçaları olduğunu söyleyen Özel Görelilik Teorisi' olarak anılan teori; Einstein'ın estetik algısıyla geliştirdiği ve uzay-zaman ilişkisi üzerine tanımlamalar içeren kuramsal çerçeve olarak geçiyor.

  • Genel Görelilik Teorisi

    Kütlenin uzay-zaman dokusuyla etkileşimini izah eden teori; videoda Einstein'ın estetik yaklaşımı nedeniyle gelişimini geciktirdiği ama sonunda matematiğe teslim olup geliştirdiği kuram olarak tanımlanıyor.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Einstein okulda başarısızdı ve kötü notlar alıyordu.

    Einstein lise ve önceki yıllarda genellikle iyi notlar aldı; örneğin 1896 tarihli karnesi yüksek notlarla doludur ve annesinin mektupları da onun birinci olduğunu belirtir.

  • Almanya'daki 1 notu İsviçre'deki 1 notuyla aynı anlama gelir ve düşük nottur.

    Almanya'da 1 en yüksek not iken İsviçre'de 6 en yüksek nottur; Einstein'ın Almanya dönemindeki 1'leri aslında en yüksek notlardı ve not sistemleri arasındaki karışıklık yanlış yorumlara yol açmıştır.

  • Daha büyük beyin = daha yüksek zekâ.

    Beyin büyüklüğü tek başına zekâyı belirlemez; Einstein'ınki ortalamadan küçüktü ancak bağlantı yoğunluğu ve belirli bölgesel özellikler önemlidir.

  • Einstein'ın zekâsı tamamen beyin anatomisine dayalıydı (sadece doğuştandı).

    Deha genetik, beyin anatomisi, çevre, eğitim ve yoğun çalışma gibi birçok faktörün etkileşimiyle oluşur; nöroplastisite sayesinde deneyimler de beyinde değişiklikler yapar.

  • Einstein düşüncelerini herkes gibi kelimelerle oluşturuyordu.

    Einstein çoğunlukla görsel ve müziksel imgelerle düşünürdü; sözel iç monologla düşünme onun için tipik bir yol değildi.

  • House MD dizisinde görülen Plainsboro Hastanesi, Einstein'ın öldüğü gerçek hastaneyle aynıdır.

    Dizideki Plainsboro ismi gerçek olayla doğrudan ilişkili değil; dizinin yazarları muhtemelen kasıtlı olarak bu ismi seçmiştir, ancak gösterilen hastane Einstein'ın öldüğü yerle aynı kurum değildir.

Sorular

  • Einstein'ın beyninin ölümünden 7 saat sonra neden çalındı (alındı)?

    Patolog Thomas Harvey, Einstein'ın beynini ailesinden önceden izin almadan çıkardı çünkü beynin sırlarını ve dehanın kaynağını inceleyerek keşfetmeyi amaçlıyordu.

  • Einstein nasıl öldü ve ameliyat teklifini neden reddetti?

    Einstein, abdominal aort anevrizması nedeniyle iç kanama geçiriyordu; ameliyat teklifini reddetti ve 'ne zaman istersem o zaman öleceğim' diyerek yaşamı yapay uzatmayı kabul etmedi.

  • Harvey beynin alınmasında yasal/moral sorun yaşadı mı?

    Evet; başlangıçta ailesinden izin almadan hareket ettiği için hastane yöneticileri onu etik kuralları çiğnemekle suçladı, istifaya zorlandı ve uzun süre akademik çevrelerce ciddiye alınmadı; daha sonra Hans Einstein'dan geriye dönük izin aldı.

  • Einstein'ın okul notları gerçekten kötü müydü?

    Hayır; Einstein lisede genelde çok iyi notlar aldı (örneğin 1896 karne örneği) ve annesinin mektupları da onun sınıfında birinci olduğunu gösterir.

  • Einstein'ın beyninde hangi önemli anatomik farklılıklar bulundu?

    Beyin ağırlığının ortalamadan küçük olması, sağ frontal lopta ek girus, el-motor 'omega' knob'unun belirginliği, sol parietal lobun göreceli büyüklüğü, sol Brodmann 39'da daha az nöron ve yoğun korpus kallosum gibi farklılıklar rapor edildi.

  • Beyin boyutu zekâyı doğrudan belirler mi?

    Hayır; Einstein'ın beyni ortalamadan küçük olmasına rağmen olağanüstü işler yaptı; bağlantı yoğunluğu ve yapısal özellikler boyuttan daha kritik olabilir.

  • Einstein düşüncelerini kelimelerle mi yoksa görsel olarak mı kurardı?

    Einstein çoğunlukla görsel ve müziksel imgelerle düşünürdü; sözel iç monologla düşünme herkes için tipik olmayabilir diye sık sık belirtmiştir.

  • Einstein'ın bazı dil/sözel sorunları var mıydı?

    Evet; çocukluğunda geç konuşma ve disleksi-benzeri belirtiler bildirilmiş, bu da sol 39 numaralı Brodmann bölgesindeki nöron sayısının azlığıyla ilişkilendirildi.

  • Bu beyin farklılıkları doğuştan mı yoksa öğrenmeyle mi oluştu?

    Büyük makroanatomik farklılıkların bir kısmı muhtemelen doğuştandı çünkü beyin yetişkin formunun büyük kısmını 6 yaşına kadar alır, ancak nöroplastisite nedeniyle deneyimlerin mikroyapıyı etkileyebileceği de vurgulanır.

  • Einstein'ın beyni ne zaman ve kimler tarafından bilimsel olarak incelenip yayımlandı?

    Einstein'ın beyniyle ilgili ilk önemli yayın 1999'da, yani ölümünden 44 yıl sonra çıktı; Harvey'in sınırlı uzmanlığı ve etik sorunlar nedeniyle erken dönemde kapsamlı bilimsel incelemeler gecikti.

Ön Bilgiler

  • Temel insan beyin anatomisi bilgisi (loblar, gyrus/sulkus, Brodmann alanları)
  • Biyoloji/nevrobilim temelleri (nöron, sinaps, nöroplastisite)
  • Temel tıp/otopsi ve fiksasyon kavramları
  • Fizik tarihine aşinalık (Özel ve Genel Görelilik temel kavramları)
  • Araştırma etiği ve bilgilendirilmiş onam kavramları
  • Okul değerlendirme sistemleri ve notlandırma farklarına dair genel anlayış

Tarihsel Bağlam

  • Albert Einstein doğumu — 14 Mart 1879 (Almanya İmparatorluğu)
  • Einstein'ın lise karnesi tarihi — 30 Eylül 1896 (lise son sınıf karnesi)
  • Lisenin not sistemi değişikliği — 1896 (Alman not sisteminden İsviçre sistemine geçiş)
  • Einstein'ın göğüs ağrısı ve hastaneye kaldırılması — 17 Nisan 1955 (abdominal aort anevrizması nedeniyle)
  • Einstein'ın ameliyatı reddetmesi — 17 Nisan 1955 (Einstein'ın yaşamını uzatmayı reddettiği açıklaması)
  • Albert Einstein'ın ölümü — erken saatler, 18 Nisan 1955 (Princeton, Plainsboro Hastanesi)
  • Einstein'ın otopsisinde patolog Thomas Harvey'in izinsiz olarak beynini çıkarması — ölümünden yaklaşık 7 saat sonra (Nisan 1955)
  • Harvey'in Einstein'ın gözlerini çıkarıp göz doktoru Henry Abrams'a vermesi — Nisan 1955
  • Harvey'in Hans Einstein'dan geriye dönük izin alması ve 'bilimsel araştırma' şartı — Nisan 1955
  • Hastane başhekimince Harvey'in etik ihlali nedeniyle istifa ettirilmesi — birkaç gün içinde (Nisan 1955)
  • Thomas Harvey'in beyni uzun süre saklaması, ABD içinde taşınması ve on yıllarca kimseyi incelemeye ikna edememesi — 1955 sonrası (yaklaşık 30-40 yıllık dönem)
  • Harvey'in beyin parçalarını sonunda orijinal hastaneye/devam eden kuruma teslim etmesi — yaklaşık 40 yıllık maceranın sonu (tarihsiz, 20. yüzyıl sonlarına doğru)
  • Einstein'ın aynı nedenle önceki ameliyatı — yaklaşık 8 yıl önce (yaklaşık 1947)
  • Von Economo ve Koskinas'ın serebral korteks atlasını yayınlaması — 1925
  • Brodmann tarafından beyin bölgelerinin tanımlanması — 19. yüzyıl (metinde belirtildiği şekilde)
  • Einstein'ın beyin üzerine ilk bilimsel yayın — 1999 (Einstein öldükten 44 yıl sonra yayımlanan çalışma)
  • Özel Görelilik Teorisi (Einstein tarafından geliştirilmesi) — 1905 (bilimsel keşif tarihi olarak belirtildi)
  • Genel Görelilik Teorisi (Einstein tarafından geliştirilmesi) — 1915 (bilimsel keşif tarihi olarak belirtildi)
  • 19. Yüzyıl
  • 19. Yüzyıl sonları (1800'lerin sonu)
  • 20. Yüzyıl
  • Almanya İmparatorluğu dönemi (Einstein doğumu: 1879)

Kişiler

  • Albert Einstein

    Videonun ana konusu; ölümü, otopsisi ve beynine yapılan incelemeler.

  • Thomas Harvey

    Einstein'ın otopsisini yapan patolog; Einstein'ın beynini ailesinin izni olmadan çıkardı ve parçalara böldü.

  • Henry Abrams

    Einstein'ın gözlerini alan ve kendisine hediye edilen göz doktoru.

  • Hans (Hans Albert Einstein)

    Thomas Harvey'in geriye dönük izin almak için ikna ettiği kişi; beyin yalnızca bilimsel amaçlar için incelenecek şartını koydu.

  • Harry Zimmerman

    Thomas Harvey'in akıl hocası; Harvey ile birlikte beyni parçalara böldü.

  • Constantin von Economo

    1925'te serebral korteks atlası yayınlayan ekipten biri (Von Economo ve Koskinas).

  • Georg N. Koskinas

    1925'te serebral korteks atlası yayınlayan ekipten biri (Von Economo ve Koskinas).

  • Korbinian Brodmann

    19. yüzyılda Brodmann alanlarını tanımlayan bilim insanı; Harvey'in yaptığı kesitlerin Brodmann bölgeleriyle ilişkilendirildiği bahsedildi.

  • Paul Dirac

    Einstein'ın estetik ile teori seçimi arasındaki ilişkisinin örneğini verirken alıntılanan başka bir büyük fizikçi.

  • Pauline Einstein

    Einstein'ın okul başarılarına dair kız kardeşine yazdığı mektuptan aktarılan; Albert'in karnesinden bahseden kişi.

  • Çağrı Mert BAKIRCI ("Chuck")

    Videonun anlatıcısı; videonun sonunda kendi unvanları (Ph.D., Texas Tech University; CEO Tree of Evolution; Editor-in-Chief Evrim Ağacı) verildi.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Einstein'ın estetik yaklaşımının fizik teorileri üzerindeki etkileri (Görelilik, Genel Görelilik ve kuantum mekaniği) — ayrı bir videoda ele alınacak

Ayrıca görelilik teorisini klasik fiziğin üzerine inşa ettiği için ömrü boyunca klasik fiziği yerle bir eden kuantum mekaniğine asla ısınamadı ve bu da ona bol bol hata yaptırdı. Bunlar başka videoların konusu olan oldukça ilginç noktalar; eğer bu tür videolar hoşunuza gidiyorsa kanal bildirimlerini şimdi açmayı unutmayın. Her neyse...

Saf ilgi ve doğru yönlendirmenin sizi nasıl dönüştürebileceğine dair örnekler

Bunu yapmayıp da "Benim beynim Einstein gibi değil, ondan deha olamadım." savunması biraz fos kaçıyor açıkçası. İlerleyen videolarda sadece saf ilgi ve doğru yönlendirmenin sizi nasıl dönüştürebileceğine de bazı örnekler vereceğim. Ama burada bir dahaki sefere, yeni bir şeyler öğrenirken veya bir konu üzerine içgörülü, derin bir şekilde düşünürken sadece bilgi edindiğinizi düşünmeyin.