- Karabasan
Karabasan dediğimiz şey, uyku felci olarak bilinen ürkütücü bir olayın kötü rüyalarla, yani bugün "kabus" olarak bildiğimiz deneyimle birleşmesinin bir ürünü.
- Uyku felci
İşte kimi zaman beyin uykudan uyanıyor ama vücut REM uykusunun etkisinden çıkamıyor ve felçli halde kalıyor.
- REM evresi
Rüyalarımızın çoğunu REM evresinde görüyoruz ve uyku felci geçiren kişiler genelde bu REM evresindeyken uyanıyorlar. REM evresinin tipik bir özelliği, o videoda da anlattığım gibi beynin, dışarıdan gelen sinyallerin bilince ulaşmasına izin verdiği eşiği arttırması. Bu sayede yeterince yüksek bir ses çıkarsa veya biri size tokat atarsa uyanıyorsunuz, ama uyku sırasında, normalde uyanıkken duyabileceğiniz şeyleri veya hissedebileceğiniz dokunuşları fark etmiyorsunuz.
- Uyku atonisi
Buna 'uyku atonisi' diyoruz.
- Hipnopompik uyku felci (postdormital uyku felci)
İşte kimi zaman beyin uykudan uyanıyor ama vücut REM uykusunun etkisinden çıkamıyor ve felçli halde kalıyor. Buna 'hipnopompik uyku felci' veya 'postdormital uyku felci' diyoruz. Kişi, bir felç halinde hapsolup kaldığını deneyimlediği için vücudunu korku sarıyor ve REM hali de devam ettiği için, kimi zaman bu korku nedeniyle ürkütücü rüya imgeleri tetikleniyor ve kişi iyice panik haline sürükleniyor. Bu durumda sıkışan hastalar müzik, çığlık, fısıltılar ve hatta tam cümlelerin kurulduğu halüsinasyonlar görebiliyorlar. Ayrıca felç olan kasların bir kısmı, istemli olarak derin nefes alabilmemizi sağlayan kaslar. REM sırasında nefes ritmi kesik ve sığ hale geldiği için, bu şekilde uyanan kişiler de kesintili ve sığ nefesler alıyorlar. Bunu gidermek için derin bir nefes almak istediklerinde, felç oldukları için bunu yapamıyorlar ve göğüslerinde müthiş bir baskı varmış gibi hissediyorlar. İşte 'göğse bastıran', ya da 'karabasan' imgesi de bu deneyimden kaynaklanıyor.
- SANDS / SADS / Nocturnal death
Son derece genç ve tamamen sağlıklı insanlar da uykularında ölebiliyorlar. Buna, 'ani aritmik gece ölümü sendromu', yani kısaca SANDS diyoruz. Kimi zaman 'gece' sözcüğü düşürülerek SADS, yani 'ani aritmik ölüm sendromu' olarak da anılabiliyor. Ama daha ürpertici bir adı da var: 'Nocturnal death', yani 'gece ölümü'.
- Brugada Sendromu
Mesela Güneydoğu Asyalılar arasında özellikle yaygın olan Brugada Sendromu diye bir sendrom var. SCN5A geninde meydana gelen bir mutasyon, kalp kasındaki sodyum kanallarını bozuyor. Bu nedenle kalp ritmi bozuluyor ve bir noktada, beklenmedik bir anda, tamamen sağlıklı bireylerde bile kalp krizi nedenli ölüm yaşanabiliyor.
- SCN5A genindeki mutasyon
SCN5A geninde meydana gelen bir mutasyon, kalp kasındaki sodyum kanallarını bozuyor. Bu nedenle kalp ritmi bozuluyor ve bir noktada, beklenmedik bir anda, tamamen sağlıklı bireylerde bile kalp krizi nedenli ölüm yaşanabiliyor.
- Aşırı uyarılmışlık
Tüm bunlar, 'aşırı uyarılmışlık' denen bir psikolojik durumu tetikliyor. Bu, en ufak sesleri bile, mesela bir fan sesini bile bir tehdit unsuru olarak algılamanıza neden oluyor.
- dab tsog
'Peki atalar, insanları neyden koruduğuna inanıyordu? "dab tsog". Yani geceleri insanların göğsüne bastıran bir ruh.'
- ma đè
Vietnam'da buna 'ma đè' deniyor. Yani bir 'gölge' veya 'hayalet' tarafından yere bastırılma.
- guǐ yā shēn
Çin'de de öyle: 'guǐ yā shēn', yani 'vücuda bastıran hayalet'.
- khar darakh
Moğol kültürüne geldiğimizde bu deneyimin 'khar darakh' denen bir şeye evrimleştiğini görüyoruz. Türkçesi? 'Kara Bastıran'.
- mare / nightmare (İngilizce etimoloji)
İngilizcede 'kabus' anlamına gelen 'nightmare', motamot bir çeviriyle 'gece kısrağı' demek. Ama 'mare', proto-Germanik dillerde 'maron' sözcüğünden geliyor. Bu, kısrak demek değil. İnsanların göğsüne oturan şeytanlar, veya daha spesifik olarak 'inkubus'lar.
- İnkubus
İnsanların göğsüne oturan şeytanlar, veya daha spesifik olarak 'inkubus'lar.
- kəbāşā
Ama Aramicede aynı sözcüğün karşılığı 'kəbāşā', yani 'basınç, baskı'.
- Narkolepsi
Bu karabasan diye bilinen uyku felci hiç de nadir bir olay değil. Özellikle de narkolepsi gibi uyku hastalıklarında çok sık deneyimleniyor...