Mesafeler: Ay ile Dünya Arasına Güneş Sistemi'ndeki Bütün Gezegenleri Sığdırabiliriz!

154 B görüntülenme24.03.2019
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıMesafeler: Dünya ile Ay Arasına Güneş Sistemi'ndeki Tüm Gezegenleri Sığdırabiliriz!
Derinlemesine

Özet

Video, astronomik mesafelerin insan algısını nasıl yanıltabileceğini ve ölçek modelleriyle bu mesafelerin ne kadar büyük (ve aynı zamanda model ölçeklerinde ne kadar küçük görünebileceğini) gösteriyor. Dünya, Ay, Güneş Sistemi ve yakın yıldızlar arasındaki mesafelerin ölçeklendirilmesi ve ışığın seyahat süresi gibi somut örneklerle uzaklık kavramı açıklanıyor.

Terimler

  • Logaritmik skala

    Logaritmik bir skalada, yani her bir yakınlaşma veya uzaklaşma adımı 10'un katları olacak şekilde gösterir; çünkü mesafeler aşırı büyük veya aşırı küçüktür. Aksi takdirde birkaç dakikada her boyutu göstermek imkansız olurdu.

  • Dünya'nın çevresi

    Dünya'nın çevresinin 40.000 kilometre olduğu okullara öğretilir.

  • Dünya'nın çapı

    Dünya'nın 12.742 kilometrelik çapı yanında bir hiç!

  • Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS)

    İnsanlığın inşa ettiği en devasa yapılardan biri olan Uluslararası Uzay İstasyonu... İstasyon, elma boyutundaki Dünya'dan sadece 2.7 milimetre uzaktaki bir yörüngededir! Gerçekte, yerden sadece 400 kilometre yüksekte, yani Ankara ile İstanbul arasındaki mesafeden daha az!

  • Ay ile Dünya arasındaki mesafe (ortalama)

    Ay ile Dünya arasındaki mesafe akıl almaz miktarda büyüktür: Ortalamada 384.400 kilometre!

  • Güneş Sistemi'ndeki gezegenlerin Dünya-Ay arasına sığması

    Güneş Sistemi içindeki bütün gezegenler, Dünya ile Ay arasındaki mesafeye sığdırılabilir. Yani Merkür'ü, Venüs'ü, Mars'ı, Jüpiter'i, Satürn'ü, Uranüs'ü ve Neptün'ü alıp, Dünya ile Ay arasına sığdırabilirsiniz. Hatta buna Dünya'yı bile tekrardan ekleyecek olsanız, geriye 5.000 ila 18.000 kilometre arası bir mesafe kalırdı.

  • Işık hızı

    Işık, saniyede 300.000 kilometre ya da 300 milyon metre hızla hareket eder.

  • Işığın Dünya'dan Ay'a ulaşma süresi

    Dolayısıyla Dünya'dan yola çıkan ışığın Ay'a ulaşması sadece 1 saniye sürer.

  • Işığın Dünya'dan Güneş'e ulaşma süresi

    Ancak Dünya'dan çıkan ışığın Güneş'e ulaşması tam 8 dakika 20 saniye sürer.

  • Buz küresi ölçeğinde Güneş Sistemi modeli

    Eğer Dünya kabaca bu buz küresi büyüklüğünde olsaydı, Güneş Sistemi'nin tamamı 11 kilometre genişliğe sahip olurdu! Bu modelde dev gezegen Jüpiter, bir karpuz büyüklüğünde olurdu, Güneş ise sadece 1.5 metre çapa sahip olurdu.

  • Basketbol topu ölçeğinde Dünya modeli (Güneş mesafesi)

    Dünya'yı tekrar bir basketbol topu boyutuna getirelim. Bu modelde, onlarca metre genişlikte olacak olan Güneş'in sizce Dünya'ya mesafesi ne düzeyde olurdu? ... Tam 2.8 kilometre. Neredeyse 3 kilometre!

  • Dünya ile Güneş arasındaki mesafe

    Dünya ile Güneş arasındaki 150 milyon kilometrelik mesafe (bu mesafenin büyüklüğünü anlamaya yardımcı olmak için ölçek modelleri kullanılır).

  • Alpha Centauri

    Bize en yakın yıldız olan Alpha Centauri; Dünya'nın basketbol büyüklüğünde olduğu bir ölçekte 800.000 kilometre uzakta olurdu. Yani gerçek Dünya'nın, gerçek Ay'dan olan uzaklığının neredeyse 2 katı uzaklıkta!

  • Yıldızlararası mesafeler

    Bu da, yıldızlararası mesafelerde yolculuğun ne kadar zorlu bir hedef olduğunu bize gösteriyor.

  • Samanyolu Galaksisi

    Bu yıldızlardan sadece Samanyolu Galaksisi içinde yüz milyarlarca (yıldız) vardır; Evren içinde ise Samanyolu Galaksisi gibi yüz milyarlarca galaksi bulunmaktadır; bu Evren'in ne kadar devasa bir yer olduğunu gösteriyor.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Boyut ve mesafe videoları doğrudan doğruya herkes için sezgisel ve güvenilirdir.

    Birçok video logaritmik skala kullandığı için izleyicilere yanıltıcı gelebilir; mutlak mesafeler çok büyük veya çok küçük olduğundan ölçeklendirme sezgiyi bozar.

  • Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) Dünya'dan çok uzaklarda döner.

    ISS gerçekte yerden yalnızca ~400 km yüksekte döner; bir elma boyutlu Dünya modelinde bu sadece yaklaşık 2.7 milimetreye denk gelir.

  • Dünya ile Ay arasındaki mesafe küçük ve önemsizdir (gezegenleri sığdıracak kadar küçük).

    Ay ile Dünya arasındaki ortalama 384.400 km'lik mesafe çok büyüktür; buna rağmen Güneş Sistemi içindeki gezegenler bu mesafeye sığdırılabiliyor — yani hem büyük hem de beklenenden farklı bir durum vardır.

  • Güneşten gelen ışık Dünya'ya anında ulaşır.

    Güneşten gelen ışığın Dünya'ya ulaşması yaklaşık 8 dakika 20 saniye sürer; bu yüzden Güneş'i anlık değil gecikmeli görüyoruz.

  • Ay'a ışık çok uzun sürede gider.

    Işık Dünya'dan Ay'a yalnızca yaklaşık 1 saniyede ulaşır, yani Ay'a ışığın ulaşması çok kısadır.

  • Güneş Sistemi yakın ve kompakt; küçük ölçek modellerde kolayca algılanır.

    Ölçeklendirildiğinde bile (ör. buz küpü modeli) Güneş Sistemi on kilometreler mertebesinde geniş olabilir ve gezegenlerin görece büyüklükleri çok farklı hissettirir (Güneş 1.5 m, Jüpiter karpuz gibi).

  • En yakın yıldız Alpha Centauri insanlara kolay ulaşılabilecek kadar yakındır.

    Alpha Centauri göreceli olarak yakın olsa da basketbol-Dünya ölçeğinde yaklaşık 800.000 km uzaklıktadır; yıldızlararası yolculuklar bu mesafeler nedeniyle son derece zordur.

Sorular

  • Videonun başlığındaki soru: Ay ile Dünya arasına Güneş Sistemi'ndeki bütün gezegenleri sığdırabilir miyiz?

    Evet; Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün Dünya ile Ay arasına sığdırılabilir, hatta Dünya'yı tekrar eklesek bile arada binlerce kilometre boşluk kalır.

  • Eğer Dünya elma büyüklüğünde olsaydı, Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) ne kadar uzakta olurdu?

    Elma modelinde ISS sadece yaklaşık 2.7 milimetre uzaklıkta olurdu (gerçekte yaklaşık 400 km yükseklikte).

  • Eğer Dünya basketbol topu, Ay tenis topu olsaydı Ay Dünya'dan ne kadar uzakta olurdu?

    Bu ölçeklendirmede Ay ile Dünya arasındaki uzaklık, gerçek değerin ölçeklenmiş karşılığı olarak verilmiş olup Ay gerçek ortalama uzaklığı 384.400 km'dir; modelde bu mesafe önemli ölçüde büyüktür (videoda "Bu kadar!" vurgusu ile gösterilir).

  • Dünya ile Ay arasındaki gerçek ortalama mesafe nedir?

    Ortalama 384.400 kilometredir.

  • Işık Dünya'dan Ay'a ve Güneş'e ne kadar sürede ulaşır?

    Işık Dünya'dan Ay'a yaklaşık 1 saniyede, Güneş'e yaklaşık 8 dakika 20 saniyede ulaşır.

  • Eğer Dünya buz küpü kadar küçültülse Güneş Sistemi ne kadar geniş olurdu?

    Böyle bir modelde Güneş Sistemi yaklaşık 11 kilometre genişliğinde olurdu; Güneş yaklaşık 1.5 metre çapında ve Jüpiter bir karpuz büyüklüğünde olurdu.

  • Eğer Dünya bir basketbol büyüklüğünde olsaydı Güneş ne kadar uzak olurdu?

    Bu ölçeklendirmede Güneş Dünya'dan yaklaşık 2.8 kilometre uzaklıkta olurdu.

  • Basketbol-boyutlu Dünya ölçeğinde Alpha Centauri ne kadar uzakta olurdu?

    Yaklaşık 800.000 kilometre uzakta olurdu; bu neredeyse gerçek Dünya–Ay mesafesinin iki katı kadardır.

  • Neden boyut/mesafe videoları bazen yanıltıcıdır?

    Çünkü çoğu video logaritmik veya katlı ölçek kullanır (her yakınlaşma/uzaklaşma 10 kat), böylece izleyici gerçek mutlak mesafeleri yanlış algılayabilir.

Ön Bilgiler

  • Temel metrik birimler (metre, kilometre, santimetre) bilgisi
  • Gezegen ve Ay kavramının temel bilgisi
  • Işık hızı ve zaman-mesafe ilişkisi kavramı
  • Ölçeklendirme fikri ve model düşüncesi
  • Basit astronomi terimlerine aşinalık (yörünge, çap, çevre)

Tarihsel Bağlam

  • Carl Sagan (1934–1996): "astronominin mütevazılaştırıcı bir deneyim" sözü
  • Dünya'nın çevresinin 40.000 kilometre olduğu bilginin okullarda öğretilmesi

Kişiler

  • Carl Sagan

    Astronominin mütevazılaştırıcı bir deneyim olduğunu söyleyen kişi olarak alıntılandı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Videoda birkaç örnek üzerinden astronomik mesafelerden ne kadar bihaber olduğumuzu göstermek

Aksi takdirde birkaç dakikada her boyutu göstermek imkansız olurdu. Bu videoda size birkaç örnek üzerinden giderek, astronomik mesafelerden ne kadar bihaber olduğumuzu göstermeye çalışacağım. Çünkü bunun farkına varmak, bir insanın Evren'e dair algıları da değişiyor.