- Maske
Yapısı gereği patojenleri filtreleme görevi olan bir bariyer. Doğru takılmaz, bakımı düzgün yapılmaz ve düzgün çıkarılıp atılmazsa, maske korumak yerine daha büyük bir tehlikeye yol açabilir; yüzümüze değdikçe kaşındırabilir, sık sık düzeltilmesi yüzümüze dokunma ihtimalini artırır ve maskenin yüzeyine temas hastalık yapıcı bir yuvaya dönüşmesine neden olabilir.
- Patojen
Hastalık yapıcı etmen; örneğin maskenin yapısı gereği filtrelemeye çalıştığı ve yanlış kullanımda üzerinde çoğalabilecek veya barınabilecek mikroorganizmalar.
- Damlacıklar (droplets)
Hastanın hapşırması veya öksürmesi sırasında ağzından ve burnundan çıkan, etrafa saçılan ve hızla yere ve yüzeylere düşen parçacıklar; ana bulaşma mekanizması olarak damlacıklar ve temas yoluyla bulaşma belirtilmiş, sokakta yürürken havayı soluyarak hastalığa yakalanma olasılığının neredeyse sıfır olduğu çünkü damlacıkların havada uzun süre asılı kalmadığı söylenmiştir.
- Aerosol
Havada asılı kalarak gaz benzeri yayılma etkisi gösteren partiküller; konuşmada, SARS-CoV-2 için ana bulaşma mekanizmasının aerosol değil damlacıklar ve temas olduğu, eğer virüs aerosol yoluyla bulaşıyorsa cerrahi maskelerin işlevsiz olduğu ve N95 gibi maskelere ihtiyaç duyulacağı belirtilmiştir.
- Mikro-damlacık
Üçüncü bir bulaşma yolu olarak tanımlanan, öksürme veya hapşırma sonrasında damlacıklar yere düşerken geride kalan ve uzun bir süre havada asılı kalabilen daha küçük damlacıklar; bunların solunması halinde hastalığa yakalanma olasılığı olduğu ve özellikle N95 maskelerin bu tür bulaşmalara karşı etkili olduğu ifade edilmiştir.
- Antimikrobiyal etkili peptit proteinler (AMP'ler)
Yüzümüzde bulunan ve virüslere karşı etkinliği olduğu bilinen peptit proteinler; yüzümüzü hastalık yapıcı etmenlere karşı koruyan katelisidin, defensin, psöriasin gibi proteinleri içerir. Hasta değilken maske takıldığında bu proteinlere zarar verilebileceği ve vücudun normal savunmasının kırılabileceği, yanlış maske kullanımıyla yüz daha fazla viral yüke maruz kalabileceği belirtilmiştir.
- Katelisidin
Yüzümüzde bulunan antimikrobiyal etkili peptit proteinlerden biri olarak verilmiş örnek; yüzümüzü hastalık yapıcı etmenlere karşı koruyan AMP'lerden biridir (videoda AMP'lerin örnekleri listelenirken katelisidin adı geçmiştir).
- Defensin
Yüzümüzde bulunan antimikrobiyal etkili peptit proteinlerden biri olarak verilmiş örnek; yüzümüzü hastalık yapıcı etmenlere karşı koruyan AMP'lerden biridir (videoda AMP'lerin örnekleri listelenirken defensin adı geçmiştir).
- Psöriasin
Yüzümüzde bulunan antimikrobiyal etkili peptit proteinlerden biri olarak verilmiş örnek; yüzümüzü hastalık yapıcı etmenlere karşı koruyan AMP'lerden biridir (videoda AMP'lerin örnekleri listelenirken psöriasin adı geçmiştir).
- SARS-CoV-2
COVID-19 salgınının etmeni olan virüs; çapı 60 ila 140 nanometre arasında değişen bir virüs olarak belirtilmiş ve bu boyut nedeniyle bazı maskelerin filtreleme boyutuyla uyumsuz olabileceği tartışılmıştır.
- COVID-19
SARS-CoV-2 virüsünün neden olduğu salgın/ hastalık; videoda salgın bağlamında maske, sosyal mesafe ve karantina önlemleriyle ilişkilendirilerek tartışılmıştır.
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO)
Uluslararası sağlık kuruluşu; videoda WHO'nun halkın maske takmasını genel olarak önermediği şeklindeki açıklamalarıyla bahsedilmiştir.
- Hastalık Kontrol ve Önlem Merkezi (CDC)
Ulusal sağlık kuruluşu (ABD merkezli); videoda CDC'nin halkın maske takmasını önermediği şeklindeki açıklamalarıyla birlikte anılmıştır.
- N95
N95 tarzı respiratör maskalara örnek verilen bir sınıf; videoda N95 maskelerin en çok 100 ila 300 nanometre büyüklüğündeki cisimleri filtreleyebildiği, daha küçük cisimleri geçirebildiği ve N95'in mikro-damlacıklar/aerosoller karşısında etkili olabileceği belirtilmiştir.
- N99
N99 tarzı respiratör maskelere örnek verilen bir sınıf; videoda N99 maskelerin de N95 gibi en çok 100 ila 300 nanometre büyüklüğündeki cisimleri filtreleyebildiği söylenmiş, daha küçük parçacıkları geçirebildiği ifade edilmiştir.
- Cerrahi maske
Yüzü tam olarak kapatmayan, kenarlardan hava sızdırabilen ve bu nedenle özellikle aerosol varsa daha az etkili olabilecek maske türü; videoda cerrahi maskelerin yüzü tam kapatmaması ve kenarlardan hava sızdırması nedeniyle işleri daha kötü yapabileceği, sahte özgüven yaratabileceği belirtilmiştir.
- Respirator maskeler (respirator)
N95 tarzı daha sıkı oturan maskeler; videoda cerrahi maskelerin yetersiz kaldığı durumlarda (örneğin aerosol bulaşması varsa) N95 gibi respiratör maskelerin kullanılması gerektiği belirtilmiş, ancak gözlerin açıkta kalmasının bile bulaşmaya neden olabileceği vurgulanmıştır.
- Filtreleme boyutu
Maskelerin filtreleyebildiği partikül boyutu aralığı; videoda N95 ve N99 gibi maskelerin genelde 100–300 nanometre büyüklüğündeki cisimleri filtreleyebildiği, SARS-CoV-2'nin ise 60–140 nanometre çapında olduğu için virüsün tek başına maskenin filtre boyutundan daha küçük olabileceği açıklanmıştır. Ancak virüs genelde damlacık içinde bulunduğu için maske damlacıkları engelleyebilecektir.
- Nanometre
Çok küçük uzunluk birimi olarak kullanılmıştır; videoda maskelerin filtreleme kapasitesi ve SARS-CoV-2 virüsünün çapı nanometre cinsinden verilmiş (N95/N99 100–300 nanometre filtreleme, SARS-CoV-2 60–140 nanometre).
- Viral yük
Bir yüzeyde veya kişide bulunan virüs miktarı; videoda damlacıklar yoluyla viral yüke sahip yüzeylere dokunup sonra yüzümüze dokunduğumuzda virüsün vücudumuza bulaştığı, yanlış maske kullanımıyla yüzün daha fazla viral yüke maruz kalabileceği anlatılmıştır.
- Viral RNA
Virüse ait genetik materyalden kalan parçalar; videoda bir cruise gemisinde 17 gün sonra viral RNA bulunduğu örneği verilmiş ancak bunun sadece RNA artıkları olduğu ve bu şekilde bulaşmanın mümkün olmadığı, RNA bulunmasının canlı enfeksiyon anlamına gelmediği belirtilmiştir.
- Asemptomatik
Hastalığı belirti göstermeden geçiren kişiler; videoda vakaların %25 ila %50 arasında bir kısmının asemptomatik olabileceği, bu kişilerin virüsü taşıdıkları ama belirti göstermedikleri ve herkes maske takarsa bu vakaların diğer insanlara bulaştırma ihtimalinin azalacağı vurgulanmıştır.
- Sosyal mesafelendirme
İnsanlarla olan fiziksel mesafeyi koruma uygulamaları; videoda salgını yenmenin tek yolu olarak sosyal mesafelendirme, evde kalma, dışarı çıkmama, fiziksel mesafenin korunması, toplu karantina uygulamaları gibi önlemler sıralanmıştır.
- Karantina
Bulaşma riskini azaltmak için kişilerin izole edilmesi veya evde kalma uygulamaları; videoda devlet eliyle uygulanan karantina uygulamalarının salgının kontrolünde önemli olduğu ve kendi kendine karantinanın (evde izolasyon) hasta olan veya evde hasta varsa yapılması gereken bir önlem olduğu belirtilmiştir.
- Türbülans (türbülans ve hava akışı)
Hava akışındaki düzensizlikler; videoda laboratuvar ortamında yapılan ve virüsün 3 saat havada asılı kalabildiğini iddia eden çalışmanın gerçek ortamı yansıtmadığı, türbülans ve hava akışı gibi etkenlerin bu süreyi saniyelere kadar düşürebileceği şeklinde açıklanmıştır.