- Batarya
İşte elektronlar için bu kuvveti yaratan şeye batarya diyoruz! Konuyu anlamak için, batarya dediğimiz şeyin aynı zamanda o tel boyunca akacak olan elektronların bir üreticisi, yani kaynağı da olduğunu anlamamız gerekiyor.
- Lityum-iyon batarya
Telefonlarınızdaki bataryaların birçoğunun "Lityum-iyon" olarak adlandırıldığını duymuşsunuzdur. Böylece elektron kaybeden her Lityum atomu, +1 yüklü hale geçiyor; yani iyonize oluyor, yani iyonlaşıyor. Bu nedenle bu tip bataryalara "lityum-iyon batarya" diyoruz.
- Lityum
Lityum, periyodik cetveldeki ilk ve en küçük metal atomu. Sadece 3 tane elektronu var ve bunlardan 2 tanesi kararlı, 1 tanesiyse en dış kabukta, yalnız başına bulunuyor. Yani o 1 elektron, bir an önce atomu terk etmek için can atıyor. Bunun için tek yapmamız gereken, o elektronu birazcık motive etmek.
- Kobalt
Bunu yapmak için de pillerimizin içinde genelde Kobalt gibi bir element kullanıyoruz. Yine Periodum'dan bakacak olursak, kobalt periyodik cetvelimizin tam ortasında. Yani bol bol elektron alıp verebilecek durumda. Kobaltı oksijene maruz bıraktığınızda, 1 değil, 2 değil, tam 4 elektronunu birden oksijene kaybediyor ve oldukça pozitif yüklü bir hâle dönüşüyor. İşte devrenin katot dediğimiz bu + ucu, Lityum'un o dış kabuğundaki elektronun kopmak için ihtiyaç duyduğu çekim kuvvetini yaratıyor; yani bir nevi bardağı taşıran son damla oluyor.
- Elektron
Herhangi bir elektronik cihazın, bu cep telefonu olur, bilgisayar olur, mikrodalga fırın olur, kol saati olur, her ne olursa olsun, çalışabilmek için illa ki devreleri boyunca akan elektronlara ihtiyacı var. Elektronlar ortada bir devre var diye ha deyince akmıyorlar. Teller boyunca hareket etmeleri için, bir neden lazım. İşte elektronlar için bu kuvveti yaratan şeye batarya diyoruz!
- Anot
Böylece pilin "anot" dediğimiz, elektron vermeye meyilli tarafında bulunan ve karbon grafit şeritler arasına dağılmış haldeki Lityum'un elektronları, atomlarını hızla terk etmeye başlıyorlar. Bir tarafta anot, diğer tarafta katot. Anottaki element elektron kaybetmek istiyor.
- Katot
İşte devrenin katot dediğimiz bu + ucu, Lityum'un o dış kabuğundaki elektronun kopmak için ihtiyaç duyduğu çekim kuvvetini yaratıyor; yani bir nevi bardağı taşıran son damla oluyor. Bir tarafta anot, diğer tarafta katot. Katottaki kazanmak istiyor.
- Elektrolit
Bunu çözmek için, bataryamızın anot ve katotu arasına heksoflorofosfat gibi porlu, yani delikli bir katman veya polietilenoksit gibi bir çeşit polimer jel koyuyoruz. "Elektrolit" denen bu katman, hafif negatif yüklü olduğu için, elimizdeki lityumların kobalt tarafına geçmesini sağlıyor ama elektronların geçmesine izin vermiyor.
- İyonize / İyonlaşmak
Böylece elektron kaybeden her Lityum atomu, +1 yüklü hale geçiyor; yani iyonize oluyor, yani iyonlaşıyor.
- Şarj aleti
İşte o "uygun şartları" sağlayan şeye "şarj aleti" diyoruz. Duvardaki prizlerde bulunan alternatif akımdan gücünü alan şarj aletiniz, elektronların ters yönde akmasına yetecek kadar büyük bir kuvvet uyguluyor.
- Elektrik potansiyeli
Bu arada elektronlar üzerine uygulanan bu kuvvete (daha doğrusu, bu sırada harcanan enerjiye), elektrik potansiyeli diyoruz. Nerede bir potansiyel varsa, eğer ki potansiyelin miktarı yeterince büyükse, elektron gibi yüklü parçacıklar o potansiyel boyunca akmaya meyilli oluyorlar.
- Tersinir reaksiyonlar
Neyse ki buraya kadar gördüğümüz kimyasal reaksiyonların hepsi tersinir reaksiyonlar. Yani uygun şartlar sağlanırsa, elektronları ve lityumları eski yerlerine döndürmek mümkün.
- Alternatif akım
Duvardaki prizlerde bulunan alternatif akımdan gücünü alan şarj aletiniz, elektronların ters yönde akmasına yetecek kadar büyük bir kuvvet uyguluyor.
- Elektrolitin yarıgeçirgen katmanı (separator)
Veya lityum akışının kontrolsüzce yaşanmaması için elektrolitimizin içine yarıgeçirgen bir katman koyuyoruz.
- Aşırı hızlı şarj (hızlı şarj)
Son dönemde yükselişe geçen aşırı hızlı şarj aletlerinin en kötü tarafı, bu yüksek hızlara erişebilmek adına cihaza aşırı yük bindiriyor olmaları. Bu da bataryanın sıcaklığını arttırıyor ve lityumla kobaltı birbirinden ayıran elektrolitin parçalanmaya başlamasına neden oluyor. Hatta bataryanın sürekli yüksek sıcaklığa maruz kalması, sadece birkaç yüz şarj döngüsünden sonra tamamen kullanılamaz hale gelmesine neden olabilir.
- miliampersaat (mAh)
Mesela bu Ericsson'un lityum-iyon bataryası 540 miliampersaat, modern piller ise çoktan 5000 miliampersaat kapasitelere ulaştı.
- Bypass Şarj Modu
Bypass Şarj Modu sayesinde oyun oynarken hem bataryayı koruyor hem de telefonun ısınmasını engelliyor.
- Optimal Pil Kullanımı (yazılımsal kısıtlama)
Günümüzde zaten Optimal Pil Kullanımı ayarlarını açarsanız, telefonunuzun %80'in ötesinde şarj olması yazılım yoluyla engellenebiliyor.
- Soğuğun etkisi (elektrolit donması)
Arktik Buzulları gibi absürt yerlerde elektrolit tamamen donarak tabii ki telefonunuzu bozabilir; ama Türkiye'de deneyimlediğimiz türden daha sıradan soğuklarda olacak tek şey, cihazın birazcık yavaşlaması olabilir. Bunun nedeni de soğuğun etkisiyle lityum iyonlarının katot tarafına geçişinin biraz daha yavaş olması.