- Contrarianism (muhalefetçilik)
Sosyal medyanın giderek artan miktarda aykırılıktan beslendiği durum; sadece siyasi muhalefet değil, son derece nötral bir paylaşımın altında bile konuyu fazla ciddiye alıp sataşmaya başlama veya paylaşımı yapan kişiye bir şeyler dayatma çabası gibi davranışları tanımlamak için kullanılan terim.
- Evrim
Doğa yasası olarak yalnızca biyolojiyle ilgili olmayan bir süreç; birbirine benzer ama aynı olmayan birimlerden oluşan varyantların nesil nesil üretilmesi veya üretilmesi, popülasyon olması, o popülasyon içinde çeşitlilik olması, popülasyonun nesilleri arasında bir nebze bağlantı olması ve bu çeşitliliğin değişen çevre şartlarıyla etkileşimine göre seçilmesi ve elenmesi koşullarının sağlandığı yerlerde işleyen, hayatta kalan varyantların yeni nesillere daha benzer biçimlerde türetilmesiyle popülasyonu değiştiren zorunlu bir doğa yasası.
- Meme / Mem
Richard Dawkins'in kullandığı anlamda, ismini 'gene' yani bildiğimiz 'gen' sözcüğünden alan ve kültürel etkileşim içinde bir beyinden diğer beyne sıçrayan fikirler, davranışlar ve stiller; tıpkı biyolojik genler gibi kültür içinde aktarılan birimler. İnternette viral yayılan kedi fotoğrafları, danslar, bir köprü fotoğrafı veya arkadaşlarla paylaşılan fikirler hepsi birer mem olabilir. Bir memin mem olması için illa viral/popüler olması gerekmez; kültür içinde üretilen fikir, davranış veya stil olması yeterlidir.
- Viral / Viralite
Memlerin yayılımının virüslerin yayılımını neredeyse birebir taklit etmesi durumu; bir memin bir zihinden diğerine geçebilmesi için iki zihin arasında etkileşim olması gerektiği, bazı memlerin yayıldıkları yere daha uyumlu oldukları için çok daha fazla çoğalıp yayılabildiği ve bir memin yayılma başarısının 'viral' olarak nitelendirilebileceği anlamı. Ayrıca 2009 araştırmasına göre viraliteyi en çok artıran duygu öfke olup, sonra hayranlık gelir; üzüntü viraliteyi azaltır.
- Virüs
Transkriptin kullandığı ifadeyle 'ölü gen paketçikleri' olarak anılan, bir konaktan diğerine atlayarak yayılan biyolojik öğeler; memlerin yayılımı ile karşılaştırılan örnek. Virüslerin bir konaktan diğerine atlayabilmesi için temas gerektiği, çok sayıda virüs varyantı oluştuğu ve sadece uyumlu olanların seçilip çoğaldığı; ayrıca bazı virüslerin evrimsel süreçte konağa fayda sağlayabilecek rolleri de olabildiği (örneğin memelilerin üreme sistemiyle ilişki) anlatılmaktadır.
- Popülasyon
Evrimin işleyebilmesi için gerekli koşullardan biri olan, üzerinde varyantların üretildiği ve nesiller boyunca bağlantı olan bireyler topluluğu; popülasyon içinde çeşitlilik olması, nesiller arası bağlantı ve seçilim baskılarının işlemesiyle evrim gerçekleşir.
- Varyant
Bir popülasyon içinde birbirine benzer ama aynı olmayan birimler veya versiyonlar; bu varyantlar nesiller boyunca üretilir, seçilim baskıları altında bir kısmı hayatta kalır diğerleri elenir ve hayatta kalanlara daha benzer yeni varyantlar türetilir.
- Seçilim baskıları
Popülasyon içindeki değişken çeşitliliğin, değişen çevre şartlarıyla etkileşimine göre bazı varyantların hayatta kalmasını ve bazıların elenmesini sağlayan dışsal/zamansal etkenler; bu baskılar altında başarılı olan varyantlar çoğalır.
- Mutasyon
Memlerin veya virüslerin zihinden zihine ya da vücuttan vücuda geçerken uğradığı küçük değişiklikler; bir memin her geçişinde ufak tefek metin eklemeleri, yeni perspektifler, başka karelerle zenginleştirme veya renk değiştirme gibi değişikliklerle farklılaşması, tıpkı virüslerde olduğu gibi bazı varyantların bu mutasyonlar arasından daha uyumlu olanlarının seçilmesine yol açar.
- Karmaşıklık hiyerarşisi
Bilimin ve doğa yasalarının farklı düzeylerde işlediği katmanlı yapı: fizik en temel düzeyde, onun üzerinde kimya, ardından biyoloji, psikoloji gibi daha üst düzey ve daha karmaşık sistemlerin yer aldığı hiyerarşi. Alt düzey bilimlerin (örneğin fizik) araçlarıyla üst düzeydeki karmaşık sistemleri açıklamaya çalışmanın genelde yetersiz kalacağı, çünkü aradaki ilişkilerin tam çözülemediği ve üst düzey etkileşimlerin alt düzey araçların sınırlarını aşabildiği vurgulanır.
- Kütleçekimi yasası (gravity)
Fizikte örnek verilen, civarda herhangi bir kütle olması durumunda kütleçekimi yasasının işlemesi için yeterli olduğu, yani uzay-zaman dokusunun bükülmesinin gerçekleştiği temel düzey yasa örneği; daha temel seviyedeki yasalarda genelde daha az şart gerektiği vurgulanır.
- Dikkat (attention)
İnsanların sınırlı bir zaman diliminde belli şeylere odaklanabildikleri zihinsel kaynak; zihinlerimizde kaynakların kısıtlı olması nedeniyle bütün memlerin o kısa dikkat aralığı için rekabet ettiği, sosyal medya uygulamalarının ve platformların kullanıcıların kısacık dikkat dilimi için mücadele ettiği ve bu yüzden bazı platformların başarısının dikkat çekme becerilerine bağlı olduğu anlatılır.
- Algoritma
Sosyal medya platformlarının içerik gösterimini ve kullanıcı etkileşimini yönlendiren mekanizması; örneğin TikTok'un algoritmasının dünya genelindeki kullanıcıları ekrana kitlemek konusunda çok başarılı olması ve sosyal medya algoritmalarının çatışmayı/öfkeyi seven içerikleri daha çok insana göstererek bir kısır döngü yaratabilmesi şeklinde kullanılır.
- Yankı odaları (echo chambers)
Benzer düşünen kişilerin bir araya gelip kendi fikirlerini doğruladıkları ortamlar; bu ortamlar, kendilerine bulaşmış fikir virüslerini benzer zihinlere kolayca yayıp güçlendirirler. İzole birkaç yankı odası olduğunda her bir odanın ürettiği memler diğer odada malzeme olarak kullanılabilir ve karşılıklı bir geri besleme döngüsü oluşur. Ayrıca tek bir yankı odası varsa memler kısa sürede doyar ve tektipleşir; birden fazla izole ve zıt yankı odası evrimsel açıdan daha karmaşık etkileşimlere yol açar.
- Bilişsel önyargılar ve mantık safsataları
İnsan zihninin zaafları olarak tanımlanan ve memlerin yayılımını kolaylaştıran faktörler; mantık safsataları ve bilişsel önyargılar memlerin yayılarak hayatta kalmasına katkı sağlar ve bu zaafların detayları ileride tek tek incelenecektir.
- Duygular
Sevgi, korku, öfke, utanç gibi duygular; duygulara hitap eden olayların hafızada daha kalıcı yer ettiği ve internette üretilen memlerin veya siyasi mesajların doğruluk payından bağımsız olarak spesifik duyguları tetiklemeyi hedeflediği, bir mesajın doğruluğundan çok duygularınızı sömürebilmesinin yayılma başarısını belirlediği vurgulanır.
- Öfke
2009 araştırmasına göre bir haberin yayılma ihtimalini en çok artıran duygu; öfke viraliteyle en ilişkili olan duygu olarak tespit edilmiş, ardından hayranlık gelmekte ve pozitif duygular veya üzüntü viraliteyi daha az artırmakta veya azaltmaktadır.
- Baskın memler (dominant memes)
Bir kültürde çok daha uyumlu oldukları için çok daha fazla çoğalan, yayıldıkları kültürü dönüştürebilen ve bir diğer mem tarafından egale edilene dek baskın hale gelen memler; her memin er ya da geç tahtından edildiği fakat baskınlaşmanın kültürü dönüştürücü etkisi olduğu anlatılır.
- Orta yol safsatası (middle-ground fallacy)
İki tarafın çatışması durumunda her zaman ortada bir yolun doğru olacağını varsayan hata; iki tarafın çatışıyor olması, her ikisinin de haksız veya ortadaki görüşün doğru olduğunu garanti etmez ve orta yolun doğru olması olası olmakla birlikte otomatik bir sonuç değildir.
- Kısır döngü (feedback loop)
Sosyal medya ortamında insanların öfkeye eğiliminin ve platform algoritmalarının birbirini besleyerek daha fazla öfkeli içeriğin algoritmaya daha çok beslenmesine yol açtığı döngüsel süreç; algoritmanın öfkeli paylaşımları daha çok göstermesi ve insanların öfkeye çekilmesinin algoritmayı daha çok beslemesi şeklinde tanımlanır.
- Biyoreaktör (biyoreaktör benzetmesi)
Yankı odalarının metaforik tanımı olarak kullanılmış; yankı odaları bir biyoreaktör gibi davranarak hem dışarıdan gelen uygun memleri amplifiye eder hem de kendi içinde ürettiği memleri başka komünitelere hızlıca yayabilen, memlerin evrimleştiği ve farklı versiyonlara dönüştüğü ortamlar olarak anlatılır.