Yeşil Aklama: Şirketler Yarattıkları Sorunların Üstünü Nasıl Örtüyor?

403 B görüntülenme27.10.2024
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıUnuttuğumuz Petrol Reklamları: Dev Şirketler İklim Değişimi Hakkında Halkı Nasıl Aldattı, Şimdi Nasıl Geri Adım Atıyorlar?
Derinlemesine

Özet

Video, büyük şirketlerin iklim krizinin ciddiyetini yıllardır bildiklerini ve kamuoyundan gizledikleri verilerle birlikte 'greenwashing' (yeşil aklama) ve propaganda taktiklerini nasıl kullandıklarını, bireysel çözümlerin sınırlılıklarını ve kolektif/örgütlü hareketlerin önemini açıklıyor. Örnekler ve belgeler (Exxon, Shell raporları; reklam kampanyaları; yatırım verileri) üzerinden şirket stratejileri ve manipülasyon yöntemleri ele alınıyor.

Terimler

  • İklim krizi / İklim değişimi

    İklim değişimi, tıpkı son 40-50 yıldır olduğu gibi, şu anda insanları bir bütün olarak en çok tehdit eden risk unsuru; yıkım katlanarak artabiliyor ve suyumuz yavaş yavaş kaynıyor gibi ilerleyebiliyor.

  • Varoluşsal tehdit

    İklim değişimi, bu bağlamda daha sık bahsedilen yapay zekadan ve hatta nükleer savaştan çok daha iyi bu tanıma uyuyor; çünkü iklimde kötü gidişatı dizginleyebilecek bazı geribesleme mekanizmaları yok.

  • Geribesleme mekanizmaları

    Kötü gidişatı dizginleyebilecek mekanizmalar; örneğin yapay zekanın risklerine yönelik çabalar insanların neye sebep olabileceğini görüp aksiyon talep etmesi sayesinde işletiliyor, veya nükleer silahlar bağlamında 'ikinci saldıran avantajı' gibi mekanizmalar vardır.

  • İkinci saldıran avantajı

    Nükleer bağlamda, karşı tarafın misilleme kapasitesi nedeniyle 'ikinci saldıran avantajı'nın olması, nükleer bir savaş başlatmayı neredeyse imkansız hale getirir.

  • Atmosferik karbondioksit oranı (ppm)

    Exxon tarafından 1982'de üretilen raporda gösterildiği üzere, atmosfere saçtığımız karbondioksitin yıllar yılı artmasıyla gezegenin ortalama sıcaklığının nasıl artacağı öngörülüyor; 1980'lerde milyonda ~300 parçadan 2030'a kadar 420–450 ppm, 2080'e kadar 550–630 ppm civarına çıkacağı tahmin ediliyordu ve bu artışlara bağlı olarak sıcaklıkların artacağı öngörülmüştü.

  • Gezegenin ortalama sıcaklığı

    Atmosferik karbondioksit oranlarının artmasına bağlı olarak yükselen değer; Exxon raporunda 2030'a kadar 1.2–1.5°C, 2080'e kadar ~3°C artış gibi tahminlerle ilişkilendirilmiş ve günümüzde ortalama sıcaklıkların çoktan ~1.1°C arttığı belirtiliyor.

  • Sera gazı / Sera gazı raporu

    Shell'in 1988'de şirket içinde tuttuğu raporda olduğu gibi, atmosferik karbondioksit seviyelerinin artışı ve bunun sonuçları (örneğin deniz seviyelerinin yükselmesi, insanların yaşama ve çalışma şekillerinin tamamen değişmesi) üzerine yapılan çalışmalar ve öngörüler.

  • Karbon ayakizi

    Şirketlerin suçu halka yıkmak için uydurduğu terimlerden biri; Shell firmasının tanıtıp dünyaya öğrettiği bu terim sonradan akademik terminolojiye girdi—metinde ayrıca 'karbon ayakizinizi yakından takip ederek, onu oluşturan her bir kalemi azaltmaya çalışabilirsiniz' şeklinde kullanılıyor.

  • Greenwashing / Yeşil aklama

    İklim krizine önem veriyormuş gibi yapıp da, aslında anlamlı hiçbir şey yapmamak demek; 'temiz konuşup, kirli iş yapmak' olarak özetleniyor.

  • Kloroflorokarbonlar (CFC)

    Metinde verilen örnekte olduğu gibi şirketlerin pazarlama amacıyla kullandıkları bilimsel terimler; örneğin 'Bizim ürünlerimiz kloroflorokarbon içermez!' diye reklam yapılabiliyor; halbuki kloroflorokarbonlar zaten 2010'dan beri dünya genelinde yasak, yani burada şirketlerin bilimsel terimi çalıp tüketicinin bilgi eksikliğine güvenerek şov yaptığı vurgulanıyor.

  • İklim inkarcılığı / İklim karşıtlığı

    Petrol şirketlerinin ve ilgili aktörlerin yıllarca sürdürdüğü strateji: iklim değişiminin bir yalan veya abartı olduğunu söyleyip, bilim insanlarının verilerini gölgelemek; 1980'lerden başlayıp yaklaşık 20 yıl boyunca tekrar eden bu yalanların günümüzde birçok iklim karşıtı argümanın kaynağı olduğu belirtiliyor.

  • Kyoto Protokolü

    1997'de düzenlenen ve imzalanan uluslararası anlaşma; metinde, bu protokolün imzalanmasının ardından ülkelerin sera gazlarını azaltmaya çalışacaklarına söz verdikleri belirtiliyor.

  • Çevre dostu / 'Yeşil' (pazarlama terimleri)

    Birçok büyük şirketin anlamlı hiçbir sürdürülebilirlik faaliyeti göstermemelerine rağmen pazarlamada kullandığı muğlak sıfatlar; metinde bu sözcüklerin ne anlama geldiğinin çoğunlukla bilinmediği, muğlaklık sayesinde firmaların kendilerini faydalımiş gibi pazarladığı vurgulanıyor.

  • Çevre sertifikaları

    Metinde sık kullanılan bir taktik olarak geçen unsurlar; bağımsızlığı ve bilimsel değeri son derece şüpheli olan sertifikalar toplanıp 'Bakın bizim bilmem ne çevre sertifikamız var!' diye sergileniyor—yani şüpheli bağımsızlık/kaliteye sahip belge gösterme stratejisi.

  • Sahtebilim

    Şirketlerin çevresel imaj oluşturmak için başvurabildiği yöntemlerden biri; örneğin bilimsel bir terimi tüketicinin bilgisizliğine güvenerek kullanmak ve bunu ispatlayacak hiçbir döküman sunmamak şeklinde tanımlanıyor.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • İklim krizi bireylerin davranış değişimiyle çözülebilir.

    Bireysel eylemler önemli ama yetersizdir; iklim krizi sistemik bir sorun olup şirket ve devlet düzeyinde kapsamlı, yapısal önlemler gerektirir.

  • İklim değişimi yeni bir tartışmalı ve belirsiz iddiadır; bilim insanları sürekli felaket senaryosu uyduruyor.

    Bilimsel konsensusa göre iklim değişimi gerçek ve insan kaynaklıdır; petrol şirketlerinin iç raporları da uzun yıllardır bunu doğrulamaktadır.

  • Şirketler iklim tehdidini bilmiyordu veya önemsiz gördü.

    Büyük petrol şirketleri iklim tehdidinin seyrini ve sonuçlarını uzun zamandır biliyorlardı ama bu bilgileri saklayıp kamuoyunu yanıltma yoluna gittiler.

  • ‘Karbon ayakizi’ terimi akademisyenler ve aktivistler tarafından etik bir sorumluluk ifadesi olarak icat edildi.

    Karbon ayakizi terimini Shell gibi şirketler pazarlama aracı olarak yaygınlaştırdı; bu terim sonradan akademik kullanıma girdi.

  • Şirketlerin 'yeşil' veya 'sürdürülebilir' iddiaları genelde gerçek ve doğrulanmıştır.

    Çoğu zaman bu iddialar muğlak, bağımsız doğrulaması zayıf veya küçük sembolik adımları abartmaktan ibarettir; gerçek etkiyi gösteren veriler sıklıkla yoktur.

  • Küçük, düşük maliyetli uygulamalar (ör. otellerde havlu değişimi) büyük çevresel fayda sağlar.

    Bu tür uygulamalar semboliktir ve maliyeti düşük olduğu için öne çıkarılır; asıl büyük etkiler yüksek maliyetli, kapsamlı enerji dönüşümü gibi adımlarda ortaya çıkar.

  • Bağımsız çevre sertifikaları her zaman güvenilirdir.

    Bazı sertifikalar bağımsızlığı ve bilimsel dayanağı zayıf olabilir; sertifikaların güvenilirliği ve şeffaflığı sorgulanmalıdır.

  • Şirket çalışanları bilinçli olarak kötü niyetli olduğu için şirketler yanıltıcı davranıyor.

    Sistemik sorunlar ve kurum kültürü çalışanları bu tür uygulamalara itebilir; kişisel kötü niyetten çok yapısal teşvikler etkilidir, ancak sonuç toplum için zararlıdır.

  • Medya her zaman nesnel ve bağımsızdır; gelen her bilgi güvenilirdir.

    Bazı medya organları endüstri kaynaklı yazılara yer verebilir; bilimsel konularda güvenilir bilgi için bilimsel konsensusa dayanan kaynaklar tercih edilmelidir.

  • Bir ürünün 'kloroflorokarbon içermez' demesi önemli bir çevresel avantajdır.

    Kloroflorokarbonlar (CFC) zaten küresel olarak yasaklandığından böyle bir ifade tüketici bilgisizliğine dayanarak yanıltıcı bir pazarlama taktiği olabilir.

Sorular

  • İklim krizini kim çözecek?

    Bireysel davranışlar önemli olsa da iklim krizinin çözümü büyük ölçüde devletlerin, şirketlerin ve kitlesel toplumsal hareketlerin alacağı kararlara bağlıdır; tek tek bireyler tek başına küresel sorunu çözemez.

  • Şirketler iklim değişiminin sonuçlarını biliyor muydu?

    Evet; Exxon ve Shell gibi büyük petrol şirketlerinin 1980'ler ve 1990'lardaki iç raporları iklim değişiminin seyrini ve ciddi etkilerini önceden tahmin ettiklerini gösteriyor.

  • Exxon'in 1982 öngörüleri doğru muydu?

    Evet; Exxon'in 1982 raporundaki CO2 ve sıcaklık artışı öngörüleri günümüzdeki verilere oldukça yakın çıkmıştır (ör. CO2 ≈ 421 ppm, sıcaklık artışı ≈ 1.1°C).

  • Şirketler neden iklim inkârı ve yanlış bilgi yaydı?

    Bu taktiklerin amacı, düzenlemeleri ve kar kayıplarını önlemek için halkın ve politikacıların dikkatini dağıtmak ve iklim politikası oluşumunu zayıflatmaktı.

  • Greenwashing (yeşile boyama) nedir?

    Greenwashing, bir kuruluşun çevreye duyarlıymış gibi görünmesi ama gerçekte anlamlı, kalıcı veya ölçülebilir çevresel fayda sağlayacak adımlar atmamasıdır.

  • Karbon ayakizi terimi nereden çıktı?

    Terim ticari olarak Shell tarafından popülerleştirildi ve şirketin tüketiciye suç yükleme stratejisinin bir parçası olarak yaygınlaştı; sonradan akademik literatürde de yer aldı.

  • Şirketlerin sürdürülebilirlik iddialarına güvenebilir miyiz?

    Genellikle dikkatli olmak gerekir; birçok iddia muğlaktır, bağımsız doğrulama yoktur veya şirketler küçük, düşük maliyetli uygulamaları abartıp büyük etkili adımları görmezden gelir.

  • Bireysel eylemlerin iklim üzerindeki etkisi ne kadar?

    Bireysel eylemler yerel ve bireysel ölçekte etkili olabilir, ancak küresel iklim krizini çözmek için yetersizdir; asıl etki kitlesel örgütlenme ve yapısal değişimlerle gelir.

  • Medya güvenilir mi, gelen her bilgiyi kabul etmeli miyiz?

    Hayır; güvenilir gibi görünen medya organları bile endüstri kaynaklı görüşlere yer verebilir, bu yüzden bilimsel konsensusa dayanan kaynaklardan öğrenmek önemlidir.

  • Bireyler iklim aktivizminde nasıl daha etkili olabilir?

    Bireyler örgütlere katılarak, kolektif baskı oluşturarak, politik süreçlere müdahil olarak ve şirketlerden doğrulanabilir veriler talep ederek daha büyük değişim sağlayabilir.

Ön Bilgiler

  • İklim değişimi ve sera gazları hakkında temel bilgi
  • CO2 konsantrasyonu (ppm) ve sıcaklık artışı kavramlarına aşinalık
  • Temel medya okuryazarlığı ve reklam/propaganda kavramları
  • Kolektif hareketler ve sosyal değişim süreçleri hakkında genel bilgi
  • Uluslararası iklim politikaları hakkında temel farkındalık (ör. Kyoto Protokolü)
  • Enerji sektörünün temel dinamikleri (fosil yakıt vs yenilenebilir yatırımlar)

Tarihsel Bağlam

  • 1 Nisan 1982: Exxon bünyesindeki bilim insanları tarafından üretilen ve yıllarca gizlenen raporun hazırlanması (CO2 ve sıcaklık artışı öngörüleri)
  • 1988: Shell'in şirket içinde gizli tutulan sera gazı raporu yayınlanması (2030'a kadar CO2 artışı ve deniz seviyesi yükselişi öngörüleri)
  • 1962: Life Dergisi'nde Humble Enerji reklamı yayınlanması; şirketin sonradan ExxonMobil olması
  • 1980'lerin sonuna kadar petrol şirketlerinin iklim değişimi hakkında sessiz kalma stratejisi
  • 1980'lerin sonu: Şirketlerin iklim değişimini yalan/abartı olarak gösteren reklam ve kampanyalara başlaması
  • 1996-1998: Mobil'in 12 farklı reklam kampanyası yayınlaması (1997 Kyoto görüşmeleriyle çakışacak şekilde zamanlanması)
  • 1997: Kyoto görüşmeleri ve sonrasında Kyoto Protokolü'nün imzalanması
  • 1990'lar: Petrol şirketlerinin iklim inkarcılığının şiddetlenmesi
  • İklim inkarcılığı stratejisinin yaklaşık 20 yıl sürmesi
  • 2004-2006: Petrol devlerinin strateji değişikliği yapıp iklim krizini kabul etmeye başlaması ve suçu halka yöneltme eğilimi
  • 2004-2006 sonrası: 'Greenwashing' (yeşile boyama) taktiğinin şirketler tarafından yaygın kullanımı
  • Shell tarafından 'karbon ayakizi' teriminin icat edilip reklam kampanyasıyla tanıtılması
  • 2010'dan beri kloroflorokarbonların (CFC) dünya genelinde yasaklı olması
  • 2010-2018: Shell yatırımlarının büyük çoğunluğunun petrol ve doğalgaza ayrılması (2010-2018 dönemi referansı)
  • 2020: Şirket reklamlarında ve raporlarında 2020 gerçek verilerinin ve 2020 yılı tahminlerinin referans alınması
  • Exxon (1982 raporu) öngörüsü: 2030'a kadar ortalama sıcaklığın ~1.2–1.5°C artacağını, 2080'e kadar ~3°C artış olacağını tahmin etmesi
  • Shell (1988 raporu) öngörüsü: 2030'a kadar atmosferik CO2 seviyesinin iki katına çıkabileceğini ve deniz seviyelerinin önce ~1 metre sonra 5–6 metreye kadar yükselebileceğini tahmin etmesi
  • Easter Adası yerlilerinin toplumsal çöküşüne gönderme
  • Washington Post'ta Amerikan Petrol Enstitüsü görüşlerini savunan bir köşe yazısının yayınlanması (tartışmalı medya örneği olarak belirtilmesi)
  • Son 40-50 yıl
  • 1980'ler
  • 1980'lerin sonu
  • 1982
  • 1988
  • 1962
  • 1990'lar
  • 1996-1998
  • 1997
  • 2004-2006
  • 2010'dan beri
  • 2010-2018
  • 2020
  • 2030 (öngörülen)
  • 2080 (öngörülen)
  • Son 4-5 yıl
Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Bireysel davranış değişimlerinin etkileri üzerine ilerleyen videolarda daha fazla konuşma

Her ne kadar sorumluluk inatla bize yüklenmeye çalışılsa da, bizim yapabileceklerimizin iklim krizine etkisi, şirketlerin ve devletlerin yapabileceklerinin yanında çok küçük. Bakın, bunu obezite videosunda da konuşmuştuk, diğer videolarda da konuşmuştuk; daha da konuşacağız: Bireysel davranış değişimleri, elbette bazı tekil kişilerde işe yarayabilir; hatta yeterince şanslıysanız bazı yerel değişimler bile yaratabilir.

Bu videoyla tutulanlar

BP, Shell, Suudi Aramco ve ExxonMobil gibi petrol şirketlerinin yıllar içinde uyguladığı benzer karbon ayakizi/yeşil pazarlama taktiklerini örneklerle göstermek

Tabii BP, BP diyorum ama, BP de Shell, Suudi Aramco ve ExxonMobil gibi devlerden sadece biri. Bunların hepsi yıllar içinde çok benzer taktikler uyguladılar; size ilerleyen videolarda bunları da göstereceğim. Ama özetle, 2005'lerden itibaren bireysel bir karbon ayakizi vurgusu yapmalarının asıl amacı, iklim kriziyle ilgili spot ışıklarını kendilerinden uzaklaştırıp, sorumluluğu (ve tabii ki suçu) bireylere ve onların tercihlerine yüklemekti.

“Greenwashing” yani yeşile boyama davranışının detaylarının anlatılması

Bunun yerine, pratik olarak maliyeti sıfır olan şeyleri yapıp, sanki büyük fedakarlıklar yapıyorlarmış gibi bir imaj yaratmaya veya bu video boyunca anlattığım gibi sorumluluğu bireylere kaydırmaya çalışıyorlar. "Greenwashing", yani "yeşile boyama" dediğimiz bu davranışın detaylarını size çok yakında anlatacağım; eğer kaçırmak istemezseniz kanal bildirimlerini şimdi açmayı unutmayın. Eğer şirketler dürüst olsalar, değişimi getirdiğini bildiğimiz kitle hareketlerine destek olurlardı; tam tersine, her türlü işçi örgütlenmesini mutlak suretle önleyecek mekanizmalara sahipler.