Voyager'ın Şifreleri: Altın Plak, Uzaylılara Sizin Hakkınızda Ne Anlatıyor?

1,3 Mn görüntülenme15.09.2022
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıVoyager ve Altın Plak: NASA'nın Uzaylıların Görmesini İstediği 115 Fotoğraf!
Derinlemesine

Özet

Video, Voyager sondalarıyla uzaya gönderilen Altın Plak'ın (Golden Record) içeriğini, nasıl kodlandığını, uzaylılarla ortak zaman ve sayı birimleri oluşturma yaklaşımını ve bu eylemin etik boyutlarını anlatıyor. Ayrıca Voyager ve Pioneer görevlerinin amaçları, radyo yayınlarının uzaya yayılması, plak üzerindeki ses ve görsel verinin nasıl çözüleceği ve plakta yer alan kültürel örnekler (diller, müzikler, fotoğraflar) açıklanıyor.

Terimler

  • Voyager sondaları

    1977'de iki ayrı sonda olarak fırlatılan görevler. Amaçları Güneş Sistemi'ndeki gezegenleri ve Güneş Sistemi'nin sınırlarını incelemekti. İnsanlığın bugüne kadar uzayda en uzağa gönderdiği araçlar olarak tanımlanırlar. Voyager 1 şu anda bizden yaklaşık 23.5 milyar kilometre, Voyager 2 ise yaklaşık 19.5 milyar kilometre uzakta bulunuyor. Voyager 1'in en yüksek hızı saatte yaklaşık 61.500 kilometredir. Bu sondalara Voyager'larla birlikte Altın Plaklar yerleştirilmiştir.

  • Altın Plak (Golden Record)

    Voyager sondalarına yerleştirilen, insanlığı anlatmak üzere seçilmiş sesler, müzikler ve fotoğraflar içeren disk. Plaklar üzerindeki oyuklar analog sinyallere karşılık gelir; bir iğne (gramofon/fonograf iğnesi) bu yarıkların üzerinden geçerken analog sinyali okur ve sesi üretir. Plak kapağındaki piktogramlar ve protokoller, plağı bulacak olanların bu analog veriyi (hem sesleri hem fotoğrafları) nasıl okuyacaklarını, hangi zaman birimleriyle ve hangi düzenlemeyle oynatmaları gerektiğini anlatmak üzere tasarlanmıştır.

  • Heliyosfer

    Güneş'ten kaynaklanan parçacıkların ve manyetik alanın etkisinin uzaya kadar yayıldığı, Güneş Sistemi'nin sınırlarından biri olarak görülen tabaka. Transcript'e göre Heliyosfer Güneş'ten yaklaşık 100 astronomik birime, yani kabaca 15 milyar kilometreye kadar uzanır; Voyager araçlarının ikisi teknik olarak Heliyosfer'in ötesine ulaşmıştır.

  • Astronomik birim (AU)

    Astronomide kullanılan bir mesafe birimi; Dünya ile Güneş arasındaki ortalama mesafe. Transcript'te Heliyosfer'in Güneş'ten 100 astronomik birime kadar uzandığı, bunun da Dünya–Güneş mesafesinin 100 katı olduğu belirtilmiştir.

  • Oort Bulutu

    Güneş Sistemi'nin etrafını saran ve Sistemin farklı türden sınırı olarak görülen, çok uzak ve küresel dağılıma sahip kuyruklu yıldız kaynağı bölge. Transcript'e göre Voyager sondalarının Oort Bulutu'na ulaşması (şu anki hızlarıyla) yaklaşık 300 yıl alacaktır.

  • Işık hızı

    Elektromanyetik dalgaların (örneğin radyo dalgalarının) boşlukta ilerleme hızı; kozmik ölçekte çok büyük olsa da Evren'in devasa büyüklüğü yanında 'yavaş' kalabildiği vurgulanır. Transcript'te radyo dalgalarının boşlukta ışık hızıyla yayıldığı ve ışık hızının bile kozmolojik ölçeklerde sınırlı olduğu vurgulanmıştır.

  • Radyo dalgaları

    Atmosferi delip uzayın derinliklerine yayılan elektromanyetik dalgalar; radyodan çıkan sinyaller örnek olarak verilmiştir. Transcript'e göre radyo dalgaları boşlukta ışık hızıyla ilerler ve radyo ile yapılan ilk deneylerden bu yana yaklaşık 200 yıl geçtiği için bugün en uzak radyo mesajlarımız bile bizden yaklaşık 200 ışık yılı kadar uzaktadır.

  • Radyo Baloncuğu

    Dünya'dan gönderilen radyo sinyallerinin şu ana kadar ulaşabildiği mesafeyi temsil eden küresel bölge. Transcript'te bu baloncuğun yarıçapının yaklaşık 200 ışık yılı olduğu ve videoda Samanyolu'ndaki bizim konumumuzu gösteren mavi noktanın bu baloncuğu işaret ettiği anlatılmıştır.

  • Pulsar

    Kendi etrafında çok yüksek hızlarda dönen ve düzenli atımlar halinde uzaya ışık/puls yayarak 'deniz feneri' gibi davranan gök cismi (atarca). Transcript'te Samanyolu içinde Güneş'in yerini tarif etmek için kullanılan 14 farklı pulsardan bahsedilir; bu pulsarların atım frekansları ile Güneş'in konumu tespit edilebilir.

  • Hidrojen atomu ve hidrojendeki kuantum durumları

    Plağın kapağında gösterilen yuvarlaklar hidrojen atomunu temsil eder: merkezde 1 protonu gösteren çizgi ve etrafında elektronları gösteren çizgiler vardır. Elektronu temsil eden çizgi, yükünü değil 'kuantum spinini' temsil eder. Soldaki ve sağdaki daireler, elektronun ters çizilmiş olması nedeniyle hidrojenin farklı kuantum durumlarını gösterir. Hidrojenin bu iki kuantum durumu arası geçişi yaklaşık 0.7 nanosaniye sürer ve Sagan ve ekibi bunu temel zaman birimi olarak seçmiştir; bu nedenle plağın protokolünde bu geçiş temel zaman birimi olarak kullanılmıştır.

  • Kuantum spini

    Transcript'te elektronu temsil eden çizginin yükünü değil, 'kuantum spinini' gösterdiği belirtilir. Yani çizginin yönü elektronun spin durumunu (iki farklı kuantum durumu) tasvir etmek için kullanılmıştır; bu spin durumları arasındaki geçiş plağın zaman birimi için referans alınmıştır.

  • İkili sayı sistemi (binary)

    Plağın kapağındaki yatay ve dikey çizgilerle gösterilen en basit sayı sistemlerinden biri. Transcript'e göre her bir dik çizgi '1' sayısına, her bir yatay çizgi '0' sayısına karşılık geliyor. Bu ikili gösterim, uzaylıların da anlayabileceği varsayılarak kullanılmış; ikili sayı kümesi başka sembollere (örneğin elma/armut, dikey/yatay çizgi) de eşlenebilir.

  • Plak / Fonograf / Gramofon

    Modern teknolojinin izin verdiği dönemde veri depolama aracı olarak kullanılan disk/plağa yönelik oynatma cihazları. Transcript'te plak üzerindeki oyukların analog sinyallere karşılık geldiği, bir iğnenin bu yarıkların üzerinden geçerken oyuklardaki girinti-çıkıntılar boyunca hareket edip analog sinyali okuduğu ve bunu sese çevirdiği (müziği dinlemeyi sağladığı) açıklanmıştır. Ayrıca doğru protokollerle plağa fotoğraf gibi farklı veri türleri de kodlanabileceği belirtilmiştir.

  • Analog sinyal

    Plak üzerindeki yarıkların fiziksel girinti ve çıkıntılarıyla temsil edilen sürekli (aksi belirtilene kadar sayısal olmayan) bir sinyal şekli. Gramofon iğnesinin yarıklardan geçmesiyle bu analog sinyal okunur ve sese çevrilir. Transcript'te analog sinyallerin funkisyonu ve plak-okuma protokolü bu şekilde açıklanmıştır.

  • Yarıömrü (half-life)

    Radyoaktif bir izotopun parçalanma süresiyle ilgili bir ölçü; belirli bir izotopin yarıya inmesi için geçen süre. Transcript'te Uranyum-238'in yarıömrünün 4.4 milyar yıl olduğu belirtilmiş ve plak üzerindeki Uranyum-238 kaplamasının %5 oranında bozunmuş olması kullanılarak gönderimin yaklaşık 330 milyon yıl önce gerçekleştiği hesaplanmıştır.

  • Uranyum-238

    Transcript'te Altın Plak'ın yüzeyinin Uranyum-238 ile kaplandığı ve bu izotopun yarıömrü üzerinden plağın fırlatma zamanının hesaplanabileceği anlatılır. Uranyum-238'in yarıömrü 4.4 milyar yıl olup, plak üzerindeki yaklaşık %5 bozunma değeriyle gönderimin yaklaşık 330 milyon yıl önce olduğu çıkarımı yapılmıştır. Ayrıca bu izotopun plağa koyulmasının amacı, plağı bulanlara evrensel bir saat görevi görüp geçen zamanı tespit etme imkânı sağlamaktır.

  • Mors alfabesi

    Transcript'te Altın Plak ile gönderilen kısa bir Mors alfabesi mesajından söz edilir; gönderilen mesaj Latince 'per aspera ad astra' (zorluklardan yıldızlara) anlamındadır. Mors alfabesi, noktalar ve çizgilerle iletilen kodlu bir iletişim yöntemidir ve plakta kısa bir metin bu şekilde kodlanmıştır.

  • Işık spektrumu

    Transcript'te Güneş'in fotoğraflarını gösterirken ışık spektrumunun da verildiği belirtilir; ışık spektrumu, bir kaynaktan gelen ışığın farklı dalga boylarına ayrılmış dağılımıdır ve gök cisimlerinin özelliklerinin anlaşılmasında kullanılır.

  • Fermi Paradoksu

    Transcript'te kısaca değinilen ve Evren'deki uygarlıklarla ilgili temel soru: 'Ya Evren'de yalnızız, ya da Evren'de yalnız değiliz.' İki olasılık da eşit derecede ürkütücü olduğu vurgulanır (Arthur C. Clarke'tan aktarılan bir görüş). Paradoks, Evren'in büyüklüğü ve ulaşılabilir potansiyel yaşam sayısı ile gözlemlenen sessizlik arasındaki çelişkiye işaret eder.

  • Ölçü birimleri (saniye, gün, yıl, gram, kilogram, santim, metre vb.)

    Plağın içeriğinde matematiksel sayılar ve temel aritmetiğin ardından tanıtılan birimlerdir. Transcript'te bu birimlerin ilkokuldan öğrenilen, ancak temelde insan uydurması olduğu; uzaylıların farklı birimler kullanıyor olma ihtimalinin yüksek olduğu ve ortak bir dil oturtmanın şart olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca plağın protokolünde zaman birimi olarak hidrojen geçişi gibi evrensel bir referans seçilmiştir.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Voyager sondaları Güneş Sistemi'ni tamamen terk etti, artık Güneş Sistemi'nin hiçbir parçasında değiller.

    Voyager araçları Heliyosfer'in dışına çıktı fakat Güneş Sistemi'nin bir diğer geniş sınırı olan Oort Bulutu hâlâ çok uzakta; Oort Bulutu'na ulaşmaları yüzlerce yıl alacaktır.

  • Voyager gibi sondalar kozmik ölçekte çok hızlıdır, ışık hızına yakın gidiyorlar.

    Voyager 1 saatte ~61.500 km hızla gittiği halde bu ışık hızının yalnızca ~%0.005'i kadardır; kozmolojik mesafelerde bunun çok yavaş olduğu vurgulanır.

  • Bilgisayarlardaki 1 ve 0 sayısal gerçek değerlerdir (mutlak olarak 1 ve 0 vardır).

    1 ve 0 aslında iki farklı fiziksel durumun sembolik gösterimleridir (örneğin yüksek/low voltaj); farklı sembollerle (dikey/yatay çizgi, elma/armut) de temsil edilebilirler.

  • Plak üzerine fotoğraf koymakla sesi koymak aynı şeydir ve fotoğraflar doğrudan okunur.

    Fotoğrafları plak üzerine koymak mümkündür ama bunların doğru görüntüye dönüşebilmesi için bir okuma protokolü ve kodlama gerekir; plağın kapağında bu protokol tarif edilmiştir.

  • Altın Plakta kullanılan görseller gerçek fotoğraflardı ama sansürlendi sonradan.

    Gerçek fotoğraflar plak kapağına konulması istenmiş olsa da Amerikan hükümeti 'müstehcen' gerekçesiyle insan fotoğraflarının gerçek halleri yerine çizimler kullanılmasını talep etti; bu nedenle bazı insan görüntüleri çizim şeklindedir.

  • Radyo sinyallerimiz uzayda çok daha uzaklara ulaştı çünkü çok eski sinyaller gönderiyoruz.

    Radyo yayınına yaklaşık 200 yıl önce başlandığı için radyo sinyallerinin oluşturduğu küre bugün yalnızca ~200 ışık yılı yarıçapındadır; bu, galaksiler arası mesafelere göre çok küçüktür.

  • Pulsar haritası zaman içinde değişmeyeceği için koordinatlar hep aynıdır.

    Pulsarların atım frekansları ve bazı özellikleri zamanla değişebilir; bu yüzden plağı bulan medeniyetin plağın yaşını (ör. uranyum-238 tarihlemesiyle) bilip düzeltme yapması gerekir.

  • Altın Plak'ta yer alan 55 dil tüm insanlığı veya tüm dilleri temsil eder.

    55 dil Dünya nüfusunun yaklaşık %65'ini temsil edecek şekilde seçilmiştir; bu, tüm insanlığı veya tüm dilleri kapsamaz.

Sorular

  • Altın Plak (Golden Record) nedir ve amacı neydi?

    Altın Plak, Voyager sondalarına yerleştirilmiş; Dünya'yı, insanları, dilleri, müziği ve bazı bilimsel bilgileri olası Dünya-dışı zeki varlıklara iletmeyi amaçlayan analog ses ve görüntü koleksiyonudur.

  • Voyager sondaları şu anda nerede bulunuyor?

    Voyager 1 yaklaşık 23,5 milyar km, Voyager 2 yaklaşık 19,5 milyar km uzaklıktadır; her ikisi Heliyosfer'in ötesine çıkmıştır ancak Oort Bulutu'na varmaları yüzlerce yıl alacaktır.

  • Voyager sondalarının hızı ne kadar ve bu hız ne anlama geliyor?

    Voyager 1'in en yüksek hızı ~61.500 km/saat civarındadır; bu Dünya için çok hızlı olsa da ışık hızının sadece ~%0.005'i kadar olup, kozmik mesafelerde son derece yavaştır.

  • Radyo yayınlarımız uzayda ne kadar yayıldı?

    Düzenli radyo yayınlarımız yaklaşık 200 yıl kadar süredir yayıldığı için oluşturulan radyo baloncuğumuzun yarıçapı günümüzde yaklaşık 200 ışık yılıdır.

  • Altın Plak nasıl okunacak biçimde tasarlandı?

    Plak kapağındaki grafikler ve semboller, bir gramofon iğnesinin nasıl yerleştirileceğini, okuma hızını (hidrojen geçiş zaman birimine göre) ve görüntü sinyallerinin nasıl taranıp düzenleneceğini tarif eder; ayrıca kalibrasyon için bir daire görüntüsü verilir.

  • Zaman birimi olarak neden hidrojen kullanıldı?

    Hidrojen Evren'de en yaygın elementlerden biri olduğu ve atomun iki kuantum durumu arası geçişinin sabit bir periyodu olduğu için (yaklaşık 0.7 ns), bu geçiş evrensel bir zaman standardı olarak seçildi.

  • Plağın içeriğinde neler var?

    55 dilde selamlamalar, yaklaşık 90 dakikalık müzik seçkisi (çeşitli kültürlerden), Mors alfabesi mesajı, fotoğraflar (pulsar haritası, insanlar, doğa, teknoloji vb.) ve teknik kodlama protokolleri bulunur.

  • Pulsar haritası ne işe yarıyor?

    Pulsarların konumu ve atım frekansları temel alınarak oluşturulan harita, plağı bulan medeniyetin Güneş'in konumunu tespit etmesine yardımcı olur; plağın yaşına göre (ör. radyonüklid tarihleme) düzeltme yapılabilir.

  • Uranyum-238 plağın üzerine neden konuldu?

    Uranyum-238'in bozunma oranına bakılarak plağın kaç yıl önce fırlatıldığını tahmin etmeleri amacıyla; U-238 yarı ömrü ~4.4 milyar yıl olduğu için küçük değişimler bile zaman göstermede kullanılabilir.

  • Altın Plak göndermek etik mi, bu karar kimin hakkı?

    Bu etik açıdan tartışmalı bir konudur; videoda vurgulandığı gibi bu tür kararlar gelecek nesiller üzerinde etkili olabileceği için 'gelecek nesiller adına karar vermek' sorunu gündeme gelir ve net bir evrensel cevap yoktur.

Ön Bilgiler

  • Temel astronomi bilgisi (güneş sistemi, ışık yılı gibi kavramlar)
  • Fizik (özellikle elektromanyetizma ve ışık hızı hakkında temel bilgi)
  • Radyo sinyalleri ve sinyal yayılımı hakkında temel anlayış
  • İkili (binary) sayı sistemi ve sayı sistemleri dönüşümleri
  • Radyoaktif bozunma ve yarı ömür kavramı
  • Analog veri depolama prensipleri (plak/gramofon çalışma mantığı)
  • Temel kimya (elementler ve izotoplar)
  • Temel biyoloji (hücre, genetik, üreme) bilgisi
  • Sosyolinguistik/iletişim teorileri hakkında temel farkındalık

Tarihsel Bağlam

  • 1977: Voyager 1 ve Voyager 2 sondalarının fırlatılması
  • 1977: Voyager sondalarına Altın Plakların yerleştirilmesi
  • 1972: Pioneer 10 sondasının fırlatılması
  • 1973: Pioneer 11 sondasının fırlatılması
  • 2006: New Horizons sondasının fırlatılması
  • Radyo dalgalarıyla yapılan ilk deneylerin başlaması (metinde yaklaşık 200 yıl öncesine atıf)
  • 1935: Adolf Hitler'in 'bombaya bombayla karşılık vereceğiz' sözleri ve II. Dünya Savaşı'na atıf (metinde belirtilen konuşma yılı)
  • 1937: Hindenburg faciasını duyuran radyo yayını (metinde anılan olay)
  • 1963: Dr. Martin Luther King'in 'Bir Hayalim Var' konuşması (metinde anılan konuşma)
  • Kurt Waldheim'ın Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği ve ses kaydının Altın Plakta yer alması (Kurt Waldheim genel sekreterliği 1972–1981)
  • Carl Sagan, Frank Drake, Ann Druyan ve Timothy Ferris'in Voyager Altın Plak tasarımını hazırlamaları (Voyager görevi dönemi)
  • Altın Plakta 55 dilde selamlama kayıtlarının bulunması (diller arasında Sümerce, Antik Yunanca, Esperanto gibi dillerin yer alması)
  • Altın Plakta toplam ~90 dakikalık müzik kaydının gönderilmesi (Bach, Mozart, Beethoven, Chuck Berry, Blind Willie Johnson vb. sanatçılardan örnekler)
  • Altın Plakta Mors alfabesiyle Latince 'per aspera ad astra' mesajının yer alması
  • Altın Plakta Samanyolu içindeki Güneş'in yerini gösteren pulsar haritasının yer alması
  • Plağın kapağındaki protokoller aracılığıyla fotoğraf depolama ve okunma yönteminin (ikili sistem ve hidrojen spin geçişi zaman birimi) iletilmesi
  • Plağın üzerine Uranyum-238 yerleştirilmesi (metinde zaman tayini amacıyla uranyum izotopunun kullanıldığına dair anma)
  • 20. Yüzyıl
  • 1970'ler
  • Antik Çağ
  • Yaklaşık son 200 yıl (radyo dalgaları deneylerinin başladığı dönem olarak metinde belirtilen zaman aralığı)

Kişiler

  • Carl Sagan

    Voyager Altın Plak projesinde yer alan ekip liderlerinden biri olarak ve plakların içeriğinin hazırlanmasında anılan kişi.

  • Frank Drake

    Voyager Altın Plak projesinde Carl Sagan ile birlikte çalışan ekip üyelerinden biri olarak anıldı.

  • Ann Druyan

    Sagan ve ekibinde yer alan ve Altın Plak projesine katkı yapan bilim iletişimcilerinden biri olarak anıldı.

  • Timothy Ferris

    Sagan ve ekibinde yer alan bilim iletişimcilerinden biri olarak anıldı.

  • Adolf Hitler

    Radyo yayınları kapsamında, 2. Dünya Savaşı ile ilgili tarihten bir konuşma örneği olarak bahsedildi.

  • Dr. Martin Luther King

    "Bir Hayalim Var" konuşması örneği olarak, uzaya yayılan radyo kayıtları arasında anıldı.

  • Albert Einstein

    Einstein'ın Amerikan Göçmenlik Bürosu için yaptığı radyo yayınına atıf yapıldı.

  • Kurt Waldheim

    Voyager kayıtlarında yer alan kısa selam mesajının sahibi olarak anıldı.

  • Peter Ian Kuniholm

    Türkçe selamlamayı Cornell Üniversitesi için kaydeden kişi olarak anıldı.

  • Amahl Shakh

    Altın Plak'taki Arapça selam kaydını yapan kişi olarak bahsedildi.

  • Johann Sebastian Bach

    Altın Plak'ta yer alan müziklerden biri olarak anıldı.

  • Chuck Berry

    Altın Plak'ta yer alan müzik sanatçılarından biri olarak anıldı.

  • Wolfgang Amadeus Mozart

    Altın Plak'ta yer alan müziklerden biri olarak anıldı.

  • Walter Melrose

    Altın Plak'ta yer alan eserler arasında anıldı.

  • Ludwig van Beethoven

    Altın Plak'ta yer alan müziklerden biri olarak anıldı.

  • Blind Willie Johnson

    Altın Plak'ta yer alan müzik sanatçılarından biri olarak anıldı.

  • Kamil Celilov

    Altın Plak'ta yer alan Azerbaycan parçasını icra eden müzisyen olarak anıldı.

  • Arthur C. Clarke

    Fermi Paradoksu bağlamında alıntılanan ve Evren hakkında ürkütücü olasılıkları dile getiren yazar olarak anıldı.

  • Çağrı Mert BAKIRCI ("Chuck")

    Videonun anlatıcısı ve transcript sahibi; Texas Tech University doktora dereceleri, Tree of Evolution CEO'su ve Evrim Ağacı editörü olarak tanıtıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Video açıklamasına/altına, Golden Record kayıtlarının neredeyse eksiksiz listesini dinleyebileceğiniz bir link bırakmak (yani izleyiciye kayıtları dinleme imkanı sağlama).

Bu mesajlardan sonra müzikler geliyor; ama telif hakları dolayısıyla onları burada çalamıyorum. Aşağıya bu kayıtların neredeyse eksiksiz bir listesini dinleyebileceğiniz bir link bırakacağım, oradan hepsini dinleyebilirsiniz. Ama özetle toplamda 90 dakika boyunca uzaylılara Bach’tan Chuck Berry’e, Mozart’tan Walter Melrose’a, Beethoven’dan Blind Willie Johnson’a kadar birçok sanatçı dinletiyoruz.

Uzaylıların sırlarını izleyicilerle birlikte çözmek (videoda ele alınacak konu)

Ayrıca bu videolar size bir şeyler öğretiyorsa, sabit yorumdaki bağlantıları kullanarak Patreon, Kreosus veya YouTube destekçilerimiz arasına katılabilirsiniz. Şimdi, sizinle uzaylıların sırlarını çözeceğiz. O başta gösterdiğim çizimler, Voyager sondalarıyla uzaya gönderdiğimiz Altın Plak'ın kapağındaki çizimler.

Bu videoyla tutulanlar

Carl Sagan ve Frank Drake gibi astronomların, uzaylılara kendimizi nasıl anlatabileceğimizi nasıl çözdüklerini anlatmak

Bunu yapabilirsek de onlarla iletişim kurabiliriz. Size gelecek haftalarda Carl Sagan ve Frank Drake gibi astronomların, uzaylılara kendimizi nasıl anlatabileceğimizi nasıl çözdüklerini anlatacağım. Ama o zamana kadar düşünmenizi istediğim bir soru var: Uzaylılar var mı yok mu falan gibi konular bir yana, uzaylılarla iletişime geçmemiz etik mi dersiniz?