Bozuk Kan Salgını: World of Warcraft, Koronavirüs Salgını Hakkında Ne Öğretebilir?

102 B görüntülenme15.03.2020
Evrim AğacıBi' Başka Video
Derinlemesine

Özet

2005'te World of Warcraft'ta meydana gelen Bozuk Kan (Corrupted Blood) salgını, oyun içi mekaniklerin yol açtığı beklenmedik yayılma ve insan davranışları sayesinde epidemiyologlara gerçek dünyadaki salgın dinamikleri ve insan tepkileri hakkında önemli veriler sundu. Video, bu dijital salgının nasıl ortaya çıktığını, hangi hataların buna yol açtığını, oyuncu davranışlarının gerçek dünyadaki COVID-19, SARS, Kuş Gribi, HIV ve Ebola gibi salgınlarla nasıl benzeştiğini ve epidemiyolojik modellere ne kattığını inceliyor.

Terimler

  • Pandemi

    Küresel bir salgın (transcriptte: "ölümcül bir pandeminin, yani küresel bir salgının").

  • Salgın

    Hastalık yayılması olayı; transcriptte pandemi örneğinde kullanıldığı şekilde hastalığın çok sayıda kişiyi etkilediği durum (örnek cümle: "Bozuk Kan Salgını").

  • Epidemiyolog

    Salgın bilimciler (transcriptte: "epidemiyologlar, yani salgın bilimciler").

  • RPG (Rol yapma oyunu)

    Çevrim içi bir rol yapma oyunu (transcriptte: "World of Warcraft evreni, çevrim içi bir rol yapma oyunu, yani bir RPG").

  • Avatar

    Oyuncuların kontrol ettiği karakterler (transcriptte: "Oyuncular, ... 'avatar' adını verebileceğimiz karakterleri kontrol ediyorlar").

  • Boss (Bölüm sonu canavarı)

    Bölüm sonu canavarı, kısaca boss diye adlandırılan yaratık (transcriptte: "bölüm sonu canavarı ya da kısaca 'boss' diyebileceğimiz bir yaratık").

  • Bozuk Kan (Corrupted Blood)

    Oyunda Hakkar adlı yaratığın yaptığı bir büyü; "Bu büyü, bir yandan oyuncuların canını azaltırken, bir yandan da etraftaki diğer oyunculara bulaşabiliyordu. Hastalık, aynı zamanda karakterlerin evcil hayvanlarına ve yardakçı ya da minion isimli yardımcı karakterlere de bulaşabiliyordu."

  • Yardakçı / Minion

    Yardakçı ya da minion isimli yardımcı karakterler (transcriptte: "yardakçı ya da minion isimli yardımcı karakterlere de bulaşabiliyordu").

  • Evcil hayvan (oyun içi)

    Oyunda bulunan ve gerektiğinde yanınıza ışınlayıp işiniz bittiğinde şehre geri ışınlayabildiğiniz yardımcı varlıklar (transcriptte: "evcil hayvanlarınız da bulunabiliyor ve gerektiğinde bu evcil hayvanları yanınıza ışınlayıp, işiniz bittiğinde şehre geri ışınlayabiliyorsunuz").

  • Kod hatası / Programlama hatası

    Oyunda istenmeyen bir davranışın ortaya çıkmasına neden olan yazılım hatası (transcriptte: "aslında isteyerek konmuş bir özellik değildi. Bir kod hatasından doğdu." ve "oyun geliştiricileri, evcil hayvanları bu şekilde kodlamayı unuttular. Bu kod hatası ... kanlarının bozuk halde kalmasına neden oldu").

  • Işınlanma / Teleportasyon

    Oyunda bir yerden başka bir yere anında gitme yeteneği; transcriptte örneklendirilmiş: "Her iki vakada da hastaların yolculuk yapması, salgını küresel boyuta taşımıştı: Gerçek dünyada bunun ana sorumlusu uçak yolculuklarıyken, WoW dünyasında ana sorumlu teleportasyon, yani ışınlanma becerisiydi."

  • Sıfır Numaralı Hasta (Patient Zero)

    Bu hastalığa ilk yakalanan kişi (transcriptte: "Sıfır Numaralı Hastanın, yani bu hastalığa ilk yakalanan kişinin kim olduğunu bilmiyor").

  • Karantina

    Hastalığın yayılmasını önlemek için insanları belirli alanlarda tutma / bir yerlerden uzak durma uygulaması; transcriptte örneği: "kendi kendine karantina sistemleri geliştirdiler. ... şehre gitmemek konusunda uyarmaya ve şehir dışı alanlarda kalmaya özen göstermeye başladılar."

  • Quickfix (Hızlı düzenleme)

    Hızlıca yapılan geçici yazılım müdahaleleri (transcriptte: "Birçok hızlı düzenleme yani quickfix yapıldı ve bunlar hızlıca yayına alındı").

  • Epidemiyolojik modeller / Matematiksel ifadeler

    Epidemiyologların bir salgının yayılma dinamiklerini incelerken faydalandıkları matematiksel ifadeler; transcriptte: "Epidemiyologlar, bir salgının yayılma dinamiklerini incelerken matematiksel ifadelerden faydalanıyorlar. Bu ifadeler çoğu zaman gerçeği yansıtsa da, ne yazık ki her zaman insanların rasyonel ... olmayan davranışlarını hesaba katamıyor."

  • Asemptomatik (Belirti göstermeyen) hasta

    Virüs veya bakterilere yakalanabilen fakat hastalığın semptomlarını geliştirmeyen kişiler; transcriptte: "Bunun gerçek hayattaki benzeri, asemptomatik hastalar. Yani bu kişiler virüs veya bakterilere yakalanabiliyorlar; ama hastalığın semptomlarını geliştirmiyorlar. Bu nedenle de fark edilmeleri imkansıza yakın oluyor ve hastalığı yaymayı sürdürüyorlar."

  • Tifoid Mary (Mary Mallon)

    1900'lerin başında asemptomatik tifo taşıyıcısı olan aşçı Mary Mallon vakası; transcriptte: "1900'lerin başında bir aşçı olan Mary Mallon, tifo salgını sırasında hiçbir semptom göstermediği için restoranına gelen 51 kişiyi tek başına hasta etmişti. Bunların 3'ü hayatını kaybetti ve Mary, ABD'deki ilk asemptomatik tifo hastası olarak kayıtlara geçti. ... Mary, 2 defa zorla karantinaya alındı."

  • NPC (Oyuncu olmayan karakter)

    Oyunu oynayan insan tarafından kontrol edilmeyen karakterler (transcriptte: "oyuncu olmayan karakterler, yani NPC'ler, bu hastalığa yakalanabiliyordu; ancak hastalık onları öldüremiyordu.").

  • Misantropizm (Misanthropy)

    İnsanlığın var oluşuna karşı olma durumu (transcriptte: "Misantropizm. Yani insanlığın var oluşuna karşı olma durumu.").

  • Aptallık faktörü

    Epidemiyologların, insanların bariz olan hatalı davranışları sergileme eğilimi için kullandıkları ifade (transcriptte: "epidemiyologların 'aptallık faktörü' dedikleri faktörden geliyor. Yani insanların ... bariz olan hatalı davranışları sergileme eğilimi...").

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • 2005'te anlatılan Bozuk Kan Salgını gerçek dünyada yaşanan bir pandemi idi.

    Hayır, bu salgın World of Warcraft adlı çevrim içi oyunda meydana gelen dijital bir olaydı; gerçek dünyada milyonlarca kişinin ölümüyle sonuçlanan bir salgın yaşanmadı.

  • Bozuk Kan özelliği geliştiriciler tarafından kasıtlı olarak konulmuş bir oyun mekanığıydı.

    Hayır, salgının ana sebebi bir kod hatasıydı; geliştiriciler hastalığın bölgeyle sınırlı kalmasını ve ışınlanınca kanın silinmesini amaçlamışlardı fakat evcil hayvanlar doğru şekilde kodlanmamıştı.

  • Oyun içindeki karakter ölümleri, gerçek dünyadaki ölümlerle aynı şekilde değerlendirilebilir.

    Değerlendirilemez; oyun karakterlerinin 'reset'lenebilmesi ve gerçek ölümün yarattığı trajedi, kayıp ve toplum etkisi arasında büyük farklar vardır.

  • Bilgisayar oyunları insan davranışlarını kusursuz biçimde modelleyen mükemmel simülasyonlardır.

    Oyunlar faydalı veri sunabilir ama kusursuz değiller; bazı uzmanlar oyun davranışlarının gerçek hayattaki karmaşıklığı ve motivasyonları tam yansıtamayacağını savunuyor.

  • Karantina her zaman etkili ve kolay uygulanabilir bir çözümdür.

    Karantina etkili olabilir ama insan davranışları (karantina ihlali, ekonomik zorunluluklar, seyahat vs.) nedeniyle uygulanması ve başarısı karmaşıktır; WoW ve gerçek vakalarda karantina çabaları başarısız olmuştur.

  • Asemptomatik kişiler salgınlarda önemsizdir.

    Asemptomatik taşıyıcılar salgının yayılmasında kritik rol oynayabilirler; WoW'daki NPC örneği bu duruma benzetildi (hastalığı taşıyıp semptom göstermemek).

  • İnsanlar salgın sırasında her zaman rasyonel davranır.

    Gerçekte birçok insan irrasyonel veya zarar verici davranışlar sergileyebilir (merakla bölgeye gitmek, kasıtlı bulaştırma, karantina ihlali); modeller bunları sıklıkla hesaba katmıyor.

  • Dijital olaylar ve oyun içi deneyimler gerçek dünya araştırmaları için faydasızdır.

    Tam tersine, oyun içi salgınlar gerçek insanların karar verdiği kontrollü ortamlar sunduğu için epidemiyolojide davranışsal bileşenleri incelemek ve modelleri geliştirmek açısından değerli veri sağlayabilir.

  • Oyuncuların salgını kasıtlı yayma davranışı sadece şaka veya önemsiz trollükten ibarettir.

    Bazı kişilerde gerçekten misantropik motivasyonlar bulunabiliyor ve gerçek dünyada da bilinçli bulaştırma girişimleri (örneğin COVID-19 vakalarında benzer paylaşımlar, HIV vakalarındaki kasıtlı yayma örnekleri) görülmüştür; bu davranışlar ciddi ve kriminal sonuçlar doğurabilir.

Sorular

  • World of Warcraft bize koronavirüs salgını hakkında ne öğretebilir?

    Oyun, salgınların yayılma dinamikleri ve insanların irrasyonel davranışlarının (karantina ihlali, kasıtlı bulaştırma, fedakârlık) epidemiyalara nasıl etki edebileceğine dair içgörüler sunar ve modelleri geliştirmek için faydalıdır.

  • Bozuk Kan Salgını nasıl başladı?

    Hakkar adlı boss'un Bozuk Kan büyüsünün ve evcil hayvanların ışınlanınca hastalığı taşımasıyla başlayan bir kod hatası sonucu ortaya çıktı.

  • Neden salgın kısa sürede tüm sunuculara yayıldı?

    Evcil hayvanların hastalığı şehirlerde taşımaları ve oyuncuların ışınlanma/seyahat yoluyla başka bölgelere gitmeleri salgını küresel hale getirdi.

  • Geliştiriciler sorunu hemen nasıl çözemediler?

    İki ana seçenek vardı (tüm evcil hayvanları tarayıp yok etmek veya her ışınlanmada kontrol yapmak); hızlı düzeltmeler yapıldı ama kalıcı çözüm için daha kapsamlı bir güncelleme gerekliydi ve bu 25 gün sürdü.

  • Bu olay epidemiyolojik araştırmalara nasıl ilham verdi?

    Araştırmacılar WoW vakasındaki gerçek oyuncu davranışlarını inceleyerek, insan irrasyonelliğini epidemiyolojik modellere dahil etmenin yollarını araştırtılar ve makaleler yayınladılar.

  • WoW salgını hangi gerçek salgınlarla benzetildi?

    SARS ve kuş gribi gibi salgınlarla karşılaştırıldı; özellikle asemptomatik yayılma, başarısız karantinalar ve seyahatle yayılma benzerlikleri vurgulandı.

  • Oyuncular salgına nasıl tepki verdi?

    Bazıları karantina uygulayıp başkalarını korumaya çalıştı, bazıları kasıtlı olarak bulaştırıcı olmaya çalıştı, bazıları fedakârlık yapıp başkalarını iyileştirirken öldü ve bazıları da ekonomik ihtiyaçlar nedeniyle karantina kurallarını ihlal etti.

  • Oyundaki NPC'lerin hastalanıp ölmemesinin gerçek dünyadaki karşılığı nedir?

    Bu durum asemptomatik taşıyıcılara benzetildi; yani hastalanan ama belirgin semptom göstermeyen kişilerin fark edilmeden hastalığı yayması.

  • Oyunlardaki dijital salgınlar gerçek terörist davranışlarını modelleyebilir mi?

    Bazı uzmanlar (ör. Charles Blair) bunun mümkün olduğunu söylerken, diğerleri (ör. Stuart Gottlieb) oyun davranışlarının gerçek terörist davranışlarını tam olarak yansıtmayacağını öne sürüyor.

  • Bozuk Kan Salgını ne zaman tamamen düzeltildi?

    Salgının temel nedeni olan evcil hayvanların hastalığa yakalanmasını engelleyen güncelleme 8 Ekim 2005'te yayımlandı ve sorun böylece çözüldü.

Ön Bilgiler

  • Temel epidemioloji kavramları (pandemi, epidemiyoloji, karantina, asemptomatik taşıyıcı)
  • Bilgisayar oyunları ve MMORPG terminolojisine aşinalık (avatar, boss, NPC, pet, teleport)
  • Yazılım/programlama hataları ve yazılım düzeltme süreçleri hakkında temel bilgi
  • COVID-19, SARS, Kuş Gribi, HIV, Ebola gibi salgınlar hakkında genel bilgi
  • Temel sosyoloji ve insan davranışları/psikoloji kavramlarına giriş
  • Matematiksel modelleme ve modellerin sınırlılıklarına dair temel anlayış

Tarihsel Bağlam

  • Bozuk Kan Salgını (World of Warcraft) başladı 13 Eylül 2005; sorun 8 Ekim 2005 tarihli güncelleme ile çözüldü; yaklaşık 25 gün sürdü
  • World of Warcraft oyununun yayımlanması 2004
  • SARS salgını 2002-2004
  • COVID-19 pandemisi 2019-2020 dönemi
  • COVID-19 vakası Japonya izakaya olayı 4 Mart 2020
  • İtalya'nın kuzeyinin karantinaya alınması erken 2020
  • Li Wenliang'in COVID-19'u ilk duyurmaya çalışması ve susturulması 2020
  • HIV/AIDS salgını 1980'lerden itibaren
  • Tifoid Mary vakası Mary Mallon 1900'lerin başı; 51 kişiyi hasta etti ve 3 ölümle ilişkilendirildi; iki kez karantinaya alındı
  • 2005
  • 2004
  • 2002-2004
  • 1900'lerin başı
  • 2019-2020
  • 1980'ler - günümüz

Kişiler

  • Ran Balicer

    Ben-Gurion Üniversitesi'nden; Bozuk Kan salgınına ilişkin araştırmalar yapmış ve makaleler yayımlamış kişi.

  • Eric Lofgren

    Washington Eyalet Üniversitesi'nden; Bozuk Kan salgını üzerine yayımlanan çalışmalarda adı geçen araştırmacı.

  • Nina Fefferman

    Tufts Üniversitesi'nden; WoW'daki dijital salgın ve insan davranışı üzerine çalışmalar yayımlayan bilim insanı.

  • Li Wenliang

    Koronavirüs salgınını ilk duyurmaya çalışıp susturulan ve hayatını kaybeden Çinli doktor olarak örnek verilen kişi.

  • Mary Mallon (Tifoid Mary)

    Tifo salgını sırasında semptom göstermediği halde bir restorandaki birçok kişiyi hasta eden ve tıp literatüründe 'Tifoid Mary' olarak geçen tarihsel vaka.

  • Charles Blair

    Terörizm ve İstihbarat Araştırmaları Merkezi müdürü olarak, WoW'daki dijital salgının terör hücrelerinin davranışlarını modellemede kullanılabileceğini öne süren kişi.

  • Stuart Gottlieb

    Yale Üniversitesi'nden terörizm uzmanı olarak anılan ve oyun davranışlarının gerçek terörist davranışlarını yansıtmayabileceğini belirten kişi.

  • Hakkar The Soulflayer

    World of Warcraft içindeki 'bölüm sonu canavarı' olarak tanımlanan ve Bozuk Kan büyüsünü yapan yaratık; oyundaki salgının kaynağı olarak anlatıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

13 Eylül 2005'te başlayan ölümcül dijital salgın (Bozuk Kan Salgını)

Olay o. Bu videomuza konu olacak olan ve 13 Eylül 2005'te başlayan ölümcül dijital salgın ise, aslında isteyerek konmuş bir özellik değildi. Bir kod hatasından doğdu.