Tavşan Gibi Üremek: Vücut Büyüklüğü ve Evrim Hızı

39,7 B görüntülenme19.05.2019
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıVücut Büyüklüğü ve Üreme Hızı: Büyük Canlılar Neden Yavaş ve Az Ürüyor?
Derinlemesine

Özet

Video, vücut büyüklüğü ile üreme hızı arasındaki ilişkiyi açıklıyor; küçük canlıların (özellikle bakteriler ve arkeler) çok hızlı ürediklerini, büyük hayvanların ise daha yavaş ürediklerini ve bunun evrimsel sonuçlarını (nesil atlama hızı, genetik çeşitlilik ve hızlı evrim dönemleri) tartışıyor. Ayrıca bu örüntünün matematiksel ilişkileri (örnek olarak 2/3 allometrik ölçeklenmesi), çevresel sınırlamalar ve tarihsel olaylar (Kambriyen Patlaması, karalara çıkış, 65 milyon yıl önceki kitlesel yok oluş) ile bağlantısı ele alınıyor.

Terimler

  • Bakteriler

    Dünya'nın en hızlı üreyen canlıları tek hücreli bakteriler ve arkelerdir. Bu ufacık canlılar, en uygun şartlar altında 20 dakikada bir yeni nesil üretebilirler.

  • Arkeler

    Dünya'nın en hızlı üreyen canlıları tek hücreli bakteriler ve arkelerdir. Bu canlıların boyları 0.2 ila 2 mikron arasında değişmektedir. Bu ufacık canlılar, en uygun şartlar altında 20 dakikada bir yeni nesil üretebilirler.

  • Mikron

    Bu canlıların boyları 0.2 ila 2 mikron arasında değişmektedir. Yani metrenin on milyonda birinin iki katı ile milyonda birinin iki katı arasında.

  • Tek hücreli

    Dünya'nın en hızlı üreyen canlıları tek hücreli bakteriler ve arkelerdir.

  • Çok hücreli

    Ancak neredeyse hiçbir çok hücreli bu üreme hızının yanına bile yaklaşamaz. Öte yandan dünyanın en yavaş üreyen canlıları arasında devasa boyutlarıyla misk öküzleri, kahverengi ayılar, filler ve balinalar gelmektedir.

  • Üreme hızı

    Vücut büyüklüğü arttıkça, üreme hızının bu büyüklük artışının üstel olarak 2/3'ü olacak şekilde arttığını (daha doğrusu azaldığını) göstermiştir. Örneğin 1 birim kütleye sahip bir canlının 1 yavrusu olurken, 8 birimlik kütleye sahip bir canlının 8 yavru yerine 4 yavrusu olmaktadır. 64 birimlik kütleye sahip bir canlınınsa 64 yavru yerine 16 yavrusu olmaktadır.

  • Nesil

    Şu anda ekranda gördüğünüz nokta bile, bir bakteriden onlarca kat büyüktür. Bu ufacık canlılar, en uygun şartlar altında 20 dakikada bir yeni nesil üretebilirler. Evrim, asla bireyin ömrü boyunca yaşanmaz, nesiller atlandıkça yaşanır.

  • Popülasyon

    100 bireyden oluşan ve her biri 1 birim büyüklükte olan bakteri popülasyonu, 1 nesil sonra eğer hiçbirinin ölmediği varsayılırsa, 100 yavru yaparak 200 bireye ulaşacaktır. Evrimleşen hiçbir zaman tekil bireyler değildir, popülasyonlardır.

  • Evrim

    Evrim, genler ile çevrenin etkileşimi sonucunda ortaya çıkan bir doğa yasasıdır. Çevrenin belli bir andaki durumu, o çevrede yaşayan belli bir neslin hangi bireylerinin avantajlı, hangilerinin dezavantajlı olduğunu belirlemektedir. Bu da, hangi bireylerin hayatta kalıp üreyebileceğini, hangilerinin daha kolay elenip yavrular üretemeyeceğini belirlemektedir. Tüm bunlar da, bir türün popülasyonlarının ne yönde, hangi özelliklerin belirginleşip, hangilerinin silikleşeceğini belirlemektedir.

  • Genetik hata

    Hızlı üreme, daha fazla genetik hatanın oluşmasına neden olur ve bu da çeşitliliği daha da arttırır.

  • Evrim hızı

    Dolayısıyla hızlı üreyen türler daha hızlı nesil atlar, daha hızlı evrimleşirler. Bunu mümkün kılan hızlı üreme, daha fazla genetik hatanın oluşmasına neden olur ve bu da çeşitliliği daha da arttırır. Süreç boyunca evrim hızı düştüyse de, başlangıçta ve milyarlarca yıl boyunca o kadar hızlı ve çeşitli türler evrimleşebilmiştir ki...

  • Kambriyen Patlaması

    Kambriyen Patlaması gibi hızlı türleşme dönemleri, aynı zamanda hızlı üreme dönemlerine denk gelmektedir. Kambriyen Patlaması'nda inanılmaz bir çeşitlilik artışı olmuştur; çünkü yaşam alanları o dönemde sınırsızken, bu alanları işgal eden ve hızlı üreyen büyük canlılar bulunmuyordu. Bunların evrimi, bir anda inanılmaz bir üreme hızı, dolayısıyla inanılmaz bir evrim hızına neden oldu.

  • Türleşme (hızlı türleşme dönemleri)

    Kambriyen Patlaması gibi hızlı türleşme dönemleri, aynı zamanda hızlı üreme dönemlerine denk gelmektedir. Kambriyen Patlaması'nda inanılmaz bir çeşitlilik artışı olmuştur; çünkü yaşam alanları o dönemde sınırsızken, bu alanları işgal eden ve hızlı üreyen büyük canlılar bulunmuyordu.

  • Karalara çıkış

    Benzer bir 'patlamayı' denizlerden karalara çıkışta görüyoruz. Karaların ilk defa omurgalılar tarafından işgal edilmesi sonrasında karasal canlılarda hızlı bir evrimleşme dönemi yaşanmıştır; çünkü o zamana kadar karalar bitkiler ve böcekler hariç hiçbir büyük yapılı canlı tarafından işgal edilmemişti. Bu da, bol kaynak, bol yaşam alanı, yüksek evrim hızı demektir.

  • Gelişim

    Evrim de gelişim ile karıştırılmamalıdır. Gelişimin aksine evrim, asla bireyin ömrü boyunca yaşanmaz, nesiller atlandıkça yaşanır.

  • Omurgalılar

    Karaların ilk defa omurgalılar tarafından işgal edilmesi sonrasında karasal canlılarda hızlı bir evrimleşme dönemi yaşanmıştır; çünkü o zamana kadar karalar bitkiler ve böcekler hariç hiçbir büyük yapılı canlı tarafından işgal edilmemişti.

  • Besin kaynakları / kaynak sınırlılığı

    Çünkü besin kaynakları ve yaşam alanları sınırlıdır. Dolayısıyla, canlı kütlesi arttıkça, türün kapladığı alan ve hacim artmakta, bu sebeple üreme hızı düşmek zorunda kalmaktadır. Eğer besin kaynakları azalacak olursa, üreme hızları da düşer, popülasyonları küçülür.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Evrim, bireyin yaşamı boyunca gerçekleşir (gelişimle karıştırılır).

    Evrim bireylerin yaşamı boyunca değil, nesiller boyu popülasyonlar içinde gerçekleşir; gelişim bireyin yaşamı içindeki değişimleri ifade eder.

  • Canlılar çevrelerinden bağımsız olarak sonsuz çoğalabilirler.

    Besin ve yaşam alanı sınırlamaları nedeniyle hiçbir tür çevresinden bağımsız olarak sonsuz çoğalamaz; kaynak kısıtları üreme hızlarını sınırlar.

  • Bakteriler çevresel koşullardan etkilenmez ve her zaman hızlıca çoğalır.

    Bakteriler uygun koşullarda çok hızlı ürerler ama besin azaldığında veya çevre şartları kötüleştiğinde üreme hızları düşer ve popülasyon küçülür.

  • Vücut büyüklüğü ile üreme arasındaki ilişki mutlak ve istisnasızdır.

    Genel bir eğilim olarak vücut büyüklüğü ile üreme arasında güçlü bir ilişki vardır, ancak Agama atra atra gibi istisnalar bulunduğu için kurallar her zaman istisnasız uygulanmaz.

Sorular

  • Neden bazı canlılar 'tavşan gibi' hızlı ürer?

    Küçük vücut boyu daha az kaynak gerektirdiği ve daha kısa nesil süresi sağladığı için hızlı üreme avantajlıdır; bu ayrıca daha sık nesil değiştirme ile daha hızlı evrim sağlar.

  • Dünyanın en hızlı üreyen canlıları hangileridir?

    Tek hücreli bakteriler ve arkeler en hızlı üreyen canlılardır; bazı bakteri türleri uygun koşullarda ~20 dakikada bir bölünür.

  • Dünyanın en yavaş üreyen canlıları hangileridir?

    Misk öküzleri, kahverengi ayılar, fillər ve balinalar gibi büyük memeliler genellikle birkaç yılda bir ve az sayıda yavru üretirler.

  • Vücut büyüklüğü ile üreme arasında nasıl bir matematiksel ilişki vardır?

    Dr. David Western'in bulgusuna göre yavru sayısı yaklaşık olarak vücut kütlesinin 2/3 ü (mass^(2/3)) ile ölçeklenir; yani yavru sayısı kütle ile doğrusal artmaz, daha yavaş artar.

  • Neden büyük türler genellikle daha az yavru üretir?

    Büyük türler daha fazla alan ve besin tüketir; sınırlı kaynaklar altında daha az fakat daha bakımlı yavru üretmek selektif olarak avantajlıdır.

  • Hızlı üreme evrim hızını nasıl etkiler?

    Daha hızlı üreme daha kısa nesil süreleri ve daha fazla mutasyon/daha fazla varyasyon anlamına gelir; bu da popülasyonun zamana göre daha hızlı evrimleşmesine yol açar.

  • Kambriyen Patlaması neden hızlı türleşme dönemi oldu?

    O dönemde yaşam alanları büyük ölçüde boştu ve hızlı üreyen organizmalar bu boş alanları doldurarak büyük bir çeşitlilik artışı ve hızlı evrim sağladılar.

  • Evrim bireylerin yaşamı boyunca mı gerçekleşir?

    Hayır; evrim bireylerin ömrü boyunca değil, nesiller atlandıkça popülasyon düzeyinde gerçekleşir.

  • Bakteriler çevrelerine bağlı mıdır, yoksa sınırsızca çoğalabilirler mi?

    Bakteriler de besin ve çevresel koşullara bağlıdır; besin azaldığında üreme hızları düşer ve popülasyon küçülür.

  • Vücut büyüklüğü–üreme ilişkisi kesin midir, istisnaları var mı?

    Genel olarak güçlü bir ilişki vardır ama istisnalar mevcuttur; örneğin Agama atra atra daha iri olmasına rağmen daha fazla üreyebilir.

Ön Bilgiler

  • Temel evrim bilgisi (doğal seçilim, popülasyon temelli evrim)
  • Temel ekoloji bilgisi (kaynaklar, taşıma kapasitesi)
  • Basit matematiksel kavramlar (üsler, oranlar, nüfus hesaplamaları)
  • Mikroorganizmalar ve makroorganizmalar arasındaki temel farklar
  • Zaman ölçeği kavramı: birey ömrü vs nesil süreleri

Tarihsel Bağlam

  • 1983 - Dr. David Western'in Oecologia dergisinde yayımlanan memeli çalışması (21 memeli türü üzerinde vücut büyüklüğü ile üreme hızı ilişkisi)
  • Yaklaşık 4 milyar yıl önce - İlk bakteri benzeri yaşamın ortaya çıkışı
  • Kambriyen Patlaması - Yaklaşık 541 milyon yıl önceki hızlı türleşme ve çeşitlilik artışı
  • Karaların omurgalılar tarafından ilk işgali - Yaklaşık 370 milyon yıl önce karasal canlılarda hızlı evrimleşme
  • Yaklaşık 65 milyon yıl önce - Dinozorların büyük ölçüde yok oluşu kuşlara giden soy hattı hariç
  • Kambriyen Patlaması
  • Omurgalıların karaya çıkışı

Kişiler

  • Dr. David Western

    1983'te Oecologia dergisinde yayımlanan makalede 21 memeli türü üzerinde vücut büyüklüğü ile üreme hızı arasındaki ilişkiyi araştıran kişi

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Bu videoda "tavşan gibi üremek" kavramının nedenlerini incelemek ve evrimsel biyoloji kapsamında vücut büyüklüğü ile üreme hızı arasındaki örüntüyü açıklamak.

"Tavşan gibi üremek" kavramını mutlaka duymuşsunuzdur. Gelin bu videoda sizinle bunun nedenlerine bir bakış atalım ve evrimsel biyoloji kapsamında bu örüntüyü nasıl açıklayabileceğimizi öğrenelim. Vücut büyüklüğü ile üreme arasındaki ilişki uzun süredir bilim insanlarının dikkatini çekmektedir.