- Thalidomide
Thalidomide, bu. Azot ve karbon omurgası üzerine inşa edilmiş döngüsel bir molekül. O zamanlar bu bilinmiyordu ama thalidomide, gebeliğin spesifik günlerinde alınması halinde spesifik sorunlar yaratıyordu: Mesela gebeliğin 20. gününde ilacı alan kadınların çocuklarında beyin hasarı oluşuyordu. 21. günde alınırsa göz hasarı, 22. günde kulak ve yüz hasarı oluşuyordu. 24. günde alınırsa, bebekte kollar oluşmuyordu. 25 ila 28. günler arası alınırsa, bacaklar oluşmuyordu. Bunun haricinde bu çocuklarda periferik nöropati, yani çevresel sinir sistemi siniri hasarı görülüyordu. Bazen parmaksız veya fazla parmaklarla doğabiliyorlardı, bazense felçli olarak, anüsleri olmadan, hayati organları hasarlı olarak... Eh, tahmin edebileceğiniz gibi çoğu, doğumlarından birkaç gün sonra ölüyorlardı.
- Hipnotik
1957'de thalidomide, Contergan adıyla, hipnotik ve antiemetik bir ilaç olarak pazarlanmaya başladı. Yani hem sakinleştirici ve uyku getirici etkisi vardı...
- Antiemetik
1957'de thalidomide, Contergan adıyla, hipnotik ve antiemetik bir ilaç olarak pazarlanmaya başladı. Yani... hem de mide bulantısını ve kusmayı önlüyordu.
- Teratojen
Doğu Almanya, kadınlara verilecek ilaçlarda teratojen, yani bebeklerde sorunlu doku gelişimi üzerindeki etkilerin incelenmesini zorunlu tutuyordu.
- Periferik nöropati
Bunun haricinde bu çocuklarda periferik nöropati, yani çevresel sinir sistemi siniri hasarı görülüyordu.
- Plasenta bariyeri
O dönemde ilaçların plasenta bariyerini aşıp da rahimdeki yavruya kolay kolay ulaşabileceğine pek inanılmıyordu.
- Kiralite
Kimyasal moleküllerde kiralite denen bir şey var. Kiraliteyi, ayna simetrisi gibi düşünün. Mesela ellerimiz kiral yapılar, birbirinin ayna simetrisi şeklindeler. Ne yaparsam yapayım, ellerimi birbirini üzerine tam olarak oturtamam. Şöyle yapsam bile parmaklarım oturur evet ama avcum ve elimin dış kısmı farklı yönlere bakıyor olur, yani birbirine oturmaz. İşte bu tür simetriye kimyada kiralite diyoruz. Moleküller de böyle kiral olabiliyorlar: Bunlardan birine sağ elli, diğerine sol elli molekül diyoruz.
- Enantiyomer (enantiyomorfu)
Birbirinin enantiyomorfu da denebilen bu iki yapı birbirinden çok farklı kimyasal özelliklere sahip olabiliyor.
- FDA (Gıda ve İlaç Başkanlığı)
Gıda ve İlaç Başkanlığı, yani kısaca FDA, çoktan güvenilirlik prosedürlerini yerleştirmişti ve liyakat sahibi uzmanlarla çalışıyordu. Bu nedenle ilacın Amerika'da satılabilmesi için, tıpkı bugün olduğu gibi önce 1-2 faz boyunca hayvan ve insan deneyleri yapılması gerekiyordu.
- Faz (klinik deney fazları)
İlacın Amerika'da satılabilmesi için, tıpkı bugün olduğu gibi önce 1-2 faz boyunca hayvan ve insan deneyleri yapılması gerekiyordu.
- Akran denetimi
Çünkü Kelsey, sadece firmadan gelen verilere bakmıyordu, bağımsız laboratuvarların sonuçlarını da değerlendiriyordu. Hani bugün de birçok araştırmacı deney sonuçlarını yayınlayıp birbirlerininkini analiz ediyor ya? İşte Kelsey, bilimde güvenilirliğin belkemiği olan o akran denetimine özen gösteriyordu.
- Toksisite analizi
Profesör Kaymakçalan, ilacın toksisite analizinin yeterli olmadığı yönünde görüş bildirmişti.
- Acil kullanım (emergency use) ve lisanslı kullanım
Bugünkü COVID-19 aşılarını da acil kullanım ve sonrasında lisanslı kullanım için onaylayan Gıda ve İlaç Başkanlığı, yani FDA...