Gollum'un Hastalığı Neydi? - Orta Dünya'dan, KIYMETLİ Bir Vaka Analizi!

492 B görüntülenme19.01.2020
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıOrta Dünya'dan Değerli Bir Vaka: Yüzüklerin Efendisi'nin Smeagol/Gollum Karakterinin Tıbbi Analizi
Derinlemesine

Özet

Video, J.R.R. Tolkien'in yarattığı Gollum/Smeagol karakterinin davranışsal ve nöropsikiyatrik özelliklerini British Medical Journal'da yayımlanan bir akademik makaleyi temel alarak tıbbi açıdan inceliyor ve olası tanıları (ayırıcı tanıları) değerlendiriyor. Gollum'un semptomları, fiziksel hastalık olasılıkları (B12 eksikliği, demir eksikliği, hipertroidizm, porfiriya vb.) ve psikiyatrik tanılar (şizofreni, çoklu kişilik bozukluğu/DID, şizoid kişilik bozukluğu) ayrıntılı şekilde tartışılıyor.

Terimler

  • Kişilik bölünmesi

    Kişilik bölünmesi, bir bireyin en az 2 ayrı kişiliğe sahip olması ve genellikle bunların birbirinden haberdar olmaması durumuna verilen bir isim. Bu nedenle hastaların hafızalarında boşluklar oluşur; çünkü tedavi edilen kişiliklerden biri, diğerinin ne yaptığını bilmez.

  • Obsesyon (takıntı)

    Obsesyon yani takıntı, kişilerde telaşa ve gerginliğe neden olan dürtülerin ısrarla yaşanmasına verdiğimiz bir isim. Mesela aşırı düzenli olmaya çalışma, kendine veya başkalarına zarar verme dürtüleri, temiz olmama ya da pislik olduğunu düşünme gibi hisler takıntı örnekleri...

  • Zorlantı (kompulsiyon)

    Zorlantı ya da kompulsüyon ise bu dürtüleri gidermek için kişilerin sergilediği, kendini tekrar eden, kalıplaşmış davranışlara verilen isim.

  • Şizofreni

    Şizofreni; sanrılar, halüsinasyonlar, düzensiz konuşma ve düşünme örüntüleri, aşırı dağınık ve anormal motor davranışlar ile karakterize edilen ağır bir zihinsel hastalık.

  • Şizoid kişilik bozukluğu

    Eğer tanı kitaplarını karıştıracak olursanız, Gollum'un durumuna en uyumlu tanının şizoid kişilik bozukluğu olarak bilinen bir rahatsızlık olduğunu görüyoruz. Gollum, çocukluğundan itibaren var olan ve inatçı bir hastalık seyri gösteren yaygın uyumsuz davranışlar sergiliyor. Tuhaf ilgi alanları ve kindar davranışları, arkadaşlık kurmasını zorlaştırmış ve çevresindekilerde sıkıntılara yol açıyor. Tüm bunlar Gollum'un hastalığının şizoid kişilik bozukluğu olduğunu düşündürüyor. Araştırmayı yapan hekimlere göre Gollum, hastalığın ICD kataloğunda belirtilen dokuz kriterinden yedisini karşılıyor.

  • Porfiriya

    Bu ilginç hastalık, vampir mitlerinin de kökeninde yer aldığı düşünülen sıra dışı bir hastalık. Özünde, kandaki hemoglobinin üretiminde kullanılan porfirin isimli kimyasalların vücutta aşırı miktarda bulunması durumu. Bu kişilerde (tıpkı vampirlerdeki gibi) ışığa aşırı hassaslık görülüyor.

  • Fotosensitivite (ışığa hassasiyet)

    Gollum’un gün ışığından hoşlanmaması, porfiriya hastalığında görülen ışığa hassasiyetten, yani fotosensitiviteden kaynaklanıyor olabilir.

  • Porfirin

    Kandaki hemoglobinin üretiminde kullanılan porfirin isimli kimyasalların vücutta aşırı miktarda bulunması durumu (porfiriya) söz konusudur; yani porfirinler hemoglobin üretiminde kullanılan kimyasallardır.

  • Hipertroidizm

    Hipertroidizmi düşündürüyor. Yani tiroit bezinin aşırı tiroksin üretmesi durumu... Bu hormon, vücudun metabolizmasını, kalbi, sindirim sistemini, kasları, beyin gelişimini ve kas kitlesini doğrudan etkileyebilen çok önemli bir hormon. Aşırı salgılandığında, Gollum'daki bazı semptomlara neden olabilir.

  • Tiroksin

    Tiroksin, tiroit bezinin ürettiği hormon olup vücudun metabolizmasını, kalbi, sindirim sistemini, kasları, beyin gelişimini ve kas kitlesini doğrudan etkileyebilen çok önemli bir hormondur.

  • Demir eksikliği anemisi

    İştah azlığı, saç dökülmesi ve kilo kaybı, demir eksikliği anemisiyle ilişkili olabilir. Yani kanda yeterince demir olmamasından ötürü, yeterli kırmızı kan hücresi bulunmuyor. Bu da söz konusu semptomlara neden oluyor.

  • B-12 vitamini eksikliği

    B-12 vitamini eksikliği; asabiyet, sanrı ve paranoya semptomlarını izah edebilir.

  • Sanrı (delüzyon)

    Örneğin semptomlar arasında saydığım 'sanrı' denen şey, hastanın kültürüne uymayan, düzmece, sarsılmaz inançlar olarak tanımlanır.

  • Klinik (majör) depresyon

    Uzmanlar Gollum'un klinik veya majör depresyona dair belirtileri göstermediğini düşünüyorlar. Çünkü Gollum umutsuz değil, enerjisi düşük değil, genel olarak iştahı yerinde, yavaş düşünmüyor veya hareketleri ağırlaşmış değil, kendini değersiz veya suçlu görmüyor, geçmiş hatalarına saplanmış halde değil, kendini öldürmeyi düşünmüyor ve tuhaf hareketleri haricinde dikkate değer bir kronik vücut ağrısı yaşamıyor. Tüm bunlar, klinik depresyonda görmeyi beklediğimiz semptomlardır.

  • Paranoid düşünceler / Paranoid psikoz

    Sauron ve Sam ile ilgili paranoid düşünceleri var. Sürekli izlendiğini zannediyor. (Metinde paranoid psikozdan bahsedilerek, paranoid düşüncelerin kişinin sürekli izlendiğini veya takip edildiğini düşünmesi şeklinde belirtildi.)

  • ICD-10 (ICD kataloğu)

    ICD-10 isimli hastalık kataloğunda belirtilen kriterleri... (Metinde ICD-10, hastalıkların tanı kriterlerinin listelendiği bir katalog olarak referans verilmiştir.)

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Kendi kendine konuşmak otomatik olarak delilik işaretidir.

    Kendi kendine konuşmak genelde sağlıklı bir davranıştır; delilik sayılması için kişinin kendi konuşmasının farkında olmaması veya başka bir kişilik var sanması gibi ek kriterler gerekir.

  • Gollum kesinlikle şizofreni hastasıdır.

    Gollum'un semptomları ilk bakışta şizofreniyi çağrıştırsa da kültürel bağlam ve yüzüğün ortak etkileri nedeniyle ICD-10 şizofreni kriterlerini tam karşılamadığı için şizofreni doğru tanı değildir.

  • Gollum'da çoklu kişilik (DID) vardır çünkü iki ayrı kişiliği vardır.

    DID'de kişilikler genellikle birbirinin varlığından habersizdir; Gollum ve Sméagol birbirleriyle konuşabiliyor ve farkındalar, bu yüzden DID kriterleri karşılanmaz.

  • Gollum majör depresyon yaşamaktadır çünkü mutsuz ve izole görünür.

    Gollum'da umutsuzluk, enerji kaybı, intihar düşüncesi veya diğer majör depresyon kriterleri yok; dolayısıyla majör depresyon tanısı uygun değildir.

  • Gollum'un tüm semptomları tek bir beyin tümörü ile açıklanabilir.

    Beyin tümörü geniş yer işgal eden bir lezyon olsaydı Gollum'un bu kadar uzun süre yaşaması zordur; semptomların yüzyıllara yayılan seyri tümör olasılığını zayıflatır.

  • Gollum ciddi bir madde bağımlısıydı (örneğin pipoya bağımlıydı).

    Gollum gençliğinde pipoyla ot içmiş olsa da çalışmada ciddi bir madde bağımlılığı belirtilmemiştir.

  • Video makalesindeki her detaya güvenilir şekilde yazılmıştır (örneğin yaş bilgisi).

    BMJ'deki orijinal makalede Gollum'un 25 yaşında olduğu hatası vardı; gerçekte 511 yaşındaydı ve bu tür kaynak hataları düzeltme gerektirir.

  • Takıntı (obsesyon) ile zorlantı (kompulsiyon) aynı şeydir.

    Takıntı, ısrarla gelen rahatsız edici düşünce/dürtülerdir; zorlantılar ise bu dürtüleri gidermek için yapılan tekrarlayan davranışlardır; Gollum obsesif düşüncelere sahip olsa da belirgin kompulsiyonları yoktur.

Sorular

  • Gollum'un hastalığı neydi?

    Araştırmacılara göre en uygun tanı şizoid kişilik bozukluğudur; Gollum ICD kriterlerinden çoğunu karşılamaktadır.

  • Gollum şizofren miydi?

    Hayır; birçok öğrenci şizofreni demiş olsa da, kültürel bağlam ve semptomların tümü ICD-10 şizofreni kriterlerini karşılamadığı için şizofreni uygun değildir.

  • Gollum'da çoklu kişilik bozukluğu (DID) var mıydı?

    Hayır; DID'de kişilikler genellikle birbirinin varlığından habersizdir, oysa Gollum ve Sméagol birbirlerinin farkındadır ve etkileşime girerler.

  • Gollum depresyonda mıydı?

    Uzmanlar Gollum'da majör depresyon bulguları görmüyor; umutsuzluk, enerji kaybı, intihar eğilimi veya belirgin işlev kaybı yok.

  • Gollum'un fiziksel semptomlarının nedeni ne olabilir?

    Farklı fizyolojik etkenler (B12 eksikliği, demir eksikliği anemisi, hipertroidizm, porfiriya) ayırıcı tanıda düşünülmüştür, ancak hiçbiri tüm semptomları tam açıklamıyor.

  • Gollum neden güneş ve doğal etkenlerden nefret ediyordu?

    Bunun bir kısmı sosyal izolasyon ve psikolojik durumla açıklanırken, fotosensitivite gerektiren durumlar (ör. porfiriya) de teorik olarak değerlendirildi.

  • Yüzüğün etkileri Gollum'un semptomlarını açıklıyor mu?

    Evet; yüzüğün gücünün Smeagol üzerinde psikolojik ve davranışsal etkileri olduğu, birçok semptomun yüzüğe bağlı olduğunu ifade edilir ve kültürel gerçeklik olarak kabul edilir.

  • Gollum'un uzun ömrünün nedeni neydi?

    Yüzüğün etkisi Smeagol'ın normal hobbit ömründen çok daha uzun yaşamasına neden olmuştur.

  • Gollum'un madde bağımlılığı var mıydı?

    Sadece gençliğinde pipoya ot içmiş; bunun ötesinde ciddi bir madde bağımlılığı tespit edilmemiştir.

  • BMJ makalesinde hata var mıydı?

    Evet; BMJ makalesinde Gollum'un '25 yaşında' olduğu yazılmıştı, oysa gerçekte 511 yaşındaydı ve bu hata fark edilip düzeltilmesi için girişimde bulunuldu.

Ön Bilgiler

  • Yüzüklerin Efendisi ve Hobbit romanlarının temel bilgisi (karakterler ve olay örgüsü)
  • Temel psikiyatri terimleri (sanrı, halüsinasyon, obsesyon, kompulsiyon, kişilik bozuklukları)
  • Temel klinik değerlendirme (öykü alma, akli durum muayenesi, fizik muayene) bilgisi
  • Temel hematoloji ve vitamin eksiklikleri bilgisi (B12, demir eksikliği anemisi)
  • Temel endokrinoloji bilgisi (tiroit hormonları ve hipertroidizm)
  • Porfiriya ve fotosensitivite hakkında temel bilgi

Tarihsel Bağlam

  • 2463 yılı - Deagol'un Gladden Nehri'nde Tek Yüzük'ü bulması; Smeagol tarafından Deagol'un öldürülmesi ve yüzüğün ele geçirilmesi
  • Tek Yüzük'ün yaklaşık 2400 yıldan fazla bir süre sonra yeni sahibini bulması - yüzüğün uzun süre gizli kalması ve yeniden ortaya çıkması
  • Yüzüklerin Efendisi macerasından yaklaşık 60 yıl önce - Bilbo Baggins'in Yüzük'ü Gollum'dan çalması (Hobbit kitabındaki olay)
  • Gollum'un (Sméagol) Dumanlı Dağlar'da uzun yıllar yalnız ve izole şekilde yaşaması; sürekli kendi kendine konuşmasının Tolkien tarafından Hobbit kitabında anlatılması
  • 2004 yılı - British Medical Journal'da Gollum/Sméagol ikilisini tıbbi olarak inceleyen makalenin yayımlanması (6 tıp öğrencisi ve 1 uzman hekimin çalışması)
  • 2004 yılı makalesi kapsamında yapılan anket - rastgele seçilen 30 tıp öğrencisinden 25'inin Gollum'u şizofreni olarak tanımlaması ve 3'ünün çoklu kişilik bozukluğu teşhisi koyması
  • Araştırma sonrası okurların British Medical Journal makalesindeki yaş hatasını (Gollum yaşıyla ilgili) tespit edip yazarlarla iletişime geçerek düzeltme talep etmeleri
  • 3. Çağ - Orta Dünya
  • Yüzüklerin Efendisi olaylarından yaklaşık 60 yıl önce - Hobbit kitabı dönemi
  • 21. Yüzyıl - modern akademik dönem (2004 yılı referansı)

Kişiler

  • J.R.R. Tolkien

    Yüzüklerin Efendisi serisinin ve Orta Dünya evreninin yaratıcısı olarak videoda bahsedildi.

  • Gollum

    Videonun ana konusu; Smeagol'in kötü kişiliği olarak, tıbbi ve psikolojik açıdan incelendi.

  • Smeagol (Sméagol)

    Gollum'un iyi tarafı/diğer kişiliği olarak bahsedildi; kişilik ayrılığı çerçevesinde incelendi.

  • Deagol

    Smeagol'ın kuzeni; Gladden Nehri'nde yüzüğü bulan ve Smeagol tarafından öldürülen karakter.

  • Bilbo Baggins

    Tek Yüzük'ü ele geçiren hobbit olarak, Gollum'la ilişkili olaylarda bahsedildi.

  • Samwise Gamgee

    Gollum'un cinayet teşebbüsünde bulunduğu diğer hobbit olarak anıldı.

  • Frodo (Frodo Baggins)

    Tek Yüzük'ün sonraki sahibi; Gollum'un yüzüğe yönelik takıntısının hedefi ve semptom karşılaştırmalarında referans.

  • Sauron

    Gollum'un paranoid düşüncelerinde anılan diğer karakter olarak bahsedildi.

  • Gandalf

    Yüzüğün yakınındayken benzer semptomlar gösteren karakter olarak metinde geçti.

  • Dr. Gregory House (Dr. House)

    Mizahi bir gönderme olarak "Dr. House"un zekâsına atıf yapıldı; doktor gözüyle değerlendirme benzetmesi.

  • Hekimoğlu

    Dr. House'a karşılık gelen Türk uyarlamasına atıf; yine mizahi benzetmede kullanıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Bu videoda spoiler vererek rahatça konuşmak; hikayeyi ve detayları anlatmak

Öncelikle, hikayeyi hatırlayalım. Artık bir klasik haline geldiği için spoiler vermekten çekinmeyerek, bu videoda rahat rahat konuşacağım, umarım kimse için sorun olmaz: Tolkien'in 3. Çağ olarak adlandırdığı dönemin 2463 yılında, Deagol ve Smeagol isimli iki hobbit, Gladden Nehri'nde balık tutarken, meşhur Tek Yüzük'ü buldular.