- Myers-Briggs Testi / 16 Kişilik Testi
Resmi adı Myers-Briggs Kişilik Envanteri olan, insanların cevaplarına göre 4 dikotomi üzerinden 16 farklı kişilik grubuna yerleştirildikleri popüler bir kişilik testi. Modern versiyonu Avrupa'da 88, Amerika'da 93 sorudan oluşuyor; resmi testi ücretli (50 dolardan başlayıp 100 dolara kadar, hatta daha uzun versiyonları 200-300 soruluk) ve internette kısa ücretsiz 20-30 soruluk versiyonları da bulunuyor. Testteki sorulara verdiğiniz cevaplara bağlı olarak Dışadönüklük/İçedönüklük, Hissetme/Sezme, Düşünme/Hissetme ve Yargılama/Algılama gibi dört ikiliden birer taraf seçiliyor ve böylece 16 kombinasyon elde ediliyor. Testin kökeni Katharine Briggs ve kızı Isabel Myers'ın çalışmalarına, onların Jung okumalarına dayanıyor; fakat videoda anlatıldığı üzere testin bilimsel geçerliliği, güvenilirliği, değişkenlerin bağımsızlığı ve kapsayıcılığı konusunda ciddi eleştiriler var, ayrıca testin ticari olarak telifli ve şirket tarafından güçlü şekilde pazarlanıyor olması da belirtiliyor.
- Dikotomi
İkili karşıtlık; Jung'un insanları incelemesinde kullandığı iki yönlü ayrımlar. Videoda Jung'un iki dikotomi (rasyonel fonksiyonlar: düşünen ve hisseden; irrasyonel fonksiyonlar: algı ve sezgi) ve modern Myers-Briggs'te dört dikotomi (Dışadönüklük/İçedönüklük, Hissetme/Sezme, Düşünme/Hissetme, Yargılama/Algılama) olduğu anlatılıyor. Bu dikotomilerden her birinde hangisinin baskın olduğuna göre kişilik tipleri belirleniyor.
- Dışadönüklük / İçedönüklük
Myers-Briggs'te yer alan bir dikotomi; testin 4 ikilisinden biri olarak sunulan kutuplar. Videoda bu terimlerin Myers-Briggs'in dört ikilisinden biri olduğu ve cevaplara göre bir kişinin bu ikililerden bir tarafına yerleştirildiği belirtiliyor (terimlerin ayrıntılı psikolojik tanımları videoda verilmemiş, ama bunların Jung'un kişilik tipleri çerçevesinde kullanılan kutuplar olduğu aktarılıyor).
- Hissetme / Sezme
Myers-Briggs'teki bir diğer dikotomi; Jung'un irrasyonel fonksiyonlarına karşılık gelen algı ve sezgi gibi boyutlarla ilişkilendirilen bir ikili. Videoda testin dört dikotomiden biri olarak listelendiği ve cevaplara göre bir tarafın seçildiği anlatılıyor.
- Düşünme / Hissetme
Myers-Briggs'teki bir dikotomi; Jung'un rasyonel fonksiyonları çerçevesinde 'düşünen' ve 'hisseden' insanlar ayrımına denk gelen çift. Videoda bunun Myers-Briggs'in dört dikotomisinden biri olduğu ve kişilik sınıflandırmasında kullanıldığı belirtiliyor.
- Yargılama / Algılama
Myers-Briggs'in dördüncü dikotomisi olarak sunulan ikili. Videoda testin dört ikilisinden biri olduğu ve cevaplarınıza göre bu iki kutuptan birine yerleştirildiğiniz aktarılıyor.
- Geçerlilik
Bir psikoloji testinin ölçtüğünü söylediği şeyi gerçekten ölçmesi; belli bir öngörü gücüne sahip olması ve bulgularının genelleştirilebilmesi. Videoda geçerlilik kriteri olarak, bir kişilik testinin gelecekteki tercihleriniz, boşanma ihtimaliniz, psikolojik sorunlara yatkınlığınız, hangi çalışma ortamlarında daha başarılı olacağınız gibi konularda istatistiksel olarak anlamlı ve şans eseri olmayan tahminler yapabilmesi gerektiği; Myers-Briggs'in bu öngörü becerisinin yok denecek kadar az olduğu ve bu yüzden geçerlilik kriterinden kaldığı anlatılıyor.
- Güvenilirlik
Bir testin zamana karşı tutarlılığı; aynı testin belli aralıklarla tekrarlandığında benzer sonuçlar vermesi gerektiği ilkesi. Videoda örnek olarak, bir psikoloji testini 5 hafta arayla yaptığınızda sonuçların değişmemesi gerektiği, ancak Myers-Briggs'te 5 hafta arayla testi alan kişilerin yarısının farklı kategoriye düştüğü çalışmasının bu testin güvenilirliğinin kabul edilemez derecede düşük olduğuna işaret ettiği anlatılıyor.
- Kapsayıcılık
Bir testin iddia ettiği hedef kitleyi ne kadar geniş ve doğru şekilde ölçebildiği; test insanlara yönelikse çok farklı bireyleri doğru biçimde değerlendirebilmelidir. Videoda kapsayıcılık kriteri kapsamında, gerçek psikolojik testlerin negatif özellikleri (örneğin nevrotiklik) de ölçtükleri, oysa Myers-Briggs'te negatif öğelerin eksik olduğu; bu eksikliğin testin kapsamayı başaramadığını gösterdiği vurgulanıyor.
- Nevrotiklik
Bir kişilik parametresi olarak, kişinin zihinsel süreçlerinin ne kadarının endişe, hüzün ve savunmasızlık gibi olumsuz hislere ayrıldığını ölçen bir boyut. Videoda nevrotikliğin tehlikelere karşı tetikte olma, romantik ilişkilerde ve kariyerde başarı, sağlık durumu gibi birçok faktörle ilişkilendirilmiş, önemli bir kişilik parametresi olduğu, ancak Myers-Briggs Testi'nde bu ölçünün bulunmadığı belirtiliyor.
- Süreğen (sürekli) parametre / değişken
Kesin kategorilere değil, geniş bir aralığa yayılmış ölçülebilir özellikler. Videoda süreğenliğin örneği olarak bir cismin düşeceği mesafenin 30, 50 veya 47.3 santimetre olabileceği veriliyor; insan kişiliğinin de kategorik değil süreğen olduğu, bu yüzden birçok psikoloji testinin kişiliği süreğen bir skala üzerinde ölçtüğü, Myers-Briggs'in ise insanları keyfi kategorilere soktuğu anlatılıyor.
- Kategorik değişken
Belirli, ayrık kategorilere ayrılmış değişkenler (örneğin yazı/ tura gibi). Videoda kategorik örnekler verildikten sonra insan kişiliğinin çoğunlukla süreğen olduğu ve onu kategorik yapmaya çalışmanın sorunlar doğurduğu; Myers-Briggs'in kişiliği 16 keyfi kategoriye bölmesinin bu yüzden hatalı olduğu açıklanıyor.
- Ortanca (medyan)
Bir veri setini küçükten büyüğe sıraladığınızda tam ortada kalan değer; çift sayıda öğe varsa ortadaki iki değerin ortalaması alınır. Videoda ortancanın nasıl hesaplandığı örneklerle açıklanıyor ve Myers-Briggs'in kategorileri oluştururken ortanca gibi keyfi metrikler kullanmasının evrensel bir gerekçesi olmadığı vurgulanıyor.
- Standart sapma
Bir veri setindeki değerlerin ortalamadan ne kadar saptığını gösteren istatistiksel bir ölçü; videoda tıpta örnek olarak 'devlik'in ortalamadan 3 standart sapma ve üzerinde uzun olmak, 'cücelik'in ise 3 standart sapma ve altında kısa olmak şeklinde tanımlanabildiği anlatılıyor. Bu, kategorileştirme yaparken istatistiksel yöntemlerin kullanılabileceğini göstermek için verilmiş bir örnek.
- Anekdot
Kulaktan duyma bilgiler veya şahsi yaşanmışlıklar; videoda anekdotların artık bilimde en düşük kanıt tipi olarak görüldüğü, Jung ve Freud gibi erken dönem psikologlarının iddiaları için kontrollü deney veya objektif veri toplamaya pek önem vermediklerinden söz edilirken anekdotlardan söz edildiği aktarılıyor.
- Tekrarlanabilirlik krizi
Psikolojide (ve diğer alanlarda) bazı sonuçların tekrarlanamaması yüzünden ortaya çıkan tartışma; videoda psikolojide objektif verinin geçerliliğini sorgulayanların varlığına gönderme yapılarak bu kavrama değiniliyor.
- Forer-Barnum İfadeleri
Herkese biraz uyacak şekilde muğlak, geniş ifadeler; videoda Myers-Briggs sonuçlarının, astroloji ve burç yorumlarındaki gibi herkese uyan şekilde uydurulduğu ve bunlara Forer-Barnum ifadeleri denildiği, bunun da insanların teste inanmalarını kolaylaştırdığı anlatılıyor.
- Algıda seçicilik
İnsanların kendilerine uyan bilgileri seçip hatırlama, uymayanları görmezden gelme eğilimi; videoda test sonuçlarının muğlak ifadelerle sunulup insanların uyan kısımlara odaklanması ve uymayanları önemsememesi şeklinde işlediği, bunun algıda seçicilik sayesinde testin etkili görünmesinin nedeni olduğu açıklanıyor.
- Sahtebilim (pseudoscience)
Bilimsel terimler ve görünüm kullanan fakat bilimsel yöntemle desteklenmeyen uygulamalar; videoda kişilik testlerinin ticari araç haline gelip bilimsel iddialarda bulunduğunda nasıl sahtebilime dönüşebildiği, sosyal medyada viral olan testlerin bilimsel altyapısı olmadığından bahsedilirken bu terim ima ediliyor.
- HEXACO ve Büyük Beşli (Big Five)
Videoda örnek olarak adı geçen, psikologların geliştirdiği ve daha geçerli kabul edilen kişilik testleri/modeli. Bu testlerin Myers-Briggs'ten farklı olarak nevrotiklik gibi negatif yönleri de ölçebildikleri ve kişiliği süreğen boyutlarda değerlendirdikleri belirtiliyor (videoda detaylı tanımları verilmemekle birlikte bunların daha bilimsel ve kapsayıcı testler olduğu vurgulanıyor).