Psikoloji Testleri Size Yalan Söylüyor! | 16 Kişilik (Myers-Briggs) Testi Gerçek mi?

795 B görüntülenme24.03.2022
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun Yazısı16 Kişilik Testi Güvenilir mi? Myers-Briggs Kişilik Testi, Size Kim Olduğunuzu Söyleyebilir mi?
Derinlemesine

Özet

Video, 16 Kişilik (Myers-Briggs) testinin popülerliğini, teorik ve ampirik zayıflıklarını, ticari kullanımını ve psikolojide geçerli bir test olma kriterlerini eleştiriyor; testin neden sahtebilimsel unsurlar içerdiğini ve kategorik sınıflandırmanın süreğen kişilik özellikleriyle uyumsuzluğunu açıklıyor. Ayrıca Jung temelli kökenleri, testin güvenilirlik ve geçerlilik sorunları, şirketleşme ve algıda seçicilik gibi psikolojik zaaflarla nasıl manipülasyon yarattığı tartışılıyor.

Terimler

  • Myers-Briggs Testi / 16 Kişilik Testi

    Resmi adı Myers-Briggs Kişilik Envanteri olan, insanların cevaplarına göre 4 dikotomi üzerinden 16 farklı kişilik grubuna yerleştirildikleri popüler bir kişilik testi. Modern versiyonu Avrupa'da 88, Amerika'da 93 sorudan oluşuyor; resmi testi ücretli (50 dolardan başlayıp 100 dolara kadar, hatta daha uzun versiyonları 200-300 soruluk) ve internette kısa ücretsiz 20-30 soruluk versiyonları da bulunuyor. Testteki sorulara verdiğiniz cevaplara bağlı olarak Dışadönüklük/İçedönüklük, Hissetme/Sezme, Düşünme/Hissetme ve Yargılama/Algılama gibi dört ikiliden birer taraf seçiliyor ve böylece 16 kombinasyon elde ediliyor. Testin kökeni Katharine Briggs ve kızı Isabel Myers'ın çalışmalarına, onların Jung okumalarına dayanıyor; fakat videoda anlatıldığı üzere testin bilimsel geçerliliği, güvenilirliği, değişkenlerin bağımsızlığı ve kapsayıcılığı konusunda ciddi eleştiriler var, ayrıca testin ticari olarak telifli ve şirket tarafından güçlü şekilde pazarlanıyor olması da belirtiliyor.

  • Dikotomi

    İkili karşıtlık; Jung'un insanları incelemesinde kullandığı iki yönlü ayrımlar. Videoda Jung'un iki dikotomi (rasyonel fonksiyonlar: düşünen ve hisseden; irrasyonel fonksiyonlar: algı ve sezgi) ve modern Myers-Briggs'te dört dikotomi (Dışadönüklük/İçedönüklük, Hissetme/Sezme, Düşünme/Hissetme, Yargılama/Algılama) olduğu anlatılıyor. Bu dikotomilerden her birinde hangisinin baskın olduğuna göre kişilik tipleri belirleniyor.

  • Dışadönüklük / İçedönüklük

    Myers-Briggs'te yer alan bir dikotomi; testin 4 ikilisinden biri olarak sunulan kutuplar. Videoda bu terimlerin Myers-Briggs'in dört ikilisinden biri olduğu ve cevaplara göre bir kişinin bu ikililerden bir tarafına yerleştirildiği belirtiliyor (terimlerin ayrıntılı psikolojik tanımları videoda verilmemiş, ama bunların Jung'un kişilik tipleri çerçevesinde kullanılan kutuplar olduğu aktarılıyor).

  • Hissetme / Sezme

    Myers-Briggs'teki bir diğer dikotomi; Jung'un irrasyonel fonksiyonlarına karşılık gelen algı ve sezgi gibi boyutlarla ilişkilendirilen bir ikili. Videoda testin dört dikotomiden biri olarak listelendiği ve cevaplara göre bir tarafın seçildiği anlatılıyor.

  • Düşünme / Hissetme

    Myers-Briggs'teki bir dikotomi; Jung'un rasyonel fonksiyonları çerçevesinde 'düşünen' ve 'hisseden' insanlar ayrımına denk gelen çift. Videoda bunun Myers-Briggs'in dört dikotomisinden biri olduğu ve kişilik sınıflandırmasında kullanıldığı belirtiliyor.

  • Yargılama / Algılama

    Myers-Briggs'in dördüncü dikotomisi olarak sunulan ikili. Videoda testin dört ikilisinden biri olduğu ve cevaplarınıza göre bu iki kutuptan birine yerleştirildiğiniz aktarılıyor.

  • Geçerlilik

    Bir psikoloji testinin ölçtüğünü söylediği şeyi gerçekten ölçmesi; belli bir öngörü gücüne sahip olması ve bulgularının genelleştirilebilmesi. Videoda geçerlilik kriteri olarak, bir kişilik testinin gelecekteki tercihleriniz, boşanma ihtimaliniz, psikolojik sorunlara yatkınlığınız, hangi çalışma ortamlarında daha başarılı olacağınız gibi konularda istatistiksel olarak anlamlı ve şans eseri olmayan tahminler yapabilmesi gerektiği; Myers-Briggs'in bu öngörü becerisinin yok denecek kadar az olduğu ve bu yüzden geçerlilik kriterinden kaldığı anlatılıyor.

  • Güvenilirlik

    Bir testin zamana karşı tutarlılığı; aynı testin belli aralıklarla tekrarlandığında benzer sonuçlar vermesi gerektiği ilkesi. Videoda örnek olarak, bir psikoloji testini 5 hafta arayla yaptığınızda sonuçların değişmemesi gerektiği, ancak Myers-Briggs'te 5 hafta arayla testi alan kişilerin yarısının farklı kategoriye düştüğü çalışmasının bu testin güvenilirliğinin kabul edilemez derecede düşük olduğuna işaret ettiği anlatılıyor.

  • Kapsayıcılık

    Bir testin iddia ettiği hedef kitleyi ne kadar geniş ve doğru şekilde ölçebildiği; test insanlara yönelikse çok farklı bireyleri doğru biçimde değerlendirebilmelidir. Videoda kapsayıcılık kriteri kapsamında, gerçek psikolojik testlerin negatif özellikleri (örneğin nevrotiklik) de ölçtükleri, oysa Myers-Briggs'te negatif öğelerin eksik olduğu; bu eksikliğin testin kapsamayı başaramadığını gösterdiği vurgulanıyor.

  • Nevrotiklik

    Bir kişilik parametresi olarak, kişinin zihinsel süreçlerinin ne kadarının endişe, hüzün ve savunmasızlık gibi olumsuz hislere ayrıldığını ölçen bir boyut. Videoda nevrotikliğin tehlikelere karşı tetikte olma, romantik ilişkilerde ve kariyerde başarı, sağlık durumu gibi birçok faktörle ilişkilendirilmiş, önemli bir kişilik parametresi olduğu, ancak Myers-Briggs Testi'nde bu ölçünün bulunmadığı belirtiliyor.

  • Süreğen (sürekli) parametre / değişken

    Kesin kategorilere değil, geniş bir aralığa yayılmış ölçülebilir özellikler. Videoda süreğenliğin örneği olarak bir cismin düşeceği mesafenin 30, 50 veya 47.3 santimetre olabileceği veriliyor; insan kişiliğinin de kategorik değil süreğen olduğu, bu yüzden birçok psikoloji testinin kişiliği süreğen bir skala üzerinde ölçtüğü, Myers-Briggs'in ise insanları keyfi kategorilere soktuğu anlatılıyor.

  • Kategorik değişken

    Belirli, ayrık kategorilere ayrılmış değişkenler (örneğin yazı/ tura gibi). Videoda kategorik örnekler verildikten sonra insan kişiliğinin çoğunlukla süreğen olduğu ve onu kategorik yapmaya çalışmanın sorunlar doğurduğu; Myers-Briggs'in kişiliği 16 keyfi kategoriye bölmesinin bu yüzden hatalı olduğu açıklanıyor.

  • Ortanca (medyan)

    Bir veri setini küçükten büyüğe sıraladığınızda tam ortada kalan değer; çift sayıda öğe varsa ortadaki iki değerin ortalaması alınır. Videoda ortancanın nasıl hesaplandığı örneklerle açıklanıyor ve Myers-Briggs'in kategorileri oluştururken ortanca gibi keyfi metrikler kullanmasının evrensel bir gerekçesi olmadığı vurgulanıyor.

  • Standart sapma

    Bir veri setindeki değerlerin ortalamadan ne kadar saptığını gösteren istatistiksel bir ölçü; videoda tıpta örnek olarak 'devlik'in ortalamadan 3 standart sapma ve üzerinde uzun olmak, 'cücelik'in ise 3 standart sapma ve altında kısa olmak şeklinde tanımlanabildiği anlatılıyor. Bu, kategorileştirme yaparken istatistiksel yöntemlerin kullanılabileceğini göstermek için verilmiş bir örnek.

  • Anekdot

    Kulaktan duyma bilgiler veya şahsi yaşanmışlıklar; videoda anekdotların artık bilimde en düşük kanıt tipi olarak görüldüğü, Jung ve Freud gibi erken dönem psikologlarının iddiaları için kontrollü deney veya objektif veri toplamaya pek önem vermediklerinden söz edilirken anekdotlardan söz edildiği aktarılıyor.

  • Tekrarlanabilirlik krizi

    Psikolojide (ve diğer alanlarda) bazı sonuçların tekrarlanamaması yüzünden ortaya çıkan tartışma; videoda psikolojide objektif verinin geçerliliğini sorgulayanların varlığına gönderme yapılarak bu kavrama değiniliyor.

  • Forer-Barnum İfadeleri

    Herkese biraz uyacak şekilde muğlak, geniş ifadeler; videoda Myers-Briggs sonuçlarının, astroloji ve burç yorumlarındaki gibi herkese uyan şekilde uydurulduğu ve bunlara Forer-Barnum ifadeleri denildiği, bunun da insanların teste inanmalarını kolaylaştırdığı anlatılıyor.

  • Algıda seçicilik

    İnsanların kendilerine uyan bilgileri seçip hatırlama, uymayanları görmezden gelme eğilimi; videoda test sonuçlarının muğlak ifadelerle sunulup insanların uyan kısımlara odaklanması ve uymayanları önemsememesi şeklinde işlediği, bunun algıda seçicilik sayesinde testin etkili görünmesinin nedeni olduğu açıklanıyor.

  • Sahtebilim (pseudoscience)

    Bilimsel terimler ve görünüm kullanan fakat bilimsel yöntemle desteklenmeyen uygulamalar; videoda kişilik testlerinin ticari araç haline gelip bilimsel iddialarda bulunduğunda nasıl sahtebilime dönüşebildiği, sosyal medyada viral olan testlerin bilimsel altyapısı olmadığından bahsedilirken bu terim ima ediliyor.

  • HEXACO ve Büyük Beşli (Big Five)

    Videoda örnek olarak adı geçen, psikologların geliştirdiği ve daha geçerli kabul edilen kişilik testleri/modeli. Bu testlerin Myers-Briggs'ten farklı olarak nevrotiklik gibi negatif yönleri de ölçebildikleri ve kişiliği süreğen boyutlarda değerlendirdikleri belirtiliyor (videoda detaylı tanımları verilmemekle birlikte bunların daha bilimsel ve kapsayıcı testler olduğu vurgulanıyor).

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Eğer bir iddia bilimsel terimler kullanıyorsa bu iddiayı ortaya koyan kişi bilim insanıdır ve iddia doğrudur.

    Bilimsel terimler kullanmak kişiyi bilim insanı yapmaz; doğruluk iddianın dayandığı kanıt ve yöntemlerle değerlendirilir.

  • MBTI güvenilir ve geçerli bir kişilik testi olduğu için işe alım ve kariyer kararlarında güvenle kullanılabilir.

    MBTI'nin geçerliliği ve güvenilirliği zayıftır; öngörü gücü düşüktür ve bu nedenle işe alım gibi önemli kararlar için güvenilir bir araç değildir.

  • MBTI'yi geliştirenlerin psikolog olmaması testi tamamen geçersiz kılar.

    Bir iddianın doğruluğu ortaya koyanın uzmanlığına bakılmaz; yine de geliştiricilerin uzmanlık eksikliği, testin bilimsel altyapısını ve kalitesini sorgulamak için makul bir nedendir.

  • Carl Jung'un teorileri modern psikolojinin merkezindedir ve doğrudan deneysel desteklenmiştir.

    Jung'un ve Freud'un yaklaşımları tarihsel ve klinik öneme sahiptir ama modern deneysel psikolojide anekdotik ve içgözleme dayalı yöntemler nedeniyle geniş kabul ve deneysel destekleri sınırlıdır.

  • Kişilik kategorik bir yapıdır; insanlar kesinlikle bir tipin içindedir.

    Kişilik genellikle süreğen (sürekli) bir yapıdır ve çoğu güvenilir test kişiliği süreğen skorlarla ölçer; kategorik sınıflamalar genellikle keyfi hata ve bilgi kaybına yol açar.

  • Test sonuçları her zaman tutarlı çıkmalıdır; MBTI bu kriteri karşılıyor.

    Güvenilir testler zaman içinde tutarlı sonuç verir; MBTI'de yapılan araştırmalar kişilerin kısa aralıklarla testleri tekrarladığında sıkça farklı tiplerde sınıflandığını gösteriyor.

  • MBTI'de belirtilen tüm dikotomiler birbirinden bağımsızdır.

    Araştırmalar bazı MBTI dikotomilerinin (örneğin J/P ile S/N) birbirleriyle bağlantılı olduğunu ve dolayısıyla bağımsız olmadıklarını gösteriyor.

  • Ticari olarak popüler olmak testin bilimsel olduğunu gösterir.

    Popülerlik ve ticari kullanım testin bilimsel geçerliliğini kanıtlamaz; ticari çıkarlar ve pazarlama testi yaygınlaştırabilir ama bilimsel kaliteyi sağlamaz.

  • Çevrimiçi viral kişilik testleri kişiyi iyi tanır ve kesin bilgiler verir.

    Birçok viral test muğlak, genel ifadeler (Forer/Barnum etkisi) kullanır ve kişilerin sadece uyan kısımlara odaklanmasıyla yanıltıcı bir doğruluk hissi yaratır.

  • MBTI tüm önemli kişilik boyutlarını kapsar.

    MBTI bazı önemli boyutları (örneğin nevrotiklik) ölçmez; kapsamlı kişilik envanterleri (Büyük Beşli, HEXACO) daha geniş ve bilimsel temelli ölçümler sunar.

  • Myers-Briggs şirketinin yayınladığı çok sayıda makale testin tarafsız olarak desteklendiğini gösterir.

    Şirketin kendi yayınlarında test lehine yayımladığı çok sayıda çalışma, literatürde yayın yanlılığı ve çıkar çatışması riskini artırır; bağımsız, hakemli araştırmalar daha güvenilirdir.

  • İnsanlara negatif özellikleri söylemek doğru değildir, bu yüzden testlerin hepsi pozitif olmalıdır.

    Bilimsel ölçümler dürüstçe olumlu ve olumsuz özellikleri ölçmelidir; ticari testler kazanç amacıyla olumsuz yönleri göz ardı edebilir, bu da geçerli sonuçlar vermez.

Sorular

  • 16 Kişilik (Myers-Briggs) testi gerçek mi / bilimsel mi?

    Genel geçerlilik ve güvenilirlik açısından modern psikoloji tarafından büyük oranda sahtebilim/eksik bir araç olarak görülüyor; bilimsel olarak güvenilir ve öngörücü değil.

  • MBTI'yi kim geliştirdi ve kökeni nedir?

    Katharine Briggs ve kızı Isabel Myers geliştirdi; çalışmalarını Carl Jung'un psikolojik tipler kuramından etkilenerek biçimlendirdiler.

  • MBTI kaç dikotomiye dayanıyor ve bunlar neler?

    Dört dikotomiye dayanıyor: Dışadönüklük/İçedönüklük, Hissetme/Sezme, Düşünme/Hissetme ve Yargılama/Algılama.

  • MBTI testinin formatı ve maliyeti nasıl?

    Resmi modern versiyonlar Avrupa'da ~88, ABD'de ~93 soru içeriyor; ücretli olup 50–100 dolar arası başlayabiliyor, daha uzun formları da mevcut ve internette ücretsiz kısa versiyonlar var.

  • MBTI neden güvenilir değil (test-tekrar güvenilirliği)?

    Çalışmalar aynı kişilerin beş hafta sonra testi tekrarladıklarında yaklaşık yarısının farklı bir tipe yerleştiğini gösteriyor; bu düzeyde değişkenlik kabul edilemez.

  • MBTI neden kişilikte kategorik yaklaşımı kullanmakta sorunlu?

    İnsan kişiliği süreğen (sürekli) bir yapıdır; MBTI ise zoraki ve keyfi eşiklerle insanları 16 kategoriden birine sokarak süreğenliği yok sayıyor.

  • MBTI önemli kişilik boyutlarını atlıyor mu?

    Evet; örneğin nevrotiklik gibi iş, sağlık ve ilişkilerle ilişkili önemli bir boyutu ölçmüyor.

  • Çevrimiçi viral kişilik testleri bilimsel mi?

    Çoğu viral/Paylaşım amaçlı test bilimsel temelden yoksun; muğlak ve herkese uyan ifadelerle (Forer/Barnum etkisi) çalışır ve veri toplamak/ilan hedeflemek için kullanılır.

  • Myers-Briggs şirketinin testin bilimsel literatüründeki rolü nedir?

    Şirket, MBTI ile ilgili akademik makalelerin önemli bir kısmını kendi dergilerinde yayımlayarak alanı domine etmeye ve testi desteklemeye çalışmıştır; bu durum tarafsızlığı zedeler.

  • Bilimsel bir kişilik testi nasıl olmalı?

    Geçerli (ölçtüğünü ölçmeli ve öngörüde bulunmalı), güvenilir (zaman içinde tutarlı), bağımsız değişkenlere sahip ve kapsayıcı (ana kişilik boyutlarını ölçmeli) olmalıdır.

Ön Bilgiler

  • Temel psikoloji kavramları (kişilik teorileri, psikometrik testler)
  • İstatistiksel merkez eğilim ölçüleri ve dağılım kavramları (ortalama, ortanca, standart sapma)
  • Test geçerliliği ve güvenilirliği kavramları
  • Dikotomi vs süreğen değişkenler arasındaki fark
  • Algıda seçicilik ve Forer-Barnum etkisi gibi bilişsel önyargılar hakkında temel bilgi
  • Bilimsel yayın ve etik hakkında temel farkındalık
  • Kısa düzeyde tarihsel bağlam (Jung, Freud gibi isimlerin psikolojideki yeri)

Tarihsel Bağlam

  • 1917 Isabel Myers'in Clarence Gates Myers ile tanışması
  • 1921 Carl Jung'un Psikolojik Tipler eserinin yayımlanması
  • 20. Yüzyılın ilk yarısında Katharine Briggs ve Isabel Myers tarafından kişilik tipleri üzerine çalışmalar ve Myers-Briggs testinin geliştirilmesi
  • 19. ve 20. yüzyılda psikologların klinik gözlem ve anekdotlara dayalı yaklaşımı
  • 2010'lar psikolojide tekrarlanabilirlik krizi olarak anılan sürecin gündeme gelmesi
  • Günümüzde Myers-Briggs Şirketi tarafından testin telif hakkının tutulması ve testin ticari olarak yaygınlaştırılması
  • 1900'lerin başları
  • 19. Yüzyıl
  • 20. Yüzyıl
  • Günümüz

Kişiler

  • Katharine Briggs

    16 Kişilik (Myers-Briggs) Testi'ni geliştiren anne; testin kurucularından biri olarak anıldı.

  • Isabel Myers

    Katharine Briggs'in kızı; Myers-Briggs testini anneyle birlikte geliştiren kişilerden biri olarak anıldı.

  • Lyman James Briggs

    Katharine Briggs'in eşi olarak, Isabel'in yetiştirilmesinde ve ailenin entelektüel ortamında bahsedildi.

  • Clarence Gates Myers

    Isabel Myers'in eşi olarak, ailenin kişilik farklılıklarına dair gözlemlerde adı geçen kişi.

  • Carl Jung

    Myers-Briggs kurucularının teorik altyapı olarak başvurduğu 'Psikolojik Tipler' eserinin yazarı; testin teorik kaynağı olarak anıldı.

  • Sigmund Freud

    Jung ile birlikte modern psikolojideki bazı erken isimler arasında örnek olarak anıldı; deneysel yöntemi ihmal eden geleneksel yaklaşımlar bağlamında geçti.

  • Bertram R. Forer

    'Forer-Barnum İfadeleri' bağlamında adı geçen Forer etkisinin isim kaynağı olarak ima edildi.

  • P.T. Barnum

    'Forer-Barnum İfadeleri' teriminde geçen Barnum; herkese uyacak şekilde geniş ve muğlak ifadeler kullanma benzetmesinin kaynağı olarak anıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

"beyaz yaka astrolojisi"nin yarattığı bilgi kirliliğini temizleme (konuyu açıklamak ve sahtebilimi çürütme)

Eğer siz de bu testi yaptırdıysanız, yaptırmasanız bile bunları paylaşanların o harflerinin ne anlama geldiğini anlayamıyorsanız veya genel olarak iyi bir kişilik testini sahtebilimden nasıl ayırt edebileceğinizi öğrenmek istiyorsanız, toplanın. Bugün "beyaz yaka astrolojisi"nin yarattığı bilgi kirliliğini temizleyeceğiz. Aslında kişilik testleri, psikoloji araştırmalarında zaman zaman kullanılabilen, önemli sayılabilecek bir araç.

Myers-Briggs harflerinin (ISTP-A, ENFJ-T vb.) anlamlarının açıklanması

Bu 16 grubun da havalı isimleri var: İşte ISTP-A, ENFJ-T falan gibi. Bu harflerin anlamlarını anlatacağım, ama harfleri söylemek zor gelmesin diye daha kolay isimler de verilmiş. İşte mantıkçı, buyurucu, savunucu, konsül, lojistikçi falan gibi.

Forer-Barnum İfadeleri'nin sonradan anlatılması (test sonuçlarının herkese uyacak şekilde uydurulması)

E tabii bir de insanlar bilmek değil, kandırılmak istiyorlar. Testin sonuçlarına yönelik yorumlar, tıpkı astroloji ve burç yorumlarında olduğu gibi, herkese az biraz uyacak şekilde uydurulduğu için (ki sonradan anlatacağım gibi bunlara Forer-Barnum İfadeleri diyoruz), test sonuçlarını okuduğunuzda uyan kısımlara odaklanıp, uymayanları "hmm" deyip geçiyorsunuz. Zaten testi yapmaya başladığınızda kendiniz hakkında bir şeyler söyleyebileceği beklentisine girdiğiniz için, aklınızda kalan da o tutan taraflar oluyor.

Psikolojide "tekrarlanabilirlik krizi" konusunu ileride (bir ara) anlatma; objektif verinin geçerliliğinin sorgulanmasını açıklama

Ama 19 ve 20. yüzyıl psikologları, iddiaları için kanıt üretmeye, kontrollü deney yapmaya, objektif veri toplamaya pek gerek görmüyorlardı. Hani belki sosyal bilimler içerisinde bu tür bir yaklaşımın da yeri olduğu savunulabilir; hatta size bir ara anlatayım, "tekrarlanabilirlik krizi" denen bir olay nedeniyle psikolojide objektif verinin geçerliliğini sorgulayanlar bile var. Da, yine de modern bilimi tek bir psikoloğun gözlemlerine ve seans notlarına indirgeyemeyeceğimiz, modern psikoloji literatürünün ne kadar derin olduğu da aşikar.

Bu tür psikoloji testleri (ör. HEXACO, Büyük Beşli) ve ne olduklarının açıklanması

Psikologların geliştirdiği ve sözünü ettiğim bu 4 kategorinin hepsini tatmin eden testler var: HEXACO testi bunlardan biri, Büyük Beşli bunlardan biri. Eğer bu tür testler ve ne oldukları ilginizi çekiyorsa yorumlara yazın, bunları anlattığım videolar da hazırlarım. Ama tüm bu testlerde, mesela "nevrotiklik" denen bir şey de ölçülüyor.