- Ölüm
Tek bir bilimsel tanımı yok; geleneksel olarak "kalbin atmayı durdurması"yla tanımlanıyordu. Ancak günümüzde teknoloji sayesinde kalbi çalışmayan kişileri de hayatta tutabildiğimiz için tek başına kalp, artık hayatın devam ettiğinin bir göstergesi olmaktan çıktı. Günümüzde "ölüm" dendiğinde akla gelen şey, genellikle beyin fonksiyonlarının tersine çevrilemez şekilde sona ermesidir.
- Tıbbi ölüm / Klinik ölüm
"Tıbbi ölüm" veya "klinik ölüm", özellikle solunumu ve kalp atımlarını kontrol eden beyin sapındaki faaliyetin sona ermesiyle tanımlanan olaydır.
- Biyolojik ölüm
Beynin veya kalbin ölmesi vücudun tamamının anında ölmesi anlamına gelmez; vücudun farklı organ ve hücreleri farklı hızlarda ölür. Biyolojik ölüm, hücre bazında ve organ bazında yaşam fonksiyonlarının sona ermesi sürecidir; ölüm vücuda kademe kademe yayılır.
- Hücre ölümü
Hücre bazında yaşanan ve organlara göre farklı zamanlarda gerçekleşen ölümler. Örneğin beyin hücreleri oksijensiz kaldıklarında 3. dakikadan itibaren ölmeye başlar; böbrek veya pankreas beyin ölümünden sonra ~1 saat kadar yaşayabilir; kemik ve deri hücreleri saatlerce, bazen 1 günü aşan sürelerde yaşayabilir; beyaz kan hücreleri ölümden 3 gün sonra bile faaliyetlerini sürdürebilir.
- BrainEx (BrainEx cihazı)
Geçtiğimiz yıllarda yapılan bir çalışmada kullanılan ve ölümlerinden 15 dakika sonra cihaza bağlanan domuzların beyin hücrelerinin enerji üretimi ve atık boşaltımı gibi çok temel ve hayati fonksiyonlarının, ölümlerinden tam 4 saat geçmesine rağmen geri getirilebildiğinin gösterildiği cihaz.
- Lazarus Refleksi / Lazarus İşareti
Öldüğü düşünülen hayvanların yaşıyormuş gibi gösterdikleri hareketler ve davranışlar. Klinikte "ölüm" (beyin merkezinin işlevinin durması) gerçekleşmiş olsa bile vücudun bazı nöronları ve kasları hücresel düzeyde hâlâ yanıt verebileceği için gövde parçaları kasılıp gevşeyebilir, hareket edebilir. Bu, doğaüstü değil; klinik ölüm ile biyolojik ölüm arasındaki farktan ve çevresel sinir sistemi ile nöromusküler yapının bir süre daha uyaranlara cevap verebilmesinden kaynaklanan tamamen biyolojik bir olaydır.
- Lazarus Sendromu
Tıp tarihinde öldüğü zannedilip daha sonra tekrar yaşam belirtileri gösteren vakalar; örneğin morgda "ölü" olarak bulunan bir adamın, kalbine yerleştirilmiş bir defibrilatörün geç devreye girmesiyle yeniden yaşayan vakası gibi örnekleri vardır. Bu vakaların çoğu çok uzun yaşamaz; birçok vaka "dirildikten" sonra sadece birkaç saat veya kısa süre içinde tekrar ölür.
- Lazarus takson
Paleontolojik kayıtlarda önce var olduğu bilinen, sonra bir süre boyunca yokmuş gibi görünen (fosilleri bulunamayan) ama sonradan tekrar ortaya çıkan türlere verilen ad.
- Beyin sapı
Solunumu ve kalp atımlarını kontrol eden beyin bölgesidir. Klinik ölüm tanımında beyin sapındaki faaliyetin sona ermesi önemli bir ölçüttür. Bazı örneklerde (ör. horoz Mike) beyin sapının hasar görmemesi, kalp ritminin devam etmesine ve vücudun bir süre yaşamasına yol açmıştır.
- Nöron
Nöron dediğimiz hücreler, elektrobiyokimyasal iletkenlerden ibarettir. Bu hücreler, hücre gövdesi boyunca elektrik atımı (aksiyon potansiyeli) dediğimiz elektrik yükünü taşırlar ve bunu biyokimyasal tepkimelerle gerçekleştirirler.
- Aksiyon potansiyeli (elektrik atımı)
Nöron boyunca geçen elektrik yüküdür; nöron boyunca elektrik atımının iletimi sırasında akson boyunca uzanan sodyum ve potasyum pompaları hızla açılıp kapanır ve hücrenin iki tarafındaki elektrik potansiyeli farkı sayesinde iletim sağlanır.
- Sodyum ve potasyum pompaları
Nöron aksonları boyunca bulunan ve hücrenin bir tarafındaki elektrik potansiyelini diğer taraftakinden yüksek veya alçak yapmayı sağlayan "kapılar" gibi işlev gören pompalardır. Pozitif yüklü sodyum ve potasyumun hücrenin içinde mi dışında mı ve hangi miktarda biriktiğine bağlı olarak nöron boyunca elektrik atımı iletilebilir.
- ATP (adenozin trifosfat)
Hücrenin yakıtı olarak tanımlanan moleküllerdir. Sinir hücrelerinin ve nöromasküler bağlantıların bazı bölgelerinde ölümden sonra da bir süre ATP hazırda bulunduğu için nöronlar elektrik yükü taşımaya devam edebilir ve kasların kontrolsüzce kasılmasına neden olabilir.
- Nöromasküler bağlantılar (sinir-kas bağlantıları)
Sinir hücrelerinin kas hücreleriyle bağlandığı noktalardır; bazı nöronlarda ve nöromasküler bağlantılarda hücre içi mekaniği ve hazır ATP sayesinde ölümden sonra da kısa süreli aktivite görülebilir.
- Çevresel sinir sistemi (periferik) ve merkezi sinir sistemi
Merkezi sinir sistemi (beyin ve omurilik) vücut davranışlarını yöneten merkezdir; çevresel (periferik) sinir sistemi ise merkezden çıkan ve organlar/kaslarla bağlantı kuran yapıdır. Bir organizmada beyin artık çalışmıyor olsa bile çevresel sinir sistemi uyaranlara bir süre cevap vermeye devam edebilir.
- Lateral çizgi sistemi
Balıklara özgü, balığın vücudunun her iki yanından geçen ve duyu organlarına giden bir sistemdir. Özellikle ortadan kesilen balıklarda bu sistemdeki nöromastlar zarar görmemişse kasılma ve hareketler devam edebilir.
- Nöromast
Lateral çizgi sistemi içinde yer alan, balıklara özgü çok hassas sinir hücreleri/duyu organlarıdır; bu yapıların kesilmeden kalması halinde balığın kesildikten sonra bile kas hareketleri gözlemlenebilir.
- Defibrilatör
Kalbe elektriksel müdahalede bulunarak düzensiz kalp ritimlerini düzeltebilen cihaz. Örneğin bir vakada yıllar önce kalbine yerleştirilmiş bir defibrilatörün geç de olsa devreye girmesiyle kişinin canlanması gözlenmiştir.
- Kriyojenik yöntemler
Canlı organizmaları dondurarak uzun süreli korunmalarını sağlamaya yönelik yöntemlerdir. Transcript'te insanların veya hayvanların kriyojenik yöntemlerle dondurulup yıllar sonra hayata geri döndürülüp döndürülemeyeceği konusu merak edildiği belirtilmiştir.
- Diseksiyon deneyi (kurbağa bacağı deneyleri)
Fizyoloji derslerinde klasik bir deney: yeni diseke edilmiş bir kurbağanın bacağındaki nöronlar ölümünden dakikalar, hatta bazen saatler sonra bile tetiklenebilir; kasların üzerine tuz gibi suda çözündüğünde iyi iletken olan moleküller eklendiğinde kasların kasılıp gevşediği gösterilebilir.
- Enteroctopus dofleini / San-nakji
San-nakji olarak bilinen Kore mutfağındaki servis türünde adı geçen ve "Enteroctopus dofleini" olarak tanımlanan dev ahtapotun bebekleriyle ilgili açıklama: Ahtapotlarda kollarda, beyinden komut alan ama kendi içinde organize olmuş gelişmiş bir sinir altyapısı vardır; kollardaki nöronlar mini beyin gibi davranır ve bu nedenle koparılıp servis edilen kollar vantuzlardan gelen uyaranları beyne göndermeksizin temel düzeyde işleyip hareket edebilir. Bu nedenle servis edilen kolların hareket etmeye devam etmesi Lazarus Refleksi değil, kol sinirlerinin kendi organizasyonundan kaynaklanan bir durumdur.
- Akson
Nöronun hücre gövdesinden çıkan ve sinirsel iletimi taşıyan uzantısıdır; nöron boyunca elektrik atımının iletimi sırasında akson boyunca sodyum ve potasyum pompaları görev yapar.