Pi Sayısı Neden Her Yerde?

892 B görüntülenme14.03.2024
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıTrigonometrik Fonksiyon Nedir? Sinüs, Kosinüs ve Tanjant Grafikleri ve Periyodu Nasıl Bulunur?
Derinlemesine

Özet

Video, pi sayısının tarihini, matematiksel doğasını ve günlük hayattaki önemini anlatıyor; Tevrat'taki bir ayet üzerinden pi'nin neden her yerde karşımıza çıktığını tartışıyor ve pi ile ilgili yedi ilginç hikâye/konuyu açıklıyor. İçerik; irrasyonellik ve transandantalite, çemberi kareleştirme problemi, pi'nin hesaplanışı ve basamaklarının hesaplanmasının önemi, sahtebilim örnekleri (Edward Goodwin), pratik uygulamalarda hangi hassasiyetin gerektiği ve bunun adliye/adalet örneğinde (O.J. Simpson davası) nasıl rol oynadığı gibi konuları kapsar.

Terimler

  • kübit

    Türkçeye bazen "arşın" olarak çevrilen "kübit"se, tabii ki kuantum bilgisayarlardaki kübit değil. Latincedeki "cubitum", yani "dirsek" kelimesinden geliyor ve dirsekten orta parmağın ucuna kadar olan eski bir ölçü birimi - ki o nedenle arşın diye çevirmek aslında doğru değil; çünkü bizdeki arşın, dirsekten değil, omuzdan parmak ucuna kadar olan, yaklaşık 66 santimlik mesafe. Ama ne olursa olsun, tahmin edebileceğiniz gibi kübit de (tıpkı arşın gibi), kişiden kişiye değişiyor ve genelde 46 santim olarak kabul ediliyor. Gerçi zaman içinde kübitin tanımı da değişerek arşına benzer bir uzunluğa erişmiş, o nedenle bazı yerlerdeki eş anlamlı kullanımı çok daha hatalı sayılmaz.

  • arşın

    Bizdeki arşın, dirsekten değil, omuzdan parmak ucuna kadar olan, yaklaşık 66 santimlik mesafe.

  • pi sayısı

    Pi sayısının ana olayı, bütün çemberlerin ortak bir özelliği olması: Hangi çemberi alırsanız alın, çevresini çapına böldüğünüzde pi sayısını elde ediyorsunuz. E pi sayısının da 3.14159... diye giden bir sayı olduğunu biliyoruz.

  • irrasyonel sayı

    İrrasyonel sayı "mantıksız sayı" demek değil. İrrasyonel; rasyonel, yani ratio-nal, yani oranlanabilir kelimesinin negatifi. Oranlanamaz demek. Gerçekten de pi sayısı, iki tam sayının oranı olarak yazılamıyor.

  • rasyonel

    Rasyonel, yani ratio-nal, yani oranlanabilir (kelimesinin negatifi irrasyonel olarak tanımlanır).

  • 22/7

    İlkokulda kolaylık olsun diye 22/7 diye öğretiliyor ama, 22/7, 3.14285714285 sayısının ondalık basamakları tekrar eden versiyonu. Pi sayısıysa 3.14159265358 diye başlıyor - ki bu bile 22/7'nin yaklaşık %0.04 hatalı olması demek.

  • transandental sayı

    Pi sayısı, tam sayılı katsayıları olan bir polinomun çözümü (yani kökü) olamaz. Ama daha kolayı, bu şu demek: Pi sayısı, sadece bir düzkenar ve bir pergel kullanarak, tahmine yer bırakmaksızın, tam bir isabetle hesaplanamaz.

  • düzkenar ve pergel

    O zamanlarda sadece temel birkaç işlemi biliyorlardı ve bu işlemler de, aslında sahip oldukları ana mühendislik araçlarının bir uzantısıydı: Bir düzkenar (bakın cetvel bile değil, sadece bir düzkenar) ve bir pergel... Çünkü düşünecek olursanız, bir düzkenar ve çemberle yapabileceğiniz işlemler gerçekten çok sınırlı: Mesela toplama yapabiliyorlardı, çünkü iki uzunluğu üst üste koyarak sayıyı büyütebiliyorlardı. Çıkarma yapabiliyorlardı, mesela bir çizgi çekip, ondan bir başka uzunluktaki çizgiyi çıkarıp, aradaki farkı bulabiliyorlardı. Çarpma yapabiliyorlardı, mesela bir üçgen çizip, onun kenarlarını uzatarak boyutunu orantılı bir şekilde büyütebiliyorlardı. Bölme yapabiliyorlardı - ki bu, çarpmanın tam tersi: Mesela büyük bir üçgenin içine daha küçük bir üçgen oturtabiliyorlardı.

  • çemberi kareleştirme problemi

    "Sadece bir düzkenar ve bir pergel kullanarak, alanı bir çemberinkiyle aynı olan bir kare inşa edebilir miyiz?" İşte bu, Yunanların "çemberi kareleştirme problemi" olarak adlandırdığı, büyük bir matematiksel gizemdi!

  • karekök (yapımsal yöntem)

    Ve son olarak, tuhaf bir şekilde, karekök almayı biliyorlardı: Bunun için de yapmanız gereken, bir yarımçember çizip, herhangi bir noktasından onu dikine bölmek. Buradaki bu yarımkirişin uzunluğu, bu uzun parçanın karekökü oluyor.

  • tam sayılı katsayıları olan bir polinomun çözümü (polinom kökü)

    Pi sayısı, tam sayılı katsayıları olan bir polinomun çözümü (yani kökü) olamaz.

  • ENIAC

    Bunu mümkün kılan, 1945'te ENIAC adı verilen ilk genel amaçlı bilgisayarların doğuşuydu.

  • süperbilgisayar

    18 Nisan 2023 itibariyle, süperbilgisayarlar yardımıyla, tam 59 gün boyunca aralıksız hesaplama yaparak pi'nin 100 trilyon basamağını bulabiliyoruz!

  • basamak (ondalık basamak)

    Pi'nin basamaklarını doğru bir şekilde hesaplayabilmekle ilgili. Uzunca bir süre 1 basamakta, yani 3'te kaldıktan sonra, yavaş yavaş daha fazla basamağı hesaplayabilmeye başladık. 3.1, 3.14, 3.141, 3.1415 diye gitti...

  • çemberin alanı formülü

    Çemberin alanını pi*r^2 olarak hesaplayıp, ona eşit alana sahip bir karenin alanının a^2 olması gerektiğini tespit edip, basit bir cebirsel işlemle böylesi bir karenin kenarının r*kök(pi) olması gerektiğini bulabilirlerdi.

  • Gözlenebilir Evren

    Gözlenebilir Evrenimizin çapı 93 milyar ışık yılı kadar; yani yaklaşık 880 milyon kere katrilyon kilometre.

  • yarımçember

    Yarım çemberde biri eğri, diğeri düz olan iki tane çizgimiz var ve bunlar, şu 2 noktada kesişiyorlar. Dolayısıyla 2, oldukça iyi bir cevap (köşe sayısı için).

  • çemberin çokgen olarak yaklaşımı (sonsuz kenarlı çokgen)

    Bir çemberin sıfır köşesi mi var, sonsuz köşesi mi? Çünkü bir üçgenle başlayıp, durmadan kenar sayısını arttırırsanız, giderek bir çembere yakınsayacaksınız. Ve gerçekten de birçok matematikçi, bir çemberin aslında sonsuz kenarlı bir çokgen olduğunu düşünüyor.

  • kök 2

    Eğer sadece bir düzkenar kullanarak, bir kenarı 1 birim olan bir kare inşa ederseniz, onun bir köşesinden diğer köşesine olan mesafe tam olarak kök2 birim olacak.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Tevrat'taki ölçüler Tanrı'nın pi'yi 3 olarak aldığını kanıtlar.

    Metinsel ölçüler tarihsel bağlam, ölçü birimlerindeki farklılıklar ve metnin amacına göre yorumlanmalı; metin basitçe sayısal bir kesinlik iddia etmeyebilir ve bu yüzden pi'nin 3 olduğu sonucu çıkarılamaz.

  • Kübit ile arşın aynı şeydir ve sürekli sabit bir uzunluğa sahiptir.

    Kübit ve arşın farklı geleneksel ölçülerdir; kübitin tarihi tanımları zaman ve bölgeye göre değişir (ortalama ~46 cm kabul edilir) ve doğrudan arşınla eşleştirilemez.

  • İrrasyonel kelimesi 'mantıksız' anlamına gelir.

    İrrasyonel matematiksel terimi 'oranlanamaz' (iki tam sayının oranı olarak ifade edilemez) anlamındadır, 'mantıksız' değil.

  • Antik Yunanlar irrasyonel sayılarla uğraşamaz veya bunları hesaplayamazlardı.

    Antik Yunanlar geometrik yöntemlerle kök2 gibi irrasyonelleri hesaplayabiliyor veya inşa edebiliyorlardı; sorun çember için gereken pi'nin transandantal olmasıydı.

  • Çemberi düzkenar ve pergel ile kareleştirmek mümkündür, sadece insanlar henüz doğru yöntemi bulamadı.

    Lindemann'ın ispatı pi'nin transandantal olduğunu gösterdiği için düzkenar ve pergelle çemberi kareleştirmek matematiksel olarak imkânsızdır.

  • Matematiksel gerçekleri yasa veya siyasi kararlarla değiştirebilirsiniz.

    Matematiksel gerçekler deneysel ve mantıksal temelleri olan nesnel gerçeklerdir; yasal düzenlemeler bunları değiştiremez, Goodwin vakası gibi örnekler bunun yanlış olduğunu göstermiştir.

  • Pi'nin ondalık basamakları belirli bir sürede mutlaka kendini tekrar edecek veya düzenli bir örüntü gösterecek.

    Bilinen hesaplamalarda pi'nin basamakları herhangi bir tekrar eden düzen göstermemiştir; şimdiye kadar rastgele görünüyor ve irrasyonel olması tekrar eden periyodik bir diziyi imkânsız kılar.

  • Pi'yi ezberlemek her zaman gerekli ve pratik açıdan önemli bir beceridir.

    Çoğu pratik uygulama için birkaç ondalık basamak yeterlidir; ezberlemek zorunlu değildir, gerekli hassasiyet probleme göre değişir (ör. NASA için ~15 basamak).

  • Bir yarımçemberin kesin olarak 0 veya 2 köşesi vardır ve bu tartışmasızdır.

    Köşe sayısı tanıma bağlıdır; klasik düz çizgi tanımına göre 2, 'kökü keskin nokta' gerektiriyorsa 0, çembere limit yaklaşımıyla sonsuz gibi farklı tutarlı yaklaşımlar vardır.

  • Tarihte yapılan büyük hesaplamalar her zaman doğruydu (örnek: William Shanks'ın tüm basamakları doğru kabul edilmelidir).

    Manuel veya algoritmik hesaplamalarda hatalar olabilir; William Shanks'ın 707 basamağı arasında 527. basamakta hata olduğu daha sonra tespit edilmiştir, bu yüzden hesaplamalar bağımsız doğrulama gerektirir.

Sorular

  • Pi sayısı neden her yerde?

    Çünkü tüm çemberler için çevrenin çapa oranı sabittir ve bu sabit pi sayısıdır; çemberlere ve dolayısıyla doğa ve mühendislikteki birçok probleme doğrudan girer.

  • Tevrat'taki ‘çember çevresi 30, çapı 10 kübit’ ifadesi pi'nin 3 olduğunu mu söylüyor?

    Hayır; metnin ölçü birimleri, bağlamı ve metindeki ondalık/bölük kullanımına bakılmadan böyle kesin bir sonuca varmak doğru değildir.

  • Kübit ile arşın aynı mıdır?

    Hayır; kübit dirsekten parmak ucuna kadar olan eski bir ölçü iken arşın bizim kültürümüzde omuzdan parmak ucuna kadar olan farklı bir ölçüdür ve tarihsel değerleri değişiktir.

  • Çemberi sadece düzkenar ve pergel kullanarak kareleştirmek mümkün mü?

    Hayır; Lindemann'ın 1882'deki ispatı pi'nin transandantal olduğunu gösterdiği için düzkenar ve pergelle tam olarak çemberi kareleştirmek imkânsızdır.

  • Pi irrasyonel olmak ne demektir?

    İki tam sayının oranı olarak ifade edilemeyeceği, yani ondalık kesrinin sonsuza dek devam edip düzenli bir tekrara sahip olmadığı anlamına gelir.

  • Pi ve transandantalite arasındaki fark nedir?

    İrrasyonel olmak, kesir olarak yazılamamak iken; transandantal olmak pi gibi hiçbir tam katsayılı polinomun kökü olmamak demektir; transandantalite çemberi kareleştirme imkânsızlığını sağlar.

  • Pi'nin kaç basamağına ihtiyaç var?

    İhtiyaç uygulamaya göre değişir; örneğin NASA astrofizikte 15 ondalık basamağı kullanır, günlük veya çoğu mühendislik işinde 3.14 veya 3.14159 yeterlidir.

  • Pi'nin basamakları hesaplanabiliyor mu ve ne kadar ileri gidildi?

    Evet, bilgisayarlar sayesinde çok ileri gidildi; 18 Nisan 2023 tarihine kadar pi 100 trilyon basamağa kadar hesaplanmıştır.

  • Yarımçemberin kaç köşesi vardır?

    Bu tanıma bağlıdır: geometrik tanıma göre 2 (yay ile düz çizgi birleşme noktaları), bazı tanımlara göre 0, bazılarına göre 3 veya çembere yaklaşım açısından sonsuz sayıda olarak yorumlanabilir.

  • İdari veya yasal yollarla matematiksel gerçekler değiştirilebilir mi?

    Hayır; matematiksel gerçekler yasa veya çoğunluğun isteğiyle değişmez; Goodwin örneği, bir yasayla yanlış matematiğin doğrulanamayacağını göstermiştir.

Ön Bilgiler

  • Temel geometri (çember, çap, çevre, alan kavramları)
  • Temel aritmetik ve oran bilgisi
  • Düzkenar ve pergel ile konstrüksiyon kavramlarına aşinalık
  • Rasyonel ve irrasyonel sayı kavramları hakkında temel bilgi
  • Poligonların çembere yaklaşması fikri (limit düşüncesinin temel sezgisi)
  • Temel bilgisayar/hesaplama tarihi hakkında yüzeysel bilgi (ENIAC gibi)

Tarihsel Bağlam

  • 1 Krallar 7:23 Tevrat pasajı - Hiram tarafından on kübit çapında ve çevresi otuz kübit olan yuvarlak bir havuzun tarif edilmesi
  • Exodus 25:10 Tevrat pasajı - Ahit Sandığının ölçülerinin 2.5 kübit ile 1.5 kübit olarak verilmesi
  • Antik Yunan Pisagorcuların kök 2 sayısının irrasyonel olduğunu fark etmeleri ve Hippasus efsanesi
  • Ferdinand von Lindemann 1882 yılında pi sayısının transandantal olduğunu ispat etmesi ve çemberin düz aletlerle (pergel ve düzlem) kareleştirilemeyeceğini göstermesi
  • American Mathematical Monthly dergisinin kuruluşu 1894 ve Edward J. Goodwin'in aynı yıl dergide yayımlanan hatalı makalesi
  • Edward J. Goodwin tarafından Indiana Eyaleti'ne çemberin kareleştirildiğini iddia eden bir yasa tasarısının sunulması ve Indiana Temsilciler Meclisi'nin 6 Şubat 1897 tarihinde yasayı 0 itirazla kabul etmesi
  • Clarence Waldo'nun Purdue Üniversitesi'nden girişimiyle Indiana Senatosunun Goodwin yasasını geçirmeyerek tasarıyı engellemesi (1897 civarı)
  • ENIAC 1945 yılında ortaya çıkışı ve ilk genel amaçlı bilgisayarın doğuşu
  • 1950'ler bilgisayar teknolojisindeki ilerleme sayesinde pi hesaplamalarında büyük bir atılımın başlaması
  • William Shanks 19. yüzyılda pi'nin ilk 707 basamağını elle hesaplaması ve 527. basamağın yanlış olması
  • 18 Nisan 2023 tarihinde süperbilgisayarlarla 59 günlük hesaplama sonucu pi sayısının 100 trilyon basamağının bulunması
  • O. J. Simpson davası 1994 yılında başlayan ve 11 ay süren yargılama sırasında mahkeme kayıtlarında pi sayısı ile ilgili sorgulamanın yer alması
  • Antik Çağ Tevrat ve Exodus referansları
  • Antik Yunan Pisagor Ekolü dönemi
  • 19. Yüzyıl
  • 1882
  • 1894
  • 6 Şubat 1897
  • 1945
  • 1950'ler
  • 18 Nisan 2023
  • 1994

Kişiler

  • Hiram

    1 Krallar 7:23'te geçen, Süleyman'ın tapınağı için dökme tunçtan havuz yapan kişi olarak anıldı.

  • Süleyman Peygamber

    Hiram'ın çalıştığı, Tanrı için saray/tapınak inşa ettiren figür olarak Metin'de referans verildi.

  • Ferdinand von Lindemann

    1882'de pi'nin transandantal olduğunu ispatlayarak çemberin düzlemde sadece pergel ve cetvelle kareleştirilemeyeceğini gösteren kişi.

  • Edward J. Goodwin

    Indiana'lı hekim; pi'yi 3.2 gibi bir değere sabitleyip bunu yasallaştırmaya çalışarak çemberin kareleştirildiğini iddia eden kişi.

  • Clarence Waldo

    Purdue Üniversitesi'nden, Goodwin'in girişimini eyalet senatosunda engellemek için bilirkişi olarak giden ve yasanın geçmesini önleyen kişi.

  • William Shanks

    19. yüzyılda pi'nin 707 basamağını el ile hesapladığını iddia eden ancak hesabında 527. basamakta hata bulunan kişi.

  • Hippasus

    Kök 2'nin irrasyonel olduğunu keşfeden kişilerden biri olarak anıldı (Pisagorcular bağlamında).

  • O. J. Simpson

    1994 cinayetleriyle anılan ve mahkemesi sırasında pi ile ilgili bir sorgu kesitinin aktarıldığı ünlü davanın sanığı.

  • Nicole Brown Simpson

    O. J. Simpson'ın eski eşi; 1994'te öldürülmesi davanın merkezinde yer aldı.

  • Ronald Goldman

    Nicole Brown Simpson ile birlikte öldürülen kişi; O. J. Simpson davasında anıldı.

  • Robert Blasier

    Mahkeme kesitinde FBI ajanına pi hesaplamasını sorduran savunma avukatı olarak adı geçti.

  • Robert (Roger) Martz

    Mahkemede savunma avukatının sorguladığı, pi'yi ezberleyemeyen/FBI laboratuvar analizleriyle ilişkili ajan olarak aktarıldı.

  • Yargıç Ito

    O. J. Simpson davasında hakimi temsil eden ve sorgu sırasında pi hakkında yorum yapan hakimin adı (transkriptte 'Yargıç Ito' olarak geçiyor).

  • Presh

    Yarımçemberin köşe sayısı ile ilgili açıklama yapan MindYourDecisions kanalından Presh olarak anıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

O.J. Simpson davası ve bunun pi ile ilişkisi

7. ve Son hikayemizse, pi'nin gündelik yaşantımızdaki önemiyle ilgili. Ama size ayağa düşmüş bir örnek vermeyeceğim: Amerika'nın en meşhur kriminal vakalarından olan O.J. Simpson davasından ve bunun pi ile ilişkisinden bahsedeceğim. Burada, bu devasa olayın tüm detaylarına girmem mümkün değil tabii, hakkında onlarca kitap ve belgesel yayınlanmış, yüzyılın davası olarak bilinen bir dava bu.

Pi sayısı hakkında izleyicilere gerçekten bilmediklerini tahmin ettiği 7 ilginç şeyi anlatacak video içeriği

İşte bu nedenle eminim bugün internette pi günüyle ilgili bir dolu klişe video bulacaksınız. Ama ben bugün, bunların arasından biraz sıyrılarak, size pi sayısı hakkında gerçekten bilmediğinizi tahmin ettiğim 7 ilginç şeyi anlatacağım. İlkini başta anlattım.

Pi ile ilgili üçüncü hikaye: Edward J. Goodwin

Bunlar da rüyalarında Tanrı'yı veya meleklerini gördüğünü söyleyen, matematiksel gerçeklerin vahiy yoluyla kendilerine aktarıldığına inanan tuhaf tipler. Ve bu iki grubun kesişiminde, pi'yle ilgili bugün anlatacağım 3. hikayenin başrolündeki Edward J. Goodwin yer alıyor. Aslen Amerika'nın Indiana eyaletinde bir hekim olan Goodwin, Lindemann'ın 1882'deki ispatından rahatsız olmuştu.