Tatil Ortası Depresyonu: Tatil İnsanları Neden Üzüyor?

262 B görüntülenme24.07.2022
Evrim AğacıBi' Başka Video
Derinlemesine

Özet

Video, tatil ortasında birçok kişinin deneyimlediği tatmin olamama, boşluk veya üzgün hissetme durumunu ("seyahat ortası kriz") psikolojik açıdan açıklar; aidiyet ve amaç hislerinin tatmin ile ilişkisini, mevsimsel duygudurum bozukluğundan farkını ve tatilde bu duyguları azaltmak için uygulanabilecek stratejileri tartışır.

Terimler

  • Seyahat ortası kriz (tatil ortası kriz)

    Tatilin özellikle de ortalarına doğru gelen böyle bir tatmin olamama, kendini boş veya boşlukta hissetme hali. Her ne kadar eğleniyor olsanız da, yeni şeyler görüyor olsanız da kendinize bir bütün olarak görememe hali. Bunu seyahat ortası krize diyebiliriz ve birçok kişinin başına gelen çok ilginç bir psikolojik durum bu.

  • Tatil ortası depresyonu

    Videonun başlığı olarak kullanılan bu ifade, tatilin ortasında deneyimlenen üzüntü ve tatmin olamama hâlini anlatıyor; konuşmacı burada bunun çok da klinik bir problem olmadığını belirtiyor ve yaz tatilinin ortasında bile deneyimleyebileceğiniz bir boşlukta olma, bir tatmin olamama hissi yaşayanlar için söz konusu olduğunu söylüyor.

  • Major depresif bozukluk (mevsimsel görüntüye sahip)

    Aslında mesela mevsimsel görüntüye sahip Major depresif bozukluk diye bir şey var. Bazen mevsimsel duygudurum bozukluğu olarak da bilinir. Gün ışığının miktarının değişmesine bağlı olarak popülasyonun yüzde 6'sı gibi dikkate değer bir kısmında bir sonu gelip bahar başı gibi geçen duygusal bir çalkalanma olarak deneyimlenir.

  • Mevsimsel duygudurum bozukluğu

    Major depresif bozukluğun mevsimsel görüntüye sahip formu; gün ışığının miktarının değişmesine bağlı olarak popülasyonun yaklaşık yüzde 6'sında görülen ve genellikle mevsim sonu gelip bahar başı gibi biten duygusal bir çalkalanma olarak tanımlanır.

  • Aidiyet

    İnsanların hayatlarından en çok tatmin duyduğu zamanlar, aidiyet ve amaç hissettikleri zamanlardır. Hepimiz kendi değerlerimizi temsil edip yansıtan bir parçası olmaktan gurur duyarız ve bu duyacağımız gruplar arayışındayız. Bu sosyal bir hayvan türü olarak insanın en temel motivasyonlarından biridir. Çünkü böylesi bir grubun üyelerinin bizi anlaması ve bizimle etkili bir şekilde dayanışma sergilemesi, grup üyelerinin her birinin hayatta kalma, eş bulma ve üreme potansiyelini arttırması demek.

  • Sosyal kimlik teorisi

    Konuşmada daha önce detaylıca konuşulduğu belirtilen ve aidiyet konusunu açıklayan teori; insanların kendi değerlerini temsil edip yansıtan bir parçası olmaktan gurur duydukları ve bu duydukları gruplar arayışında olduklarını, bunun sosyal bir hayvan türü olarak temel bir motivasyon olduğunu vurgulayan yaklaşımdır.

  • Amaç arayışı (amaç)

    Amaç arayışı ise biraz beynimizin evrimiyle büyük oranda şartlanmışlıktan kaynaklanıyor. Eğer vücudumuza göre bu kadar gelişmiş bir beynimiz olmasaydı, muhtemelen temel biyolojik amaçlarımızın yani hayatta kalma ve üremenin ötesinde amaçlar arama çabasına da girmezdik. Her seferinde daha bir işi bitirmeden bir sonraki iş üstümüze biniyor. Tabii ki kendimize belli hedefler koyduğumuzda ve onlara yönelik çalıştığımızda bir amacımız olduğunu hissedebiliyoruz. Ama daha sıklıkla bize ihtiyaç duyan kişiler olduğunu bildiğimizde hayatımızın amaçlı olduğunu hissediyoruz. Bu bir sevgiliniz, bir eşiniz, bir çocuğunuz veya mesela bir hastalık. Dolayısıyla sizin yardımınıza muhtaç olan bir aile üyesi olduğunda hayatınızın bir amacı olduğunu iliklerinize kadar hissedersiniz. Birçok araştırmada, insanların kendilerine ihtiyaç duyan aile üyeleri, iş arkadaşları ve hatta yabancılar olmadığında yaşamdan alınan zevkin düştüğü gösterildi. Biraz da bu nedenle insanların hayatlarının ilk yarısı genelde bu amaçları arayarak, ikinci yarısıysa buldukları o amaçları tatmin etmeye çalışarak geçer.

  • Evrimsel şartlanmışlık (beynin evrimiyle şartlanmışlık)

    Konuşmada belirtilen, amaç arayışının kaynağı olarak ifade edilen şey: Beynimizin evrimiyle büyük oranda şartlanmışlıktan kaynaklanıyor; gelişmiş beynimiz olmasaydı muhtemelen temel biyolojik amaçların ötesinde amaçlar arama çabasına girmezdik. Bu şartlanmışlık, yaptığımız her şeyin pratik bir faydası olması gerektiğine dair bir eğilim yaratıyor.

  • Amaçsızlık

    Tatil ortası krizinin ikinci faktörü olarak tanımlanıyor: yeterince yeni insanla tanışamama, yeterince yeni yer görememe gibi durumların tetiklediği ve hangi koşullar altında yaptığınız şeylerin amacı olduğunu hissettiğinizle ilgili bir eksiklik. Amaçsızlık; kendinize belli hedefler koymadığınız veya size ihtiyaç duyan kişilerin olmadığını bildiğiniz durumlarda hayatınızın amaçlı olmadığını hissetme hâlidir ve bunun sonucu olarak yaşamdan alınan zevk düşebilir.

  • Altruistik çaba / gönüllülük

    Tatilinize anlamlı bir amaç katmanın bir yolu olarak önerilen şey: gittiğiniz yerdeki yerel toplulukta gönüllük esasıyla çalışmak. Bu hem altruistik bir çaba olması dolayısıyla sizin müthiş tatmin olmanızı sağlayacaktır hem de yerel halk ile kaynaşarak aidiyet duygunuzu güçlendirecektir.

  • Günlük rutin (rutinin bozulması)

    Günlük rutinlerin tatil sırasında tamamen terk edilmemesi tavsiye ediliyor çünkü mesela her sabah kahvaltı yaparak başlıyorsanız, buna devam edin. Çünkü rutini tamamen bozduğumuzda beyniniz aidiyet duygusunu tamamen kaybediyor ve kendinizi boşlukta bulabiliyorsunuz.

  • Monotonluk (monoton tatil)

    Yeni deneyimlerin monotonluktan çıkış sağladığı, tatilin ilk zamanlarında beynin bunun getirdiği sayısız avantajla sarhoş olduğu; ancak orta süreli monoton bir tatilde amaçsızlık ve aidiyetsizlik hissine kapılmanın çok daha olası olduğu vurgulanıyor. Orta süreli monoton bir tatilde amaçsızlık ve aidiyetsizlik katılmanız çok daha olası.

  • Tatil sonrası depresyonu

    Konuşmada ayrı bir konu olarak anılan ve tatilde aidiyet ve amaç arayışını dizginleyemezseniz tatilden maksimum zevki alamamanın yanı sıra yüzleşme olasılığınızın artacağı belirtilen durum; detaylarının başka bir videonun konusu olduğu söyleniyor.

  • Tatmin

    Konuşmada insanların hayatlarından en çok tatmin duyduğu zamanların aidiyet ve amaç hissettikleri zamanlar olduğu belirtiliyor; tatmin, yapılan işlerin ve ilişkilerin kişiye anlam ve doyum vermesiyle ilişkili olarak anlatılıyor.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Tatil ortasında hissedilen boşluk mutlaka klinik depresyon veya mevsimsel duygudurum bozukluğudur.

    Tatil ortası tatminsizlik genellikle bağlamsal ve geçici bir duygu olup mevsimsel duygudurum bozukluğu gibi klinik tanılarla aynı şey değildir.

  • Yeni yerler ve özgürlük otomatik olarak mutluluk ve tatmin getirir.

    Başlangıçta heyecan verir, ama zamanla aidiyet ve amaç ihtiyaçları tekrar ortaya çıkabilir ve bu da tatminsizliğe yol açabilir.

  • Birlikte seyahat edilen herhangi bir grup otomatik olarak aidiyet sağlar.

    Aidiyet hissetmek için sadece beraber olmak değil, yakın ve içten ilişkiler kurmak gerekir; sadece fiziksel beraberlik her zaman yeterli değildir.

  • Hostel gibi iç içe yaşam alanları otomatik olarak aidiyet sağlar.

    Hostellerdeki sürekli misafir değişimi zamanla kişide oraya ait olmama hissi yaratabilir; yakın ilişki kurulması gereklidir.

  • Tatilin amacı her zaman amaçsızlık ve tamamen serbest kalmak olmalıdır.

    Birçok kişi için tatilde bile makul hedefler ve anlamlı amaçlar (ör. gönüllülük) tatmini artırır; bazıları ise amaçsızlığı tercih eder, bu bireysel bir tercihtir.

  • Tatilde tüm günlük rutinleri tamamen bırakmak zararsızdır ve daha özgür hissettirir.

    Rutinlerin tamamen ortadan kalkması aidiyet hissini zayıflatabilir; bazı rutinleri sürdürmek faydalıdır.

  • Daha uzun, orta süreli tek bir tatil her zaman en iyi seçenektir.

    Orta süreli monoton tatiller amaçsızlık ve aidiyetsizlik hissini artırabilir; daha kısa sık tatiller veya çok lokasyonlu tatiller daha tatmin edici olabilir.

  • Amaç hissetmek sadece kişisel hedeflere (ör. sınav, iş) bağlıdır.

    Kişisel hedefler önemli olmakla birlikte, insanların çoğu için başkalarının onlara ihtiyaç duyması (çocuk, eş, hasta vb.) yaşamlarına güçlü bir amaç duygusu kazandırır.

Sorular

  • Tatil ortasında neden üzüntü veya tatminsizlik hissi yaşanır?

    Çoğunlukla aidiyet ve amaç eksikliğinden kaynaklanır; yeni ortamın ilk heyecanı geçince kişinin kendini ait hissetmemesi ve amaçsızlık hissi oluşur.

  • Bu his klinik bir depresyon mudur?

    Hayır, video mevsimsel duygudurum bozukluğu gibi klinik durumlardan farklı olduğunu, tatil ortası hissinin genelde daha geçici ve bağlamsal olduğunu belirtir.

  • İnsanlar hayattan en çok ne zaman tatmin olurlar?

    İnsanlar aidiyet (bir gruba ait olma) ve bir amaca hizmet ettiklerini hissettikleri zamanlarda en yüksek tatmini deneyimlerler.

  • Tek başına seyahat etmek bu duyguyu arttırır mı?

    Evet, özellikle yakın ilişkiler ve aidiyet eksikse yalnız seyahat edenler aidiyetsizlik hissini daha fazla yaşayabilir.

  • Arkadaşlar ya da aileyle tatil yapmak her zaman aidiyet sağlar mı?

    Hayır; tanıdıklarla gitmek aidiyet sağlayabilir ama aynı zamanda özgürlük ve yeni deneyim arzusu nedeniyle beklentilerle çelişebilir.

  • Hosteller aidiyet hissini sağlar mı?

    Her zaman değil; fiziksel yakınlık olsa da sürekli değişen konuklar aidiyet duygusunu zayıflatabilir.

  • Tatil sırasında ne tür hedefler koymak faydalıdır?

    Makul, erişilebilir ve önceden belirlenmiş deneyim hedefleri koymak beyine odaklanma sağlar ve tatmini artırır.

  • Rutinleri tatilde tamamen bırakmak zararlı mıdır?

    Evet, tamamen rutinleri bozmak aidiyet hissini azaltabilir; bazı küçük rutinleri sürdürmek faydalıdır.

  • Tatile anlamlı bir amaç eklemek işe yarar mı?

    Evet; örneğin yerel gönüllülük hem altruistik tatmin verir hem de yerel halkla bağ kurarak aidiyet hissini güçlendirir.

  • Hangi tatil biçimleri tatminı arttırmaya yardımcı olabilir?

    Daha kısa ve sık tatiller ya da birden fazla lokasyonu içeren daha uzun ama bölünmüş tatiller, orta süreli monoton tatillerin yarattığı amaçsızlığı azaltabilir.

Ön Bilgiler

  • Temel psikoloji kavramlarına (depresyon, duygu, motivasyon) aşinalık
  • Aidiyet ve sosyal kimlik teorisinin genel anlayışı (tercihen temel düzey)
  • Mevsimsel duygudurum bozukluğu hakkında temel bilgi (isteğe bağlı)
  • Genel seyahat deneyimi bilgisi (yalnız seyahat, hosteller vb.)
  • Okuma ve dinleme yoluyla popüler bilim içeriklerini anlama becerisi
Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

tatil sonrası depresyonu

Eğer bunları dizginle yemezseniz, içinde bulunduğunuz tatilden maksimum zevki alamayacağınız gibi tatil sonrası depresyonu ile yüzleşmeniz çok daha olası. Ama o bir başka videonun konusu. Eğer kaçırmak istemezseniz veya genel olarak bu tür videolar hoşunuza gidiyorsa, kanal bildirimlerini şimdi açmayı unutmayın.

Tatil sonrası depresyonu hissi - ilerleyen videolarda daha detaylı olarak konuşulacak

Ama ola ki bu tuhaf ve kimi zaman rahatsız edici olabilecek duyguyu yaşayanlardansanız, belki bugün konuştuklarımız doğru adımlar atmanızı sağlayabilir. Daha da önemlisi, bu videoda konuştuklarımızı iyi anlamak, ilerleyen videolarda daha detaylı konuşacağımız tatil sonrası depresyonu hissini azaltabilir. Bir sonraki videoda görüşmek üzere, hoşça kalın.

Bu videoyla tutulanlar

Tatil ortasında ve sonlarına doğru hissedilen hüzün ve depresyonun ardındaki psikolojinin (tatilde duyulan hüzün/depresyon ve bunun risk algısına etkisinin) ayrıntılı incelenmesi

Halbuki sahil kenarında bir şezlongda uzanmakla, 15 metrelik bir kayadan kendinizi serbest bırakmak arasında bariz bir risk farkı var. Normalde mutluluk ve huzurla dolu olması gereken, özellikle de tatil ortasında ve sonlarına doğru hüzün ve depresyon hissetmenizin ardında da buna benzer bir psikoloji yatıyor; ama konuyu daha fazla uzatmamak adına bunu bir başka videoya bırakacağım. Şimdilik tatil döneminizin daha fazla içine etmek istemem.