- Sosyal Darwinizm
Doğadaki evrim yasalarını, özellikle Doğal Seçilim yasasını birebir insanlara ve insan toplumlarına uygulamamız gerektiğini ileri süren ideolojik tutum. Günümüzde toplumların sınırlı kaynağa sahip olduğunu ve toplumsal yapılarda evrim yasalarının birebir işlemesi gerektiğini savunur; rekabetin oluruna bırakılması halinde en üstün bireylerin/grupların doğal olarak evrimleşeceğini ve bu sürece müdahale edilmemesi gerektiğini öne sürer.
- Doğal seçilim
Evrimde organizmaların çevrelerine daha iyi uyum sağlayan özelliklere sahip olanların daha yüksek hayatta kalma ve üreme başarısına sahip olması süreci. Bilimde Darwinizm olarak da adlandırılan, 'doğal seçilim yoluyla olan evrim' kavramının merkezinde yer alır.
- Yapay seçilim
İnsanların kendi tercihleri doğrultusunda bireyleri veya türleri seçerek belirli özellikleri öne çıkarmaya zorladığı süreç (örneğin köpek ırkları veya tarım bitkilerinde yapılan seçilim). Öjeni uygulamaları, insanları yapay seçilime zorlayarak istenen özelliklere sahip bireyler yaratmayı hedefler.
- Öjeni (Öjenizm)
İnsanları yapay seçilim yoluyla 'evrimleştirme' hayaline verilen isim; belirli bir zümrenin arzu ettiği özellikleri elle seçip sadece onların üremesine izin vererek, diğerlerinin üremesini engelleyerek daha 'üstün' insanlar yaratılabileceğini savunan yaklaşım.
- Darwinizm
Bilimde 'doğal seçilim yoluyla olan evrim'in eski adı. Darwin'in teorisini kendinden önceki görüşlerden (örneğin Lamarckizm) ayırmak için kullanılmış bir terim; evrim karşıtlarının yanlış anlamlar yüklediği ideolojik bir etiket değildir.
- Lamarkizm (Lamarckçı Evrim)
Darwin'den önce var olan evrimsel fikirlerden biri olarak anılan görüş; Darwinci evrimden ayrılan tarihsel bir yaklaşım olarak metinde geçmektedir.
- Mendelyen / Mendelci Genetik
Genetikte Mendel'in kuramlarına dayanan yaklaşımın adlandırılması; Darwinci terimlerin benzeri kullanım örneği olarak metinde bahsedilmiştir.
- Doğaya başvurma safsatası
Bir şeyin sadece doğada bulunuyor olmasıyla onun insanlar için iyi veya kabul edilebilir olduğu sonucunu çıkarmak hatası. 'Doğal olanın iyi olduğu' iddiasını eleştirir; doğada bulunan şeylerin (örneğin zehirler) zararlı olabileceğini gösterir.
- Fitness (evrimsel fitness)
Evrimde 'fit' sözcüğünün yanlış anlaşılmasını düzelten kavram; 'egzersiz yapmak' ya da sadece 'güçlü olmak' demek değildir. Fitness, 'uyum başarısı' demektir ve hayatta kalma ile üreme başarısıyla ölçülür.
- "Survival of the fittest" ifadesinin yanlış yorumu
Sıklıkla 'en güçlünün hayatta kalması' olarak aktarılan ifade aslında 'en uyumlunun hayatta kalması' anlamındadır. Metinde bunun sıkça yanlış anlaşıldığı ve 'fit' kelimesinin 'uyum başarısı' demek olduğu vurgulanmıştır.
- Sosyoekonomik doğal seçilim
Modern dünyada birey ve toplumların 'doğal seçilim' benzeri süreçlere sosyoekonomik koşullar içinde maruz kaldıkları fikri; Sosyal Darwinizm kapsamında, ekonomik ve sosyal rekabetin doğal seleksiyon baskısı gibi çalıştığı iddiasını ifade eder.
- Münasebetsiz ayartma (undue enticement)
Çok zor durumdaki, maddi açıdan muhtaç kişilere hayatlarını tehlikeye atacak veya makul olmayan riskler içeren faaliyetlere katılmaları için aşırı yüksek ödüller teklif edilmesi durumu. Bilim etiğinde bu tür teşviklerin etik olmadığı, sosyoekonomik açıdan zayıf kişileri hedef tahtasına oturtabileceği ve etik kurullarca sınırlamalar getirildiği açıklanmıştır.
- Bilim etiği (araştırma etiği)
Bilim insanlarının denek seçimi, para ödülleri, hayvan deneyleri, katılımcı teşvikleri gibi konularda etik kurallar koyup uyguladıkları alan. Etik kurulları, özellikle sosyoekonomik olarak zayıf kişileri cezbedebilecek yüksek ödülleri sınırlamak gibi önlemler alır; alternatif yollar (manevi teşvik, küçük ödemeler, simülasyonlar) ve bunun getirdiği tartışmalar bilim etiğinin konusudur.
- Asimetrik bilgi dağılımı
Bazı kişilerin diğerlerine göre belli bilgiye önceden sahip olması durumu. Metinde Squid Game bağlamında, bir sonraki oyunun bilgisini önceden bilen oyuncuların diğerlerine karşı bilgi avantajı elde etmesi örneğiyle anlatılmıştır.
- Varlık (servet)
Sadece para değil; finansal değeri olan her türlü ürünün (hisse senetleri, değerli madenler, para, fiziksel mülk vb.) bir kişinin elinde ihtiyacından fazla bulunması durumu. Varlık kişiye istediği zaman ekonomik işlemler yapabilme imkanı sağlar.
- Varlık eşitsizliği (servet eşitsizliği)
İnsanlığın ürettiği ekonomik çıktıların (varlıkların) topluma eşit veya eşite yakın bir şekilde dağılmıyor olması durumu. Metinde zengin küçük kesimlerin toplam varlığın büyük bölümünü aldığı, fakir geniş kitlelerin ise çok küçük pay aldığı istatistiklerle örneklendirilmiştir.
- Gelir eşitsizliği
Aynı iş için aynı ücretin ödenmemesi gibi, bireyler veya gruplar arasında gelirlerin adaletsiz dağılımı. Metin, gelir eşitsizliğinin ayrı bir sorun olduğunu belirtmiştir.
- Grup seçilimi (group selection)
Evrimsel kuramlarda tartışmalı bir kavram olarak anılan; bazı ideolojilerce, grupların seçilimi veya grupla ilgili seçilim süreçlerinin evrimde rol aldığı iddiası. Metinde bazı politik/ekonomik akımların bu tür tartışmalı kavramlara dayandığı belirtilmiştir.
- Süperorganizma
Arı veya karınca gibi türlerde görülen, bireylerin üzerinde 'toplumsal' davranışların kolektif bir organizma gibi yorumlanması; bazı ideolojiler tarafından toplumcu fikirleri desteklemek için örnek gösterilir. Metinde bu kavramın ideolojik kullanımı ele alınmıştır.
- Pozitron Emisyon Tomografisi (PET)
Metinde atomun parçalanabilirliğinin tıbbi uygulamalara örnek teşkil ettiği bağlamında geçen radyolojik yöntemlerden biri olarak örneklenmiştir; atomun parçalanabilirliği keşfedildikten sonra geliştirilen radyoloji yöntemleri arasında yer aldığı ve milyonların hayatını kurtardığı vurgulanmıştır.
- Atomun parçalanabilirliği (nükleer fisyon) - açıklama bağlamında
Metinde 'atomun parçalanabilir olduğu ve bu parçalanma sonucu muazzam enerji açığa çıkabildiği' gerçeği olarak ifade edilmiştir. Bu doğa gerçeğinin, uygulanış biçimine göre insanlık için yıkıcı (atom bombası) veya yararlı (radyoloji yöntemleri gibi tıbbi uygulamalar) sonuçlar doğurabileceği örneklendirilmiştir.
- Stanford Hapishane Deneyi
Metinde kısaca anılan, doğru koşullar sağlandığında insanların ne kadar vahşileşebildiğini gösteren sosyal psikoloji deneyi; deneyle ilgili internette yalan yanlış bilgiler dolandığı ve deneyin insanların davranışları üzerinde etkili olduğu belirtilmiştir.