Terimler
- Genovese Sendromu / Seyirci Etkisi / Seyirci Apatisi
İşte bu, Genovese Sendromu veya daha aşina olabileceğiniz adıyla, Seyirci Etkisi veya Seyirci Apatisi denen tuhaf bir psikolojik olgu. Baştaki hikayeden de anlayabileceğiniz üzere Seyirci Etkisi teorisine göre, bir tanık bir olaya tek başına şahit olursa, kurbana yardım etme ihtimali, birden fazla tanığın olduğu duruma göre daha yüksek olacaktır. Yani ortada ne kadar çok tanık varsa, tanıkların birbirine güvenerek kurbana yardım eli uzatmama ihtimali o kadar artmaktadır. Yani herkes 'Nasılsa bir başkası bildirir.' demişti ve bu nedenle de kimse ihbarda bulunmamıştı.
- Sorumluluk yayılımı / sorumluluk difüzyonu
Bu da gerçekten önemli bir faktör ve bilimde buna sorumluluk yayılımı ya da sorumluluk difüzyonu diyoruz. Bireyler, içinde bulundukları bağlama göre durumun aciliyeti, doğası, ve az önce saydığım diğer faktörleri farklı yorumlayabiliyorlar. Eğer yardım etme potansiyeli olduğunu düşündükleri kişi sayısı daha fazlaysa, tanıklık ettikleri olaya karşı sorumluluğun kendilerinde daha az olduğunu düşünüyorlar. Yani sorumlılık, adeta difüzyon yoluyla yayılıyor, tek bir kişinin omuzlarındaki etkisi azalıyor.
- Empati
Yapılan çalışmalar, yardım isteyen kişinin yerine kendinizi koyabilme yetisinin, yani empatinin, yardım oranlarını arttırdığını gösteriyor. Mesela okulda kendi sınıfınızdan birine yardım etme ihtimaliniz, hiç görmediğiniz birine yardım etme ihtimalinizden yüksektir, çünkü onlarla daha kolay empati kurabilirsiniz.
- Aciliyet
Bu faktörlerden biri, tahmin edebileceğiniz gibi, yardım çağrısının aciliyeti. Mesela yapılan bir çalışmada, eğer bir dilenci sadece para isterse kişilerin ona para verme ihtimali, bir aciliyet yaratarak istendiğinde olandan çok daha düşük. Çünkü yapılan deneyler, para alma ihtimalinin 2 kat arttığını gösteriyor. Ama mesela aciliyetin türü de önemli. İnsanlar, birinin canının hemen o anda tehlike altında olduğunu düşünürse yardım etmeye çok daha meyilli oluyorlar.
- Yardımın maliyeti
Sıra dışı görünen acil durumlar, yardımın maliyeti (yani yardım etmenin ne kadar zor veya olacağı), aciliyetin beklendik veya tahmin edilebilir bir şey olup olmadığı gibi faktörler de kararı doğrudan etkiliyor.
- Tanıkların olayın yaşandığı yere aşinalığı
Bir diğer önemli unsur, tanıkların olayın yaşandığı yere aşinalığı. Mesela acil çıkış kapılarını bildiğiniz, polis karakolunun uzaklığına aşina olduğunuz bir yerde bir insana yardım etme ihtimaliniz, ıssız veya tanımadığınız bir yere göre çok daha yüksek olacaktır.
- Toplumsal kültür / bireyci kültür
Toplumsal olarak birbirine daha yakın bireylerden oluşan kültürlerdeki kişiler, diğerlerine daha kolay ve daha fazla yardım ediyorlar. Bu yüzden şimdilerde aşınıyor olsa da bizim toplumumuzda yardımseverlik, geleneksel olarak önemli bir nitelik olarak görülür. Biz, daha toplumsal bir kültürden geliyoruz, bireyci bir kültürden değil.
- Görgü tanığı
Bir değil, iki değil, toplamda 38 ayrı görgü tanığı bu saldırıyı gördü. (Burada 'görgü tanığı' olayın kendisine şahit olan kişileri ifade etmektedir.)
- 911 numaralı acil yardım hattı
1964 yılı, Amerika'nın meşhur 911 numaralı acil yardım hattının ulusal olarak devreye sokulmasından önceki bir zaman. Zaten Genovese vakası, olaydan 4 yıl sonra devreye sokulan 911 hattının da itici faktörlerinden biri oldu.
- Laboratuvar deneyi
Ama gerçekten de insanların başka tanıklara gereğinden fazla güvendiğini gösteren sayısız laboratuvar deneyi ve başka vaka da var. Yani örnek bulmak zor değil, hatta Seyirci Etkisi, sosyal psikolojide en kolay tekrar edilebilen insan davranışlarından biri.
- Yardım etmeye karar verme basamakları
Bir dahaki sefere biri yardım etmek istediğinde, bu tür bir durumla karşılaşan insanların yaptığı fark etme, yorumlama, sorumluluk derecesini algılama, yardım yolunu tespit etme ve harekete geçmeye karar verme basamaklarını ne kadar hızlı aşarsanız, belki sadece sizin yardımınızla kurtulabilecek birini hayata bağlamış olabilirsiniz.










