Kitty Genovese Cinayeti & Seyirci Etkisi: "Hepiniz Oradaydınız Be!"

209 B görüntülenme01.07.2021
Evrim AğacıBi' Başka Video
Derinlemesine

Terimler

  • Genovese Sendromu / Seyirci Etkisi / Seyirci Apatisi

    İşte bu, Genovese Sendromu veya daha aşina olabileceğiniz adıyla, Seyirci Etkisi veya Seyirci Apatisi denen tuhaf bir psikolojik olgu. Baştaki hikayeden de anlayabileceğiniz üzere Seyirci Etkisi teorisine göre, bir tanık bir olaya tek başına şahit olursa, kurbana yardım etme ihtimali, birden fazla tanığın olduğu duruma göre daha yüksek olacaktır. Yani ortada ne kadar çok tanık varsa, tanıkların birbirine güvenerek kurbana yardım eli uzatmama ihtimali o kadar artmaktadır. Yani herkes 'Nasılsa bir başkası bildirir.' demişti ve bu nedenle de kimse ihbarda bulunmamıştı.

  • Sorumluluk yayılımı / sorumluluk difüzyonu

    Bu da gerçekten önemli bir faktör ve bilimde buna sorumluluk yayılımı ya da sorumluluk difüzyonu diyoruz. Bireyler, içinde bulundukları bağlama göre durumun aciliyeti, doğası, ve az önce saydığım diğer faktörleri farklı yorumlayabiliyorlar. Eğer yardım etme potansiyeli olduğunu düşündükleri kişi sayısı daha fazlaysa, tanıklık ettikleri olaya karşı sorumluluğun kendilerinde daha az olduğunu düşünüyorlar. Yani sorumlılık, adeta difüzyon yoluyla yayılıyor, tek bir kişinin omuzlarındaki etkisi azalıyor.

  • Empati

    Yapılan çalışmalar, yardım isteyen kişinin yerine kendinizi koyabilme yetisinin, yani empatinin, yardım oranlarını arttırdığını gösteriyor. Mesela okulda kendi sınıfınızdan birine yardım etme ihtimaliniz, hiç görmediğiniz birine yardım etme ihtimalinizden yüksektir, çünkü onlarla daha kolay empati kurabilirsiniz.

  • Aciliyet

    Bu faktörlerden biri, tahmin edebileceğiniz gibi, yardım çağrısının aciliyeti. Mesela yapılan bir çalışmada, eğer bir dilenci sadece para isterse kişilerin ona para verme ihtimali, bir aciliyet yaratarak istendiğinde olandan çok daha düşük. Çünkü yapılan deneyler, para alma ihtimalinin 2 kat arttığını gösteriyor. Ama mesela aciliyetin türü de önemli. İnsanlar, birinin canının hemen o anda tehlike altında olduğunu düşünürse yardım etmeye çok daha meyilli oluyorlar.

  • Yardımın maliyeti

    Sıra dışı görünen acil durumlar, yardımın maliyeti (yani yardım etmenin ne kadar zor veya olacağı), aciliyetin beklendik veya tahmin edilebilir bir şey olup olmadığı gibi faktörler de kararı doğrudan etkiliyor.

  • Tanıkların olayın yaşandığı yere aşinalığı

    Bir diğer önemli unsur, tanıkların olayın yaşandığı yere aşinalığı. Mesela acil çıkış kapılarını bildiğiniz, polis karakolunun uzaklığına aşina olduğunuz bir yerde bir insana yardım etme ihtimaliniz, ıssız veya tanımadığınız bir yere göre çok daha yüksek olacaktır.

  • Toplumsal kültür / bireyci kültür

    Toplumsal olarak birbirine daha yakın bireylerden oluşan kültürlerdeki kişiler, diğerlerine daha kolay ve daha fazla yardım ediyorlar. Bu yüzden şimdilerde aşınıyor olsa da bizim toplumumuzda yardımseverlik, geleneksel olarak önemli bir nitelik olarak görülür. Biz, daha toplumsal bir kültürden geliyoruz, bireyci bir kültürden değil.

  • Görgü tanığı

    Bir değil, iki değil, toplamda 38 ayrı görgü tanığı bu saldırıyı gördü. (Burada 'görgü tanığı' olayın kendisine şahit olan kişileri ifade etmektedir.)

  • 911 numaralı acil yardım hattı

    1964 yılı, Amerika'nın meşhur 911 numaralı acil yardım hattının ulusal olarak devreye sokulmasından önceki bir zaman. Zaten Genovese vakası, olaydan 4 yıl sonra devreye sokulan 911 hattının da itici faktörlerinden biri oldu.

  • Laboratuvar deneyi

    Ama gerçekten de insanların başka tanıklara gereğinden fazla güvendiğini gösteren sayısız laboratuvar deneyi ve başka vaka da var. Yani örnek bulmak zor değil, hatta Seyirci Etkisi, sosyal psikolojide en kolay tekrar edilebilen insan davranışlarından biri.

  • Yardım etmeye karar verme basamakları

    Bir dahaki sefere biri yardım etmek istediğinde, bu tür bir durumla karşılaşan insanların yaptığı fark etme, yorumlama, sorumluluk derecesini algılama, yardım yolunu tespit etme ve harekete geçmeye karar verme basamaklarını ne kadar hızlı aşarsanız, belki sadece sizin yardımınızla kurtulabilecek birini hayata bağlamış olabilirsiniz.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Olayda 38 kişi saldırıyı gördü ve hiç kimse polise haber vermedi.

    Bu anlatım yanlış/abartılı: araştırmalar ve polis raporları 38 tanık iddiasını doğrulamıyor; gerçek tanık sayısı daha azdı ve en az 2 kişi polise haber verdi.

  • Komşular tüm saldırıyı pencerelerinden izlediler ve tamamen hareketsiz kaldılar.

    Tanıkların çoğu olayı baştan sona görmedi; sadece 2–3 kişi gerçekten yardım edebilecek konumdaydı ve bazıları müdahale etmeye çalıştı veya başkasının polisi aramasını istedi.

  • Kitty Genovese olayı bystander effect'i kanıtladığı için bu vaka bu etkinin en iyi örneğidir.

    Vaka bystander effect'in popülerleşmesine katkıda bulundu ama vakadaki yanlış raporlamalar nedeniyle iyi bir örnek değil; bystander effect başka deneyler ve vakalarla destekleniyor.

  • Hiç kimse polisi aramadığı için olay polis gecikmesinden tamamen halkın vurdumduymazlığı yüzünden oldu.

    Polis gecikmesinin sebepleri arasında 1964'teki iletişim eksiklikleri (911 öncesi dönem) ve polis cevabındaki kusurlar da vardı; halkın tek başına sorumlu olduğu söylenemez.

  • Genovese saldırısından sonra kadının çığlık atmaya devam etmesi kesinlikle mümkündü.

    Birkaç bıçak darbesinin akciğerleri deldiği bildirildi; bu durumda yüksek sesle çığlık atmak zor veya imkânsız olabilir, dolayısıyla bazı aktarım ve ayrıntılar hatalıydi.

  • Seyirci etkisi her durumda insanların yardım etmeyeceği anlamına gelir.

    Hayır; yardım davranışı olayın belirginliği, aciliyetin türü, empati, risk ve grup aidiyeti gibi birçok faktöre bağlıdır ve bu koşullar yardım etme olasılığını artırabilir veya azaltabilir.

  • New York Times'ın ilk haberi tamamen güvenilirdi ve düzeltme gerektirmezdi.

    Times'ın ilk geniş haberi hatalı ve abartılıydı; gazete 2016'da haberin isabetli olmadığını kabul etti ve alıntılanan rakamlar ile bazı iddialar yanlış çıktı.

Sorular

  • Kitty Genovese'ye ne oldu?

    13 Mart 1964'te Winston Moseley tarafından bıçaklandı, tecavüze uğradı; saldırı yarım saate yakın sürdü ve hastaneye giderken hayatını kaybetti.

  • Gerçekte 38 kişi saldırıya tanık oldu mu ve hiç kimse polisi aramadı mı?

    Hayır; sonraki araştırmalar 38 kişinin hepsinin görgü tanığı olduğu ve hiç kimsenin aramadığı iddiasını doğrulamıyor; polis raporlarına göre en az 2 kişi polise haber verdi.

  • Neden polis olay yerine geç geldi?

    Birkaç nedeni var: 1964'te henüz ulusal 911 sistemi yoktu, halk-polis iletişiminde kopukluklar vardı ve raporlara göre polis cevabındaki eksiklikler de rol oynadı.

  • Kitty Genovese vakası seyirci etkisini kanıtlıyor mu?

    Bu vaka seyirci etkisini popülerleştirdi ama vakadaki raporlamaların yanlış veya abartılı olması nedeniyle iyi bir örnek sayılmaz; yine de bystander effect laboratuvar ve başka saha örnekleriyle destekleniyor.

  • Seyirci etkisi gerçekten var mı?

    Evet, pek çok deney ve gerçek vaka (ör. Richmond Lisesi'ndeki 2009 olayı) seyirci etkisini ve sorumluluğun yayılmasını gösteriyor.

  • Hangi faktörler yardım etme olasılığını artırır veya azaltır?

    Artırır: aciliyetin açık olması, mağdurun 'bizden biri' olması, yardımın çok riskli olmaması, empati; Azaltır: belirsizlik, yüksek kişisel risk, çok sayıda tanık nedeniyle sorumluluğun dağılması.

  • İnsanlar neden fiziksel müdahaleden kaçınıyor?

    Kendilerinin zarar görme olasılığı ve fiziksel müdahalede bulunmanın daha yüksek maliyetli/tehlikeli olması nedeniyle; bu yüzden genelde polisi aramak veya başkasına haber vermek tercih ediliyor.

  • Kitty vakası 911 sisteminin kurulmasında etkili oldu mu?

    Evet; Genovese vakası, 911 gibi acil çağrı sistemlerinin oluşturulmasına itici faktörlerden biri olarak gösteriliyor.

  • Seyirci etkisiyle nasıl mücadele edilebilir?

    Etkinin farkında olmak, tanık olduğunuzda durumu hızla fark edip netleştirmek, belirli bir kişiyi (ör. 'Sen, kırmızı gömleklisin, polisi ara!') adresleyerek sorumluluk atamak ve riskleri değerlendirerek harekete geçmek faydalıdır.

  • Kültürler yardım etmede farklılık gösterir mi?

    Evet; daha toplumsal/kollektif kültürlerde birbirlerine yardım etme eğilimi genelde daha yüksek bulunmuştur.

Tarihsel Bağlam

  • 13 Mart 1964 - Kitty Genovese'nin binasının önünde bıçaklanması, tecavüze uğraması ve hayatını kaybetmesi; saldırı yaklaşık 03:15 civarında başlayıp toplamda yarım saat sürdü, ambulans 04:15'te geldi
  • 1964 - Olaydan sonra New York Times tarafından 38 görgü tanığı olduğu ve hiçkimsenin polise haber vermediği yönünde haber yayınlanması
  • 1968 - 911 acil yardım hattının devreye sokulması; Genovese vakasının bunun itici faktörlerinden biri olması (olaydan dört yıl sonra)
  • 2007 - Rachel Manning ve ekibinin Kitty Genovese vakasını yeniden araştırması, 38 tanık iddiasına dair bulguya erişememesi ve en az iki tanığın polise haber verdiğini göstermesi
  • Mart 2016 - New York Times'ın, 57 yıl önce yaptıkları haberin isabetli olmadığını kabul eden bir duyuru yayınlaması
  • 2009 - Richmond Lisesi olayı: 6-7 erkek öğrencinin bir kıza halka açık bir avluda 2.5 saat boyunca tecavüz etmesi, yaklaşık 20 öğrencinin bunu görmesi fakat kimsenin bildirmemesi; bir yetişkinin polise haber vermesiyle müdahale edilmesi ve faillerin uzun hapis cezaları ile toplamda 4.5 milyon dolar para cezasına çarptırılması
  • Michael J. Murphy'nin, olay yerine geç gelmelerinin suçunu halka yıkmak amacıyla hikayeyi Times editörüne anlattığına dair iddia
  • Abe Rosenthal'un New York Times editörü olarak bahsedilmesi ve habere karşı çıkanın olmaması
  • 20. Yüzyıl
  • 1960'lar
  • Cep telefonu öncesi dönem
  • 21. Yüzyıl
  • 2000'ler

Kişiler

  • Kitty Genovese

    13 Mart 1964'te New York, Queens'te saldırıya uğrayan ve öldürülen kurban

  • Winston Moseley

    Kitty Genovese'i bıçaklayan, tecavüz eden ve soyan zanlı

  • Robert Mozer

    Olay sırasında olanları gördüğü belirtilen ve 'Kızı rahat bırak.' diye bağıran komşu

  • Sophia Farrar

    Genovese'i kapı önünde bulup ambulans gelene kadar kollarında tutan 70 yaşındaki komşu ve arkadaş

  • Rachel Manning

    2007'de Kitty Genovese vakasını yakından araştıran ve 38 tanık iddiasını sorgulayan araştırmacı

  • Abe Rosenthal

    New York Times'ın efsanevi editörü; Times'ın Genovese haberiyle ilgili tartışmalarda adı geçen kişi

  • Michael J. Murphy

    Olayla ilgili olarak halka duyarsızlık hikayesini Times editörüne anlattığı ileri sürülen polis şefi

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

İdam uygulamalarında sorumluluk yayılımı ve insan-dışılaştırmanın sorumluluk hissetmeyi nasıl azalttığı

İdamı savunanların ezici çoğunluğu, kendi başlarına bir insanı öldürmekten kaçınırlar; ama idam gibi uygulamalarda sorumluluk öylesine çok kişi arasında bölüşülür ve biz, bir suç olan insan öldürmeye öylesine uzaklaşırız ki, o insan-dışılaştırdığımız kişinin öldürülmesinin sorumluluğunu artık hissetmeyiz. Ama bu, ayrı bir videonun konusu. Eğer yeni videoları kaçırmak istemezseniz, yapmanız gerekeni biliyorsunuz.