Videolara dön

Birden Fazla İşi Aynı Anda Yapmak Mümkün mü?

247 B görüntülenme19.07.2026

Videonun ötesi

Derinlemesine

Özet

Video, insanların aynı anda birden fazla karmaşık bilişsel işi verimli biçimde yapabildiği inancını nörobilim ve psikoloji araştırmalarıyla sorguluyor. Çoklu görev sırasında beynin aslında paralel işlem yapmadığı, görevler arasında hızla geçiş yaptığı ve bunun dikkat, hafıza, üretkenlik, hata oranı ve trafik güvenliği üzerinde ciddi olumsuz sonuçlar doğurduğu anlatılıyor.

Terimler

  • Multitasking

    Aynı anda birden fazla işi yapabilme becerisi olarak sunulan, insanlarda çoğu zaman gerçek paralel işlem değil hızlı görev geçişi anlamına gelen kavramdır.

  • Çoklu görev

    Birden fazla görevi eş zamanlı yürütme iddiasını ifade eden Türkçe terimdir.

  • Dikkat ekonomisi

    Modern dijital ortamların insan dikkatini sürekli bölerek rekabet ettiği toplumsal ve teknolojik düzeni anlatan kavramdır.

  • Psikolojik refrakter dönem

    Zamana çok yakın verilen iki uyarandan ikincisine verilen tepkinin genellikle yavaşlaması durumudur.

  • Darboğaz

    Beynin bilgi işleme kapasitesinde aynı anda birden fazla karmaşık görevi sınırlayan dar geçiş noktasıdır.

  • Frontoparietal kontrol ağı

    Bir görevin hedefini belirleme ve yürütücü kontrol süreçlerinde rol alan beyin ağıdır.

  • Dorsal dikkat ağı

    Hedefe ulaşmak için gerekli çevresel unsurları ve hafızadaki bilgileri seçen, ilgisiz olanları baskılayan dikkat ağıdır.

  • Ventral dikkat ağı

    Ani ve beklenmedik uyaranlara dikkati otomatik olarak yönlendiren evrimsel olarak eski dikkat ağıdır.

  • Yürütücü kontrol sistemi

    Beyindeki dikkat ağları ve görevler arasında öncelik belirleyen bilişsel kontrol sistemidir.

  • Top-down dikkat

    Bilinçli hedeflerden hareketle dikkatin yukarıdan aşağıya yönlendirilmesi sürecidir.

  • Goal shifting

    Beynin bir görev hedefinden başka bir görev hedefine geçiş kararı almasıdır.

  • Hedef kaydırma

    Goal shifting kavramının Türkçe karşılığı olup zihnin bir işten başka bir işe yönelmesini anlatır.

  • Rule activation

    Yeni görevin gerektirdiği kuralların çalışma belleğinde etkinleştirilmesi sürecidir.

  • Kural aktivasyonu

    Bir görevden diğerine geçerken önceki görevin kurallarının geri plana itilip yeni görevin kurallarının öne alınmasıdır.

  • Çalışma belleği

    Bir görev sırasında kısa süreli olarak gerekli bilgilerin aktif tutulduğu bilişsel sistemdir.

  • Switch cost

    Görevler arasında geçiş yaparken ortaya çıkan kısa süreli zihinsel tıkanıklık ve verim kaybıdır.

  • Geçiş maliyeti

    Switch cost kavramının Türkçe karşılığı olup bağlam değiştirme sırasında biriken zihinsel ve zamansal kaybı ifade eder.

  • Sürekli kısmi dikkat

    Çok sayıda bilgi akışına az miktarda dikkat verip hiçbirine derinlemesine odaklanamama durumudur.

  • Medya Çoklu Görev Envanteri

    İnsanların aynı anda birden fazla medya kullanma düzeylerini değerlendirmek için kullanılan ölçektir.

  • Pupil dilatasyonu

    Göz bebeğinin büyüme ve küçülme oranları üzerinden dikkat ve bilişsel yük hakkında bilgi veren fizyolojik ölçümdür.

  • EEG

    Beynin elektriksel aktivitesini ölçerek dikkat ve bilişsel süreçleri incelemede kullanılan yöntemdir.

  • Evrimsel psikoloji

    İnsan zihni ve davranışlarını evrimsel süreçler bağlamında açıklamaya çalışan psikoloji alanıdır.

  • Just-so stories

    İlk bakışta mantıklı görünen fakat sağlam kanıtlara dayanmayan evrimsel açıklama hikayeleridir.

  • Dikkatsizlik körlüğü

    Gözler bir şeye bakıyor olsa bile dikkat başka yerde olduğu için beynin o görsel bilgiyi işleyememesi durumudur.

  • Prefrontal korteks

    Yürütücü kontrol, planlama, dikkat ve karmaşık bilişsel görevlerde önemli rol oynayan beyin bölgesidir.

  • Görsel işleme kapasitesi

    Beynin görsel uyaranları algılama ve anlamlandırma kapasitesidir.

  • Supertasker

    Popülasyonun küçük bir bölümünü oluşturan ve çoklu görevlerde ortalamadan anlamlı ölçüde daha iyi performans gösteren bireyleri ifade eder.

  • Varyasyon

    Bir popülasyon içinde bireyler arasında görülen çeşitliliktir.

  • Nöroplastisite

    Beynin deneyim ve pratikle nöral bağlantılarını yeniden düzenleyebilme kapasitesidir.

  • Ventral oksipito-temporal korteks

    Nesne tanıma ve görsel kategori bilgisiyle ilişkili beyin bölgesidir.

  • Temporal offloading

    Yoğun pratik sonucunda bir görevin yükünün prefrontal korteksten temporal korteksle ilişkili daha otomatik süreçlere aktarılmasıdır.

  • Temporal kortekse yük aktarımı

    Temporal offloading kavramının Türkçe karşılığı olup bir görevin otomatikleşerek frontal yürütücü yükü azaltmasını ifade eder.

  • Otomasyon

    Bir görevin yoğun pratikle bilinçli dikkat gerektirmeden yapılabilir hâle gelmesidir.

  • Frontal darboğaz

    Prefrontal yürütücü sistemin aynı anda birden fazla aktif bilişsel görevi sınırlayan kapasite kısıtıdır.

  • Homo sapiens

    Modern insan türünün bilimsel adıdır.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • İnsanların aynı anda birden fazla karmaşık bilişsel işi gerçekten paralel yürütebildiği inancı
  • Multitasking'in herkes tarafından öğrenilebilecek genel bir yetenek olduğu inancı
  • Daha fazla işi aynı anda yapmaya çalışmanın üretkenliği artırdığı inancı
  • Dijital çağda büyüyen insanların beyinlerinin aynı anda birkaç işi yapmaya alıştığı inancı
  • Ağır medya çoklu görev kullanıcılarının dikkat ve görev geçişinde daha başarılı olduğu inancı
  • Kadınların multitasking konusunda erkeklerden doğal olarak daha iyi olduğu inancı
  • Erkeklerin evrimsel olarak yalnızca tek işe odaklanabildiği, kadınlarınsa çoklu görev için evrimleştiği iddiası
  • Tarih öncesi toplumlarda cinsiyete dayalı iş bölümünün her alanda katı ve tek biçimli olduğu varsayımı
  • Araç kullanırken telefon elde tutulmadığı sürece telefon konuşmasının güvenli olduğu inancı
  • Sorunun telefonun fiziksel olarak elde bulunması olduğu, bilişsel yükün önemli olmadığı inancı
  • Deneyimli sürücülerin dikkat bölünmesinden etkilenmeyeceği inancı
  • Supertasker bireylerin beyinlerinin multitasking sırasında daha fazla çalıştığı inancı
  • Müzisyenlerin veya sporcuların iki karmaşık görevi mucizevi biçimde bilinçli olarak aynı anda yaptığı inancı
  • Arada sırada e-posta okumak gibi gündelik tekrarların bir görevi otomatik olarak temporal kortekse aktaracak kadar pratik sağladığı inancı
  • Modern cihazlara uyum sağlamak için insan beyninin evrimsel bilişsel sınırlarını kolayca aşabileceği inancı

Sorular

  • İnsanlar gerçekten aynı anda birden fazla karmaşık işi yapabilir mi?
  • Multitasking öğrenilebilir bir yetenek midir?
  • Beyin çoklu görev sırasında paralel mi çalışır, yoksa görevler arasında geçiş mi yapar?
  • Psikolojik refrakter dönem nedir?
  • Çoklu görev sırasında beyindeki hangi dikkat ağları devreye girer?
  • Görevler arası geçiş neden üretkenliği düşürür?
  • Switch cost yani geçiş maliyeti nedir?
  • Sosyal medya dikkat süremizi nasıl etkiler?
  • Sürekli kısmi dikkat ne anlama gelir?
  • Ağır medya çoklu görev kullanıcıları gerçekten daha iyi odaklanır mı?
  • Kadınlar multitasking konusunda erkeklerden daha mı iyidir?
  • Evrimsel psikolojide just-so stories neden sorunludur?
  • Araç kullanırken telefonla konuşmak neden tehlikelidir?
  • Dikkatsizlik körlüğü nedir?
  • Telefon elde tutulmadığında bile sürüş güvenliği neden bozulabilir?
  • Supertasker olmak mümkün müdür?
  • Popülasyonun ne kadarı supertasker olabilir?
  • Yoğun pratik multitasking yeteneğini geliştirir mi?
  • Profesyonel müzisyenler ve sporcular aynı anda iki işi nasıl yapabiliyor gibi görünür?
  • Nöroplastisite görev otomasyonunda nasıl rol oynar?
  • Temporal offloading nedir?
  • Gerçek üretkenlik için çoklu görev mi, derin odaklanma mı daha önemlidir?

Ön Bilgiler

  • Temel beyin anatomisi bilgisi
  • Prefrontal korteksin genel işlevini bilmek
  • Dikkat ve odaklanma kavramlarına aşinalık
  • Çalışma belleği ve kısa süreli hafıza hakkında temel bilgi
  • Bilişsel psikolojide deney mantığını anlamak
  • Tepki süresi ölçümlerinin ne anlama geldiğini bilmek
  • Beyin görüntüleme çalışmalarının temel amacını bilmek
  • EEG'nin temel olarak beyin aktivitesi ölçtüğünü bilmek
  • Evrimsel biyolojiye temel düzeyde aşinalık
  • Evrimsel psikoloji tartışmalarının kanıt gerektirdiğini bilmek
  • İstatistiksel olarak anlamlı fark kavramını temel düzeyde anlamak
  • Kaza riski ve reaksiyon süresi ilişkisinin temel mantığını bilmek
  • Nöroplastisite kavramına temel aşinalık

Tarihsel Bağlam

  • Psikologların 1960'lı yıllardan bu yana insan zihninin sınırlarını laboratuvar ortamlarında test etmeye başlaması
  • Multitasking teriminin 1960'larda IBM System/360 bilgisayarlarının işlem kapasitelerini tarif etmek için bilim jargonuna girmesi
  • Modern dikkat ekonomisinin insanları aynı anda birçok işle uğraşmaya zorlaması
  • Dijital çağ ve sosyal medya ile sürekli kısmi dikkat sorununun büyümesi
  • Modern antropoloji ve arkeolojinin atalarımızdaki iş bölümünün katı ve tek biçimli olduğu varsayımını zayıflatması
  • 2018'de Norveç'te video oyunları ve günlük yaşam simülasyonlarıyla cinsiyet ve çoklu görev performansı üzerine deneyler yapılması
  • 2019'da görev değiştirme ve eş zamanlı görev paradigmalarını birlikte test eden çalışmanın yayımlanması
  • 2006'da araç kullanırken telefonla konuşan sürücüler ile alkollü sürücülerin reaksiyonlarını karşılaştıran çalışmanın yapılması
  • Journal of Cognitive Neuroscience dergisinde yoğun pratik sonrası beyin görev dağılımını inceleyen araştırmanın yayımlanması
  • 1960'lı yıllar
  • 1960'lar
  • Tarih öncesi çağlar
  • Modern çağ
  • Dijital çağ
  • 2018 yılı
  • 2019 yılı
  • 2006 yılı
  • Milyarlarca yıllık evrim süreci
  • Afrika savanlarında atalarımızın yaşadığı dönem

Kişiler

  • Dr. Cox

    Temporal offloading ve görev otomasyonu için aylara yayılan on binlerce deneme gerektiğini belirten makalenin yazarlarından biri olarak anıldı.

Kaynaklar

  • Stanford Üniversitesinden araştırmacıların geliştirdiği Medya Çoklu Görev Envanteri'ni kullanan çalışmalar
  • Pupil dilatasyonu ve EEG verileriyle medya çoklu görev kullanıcılarının dikkat dağınıklığına yatkınlığını inceleyen araştırmalar
  • Sosyal medyanın dikkat üzerindeki olumsuz etkisinin eskiden sanılana nazaran biraz daha az olabileceğini gösteren sonraki çalışmalar
  • 2018 yılında Norveç'te video oyunları ve günlük yaşam simülasyonları kullanılan deneyler
  • 2019'da yayımlanan, görev değiştirme ve eş zamanlı görev paradigmalarını birlikte test eden çalışma
  • 2006 yılında direksiyon başında telefonda konuşan sürücülerin 80 promil alkollü sürücülerle reaksiyonlarını karşılaştıran çalışma
  • Journal of Cognitive Neuroscience dergisinde yayımlanan, 18-29 yaş arası katılımcılarda yoğun pratik sonrası prefrontal korteks ve ventral oksipito-temporal korteks rollerini inceleyen araştırma

Söz takipçisi

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Evrimsel psikolojinin bilimsel değeri, yaygın problemleri ve bu alanın eleştirileri hakkında daha ayrıntılı anlatım

Size daha önceden evrimsel psikolojiyi, bu sahanın bilim için eşsiz değerini ama aynı zamanda sahadaki en yaygın problemleri biraz anlatmıştım, ilerleyen videolarda daha da fazla anlatacağım.