- Kalori
Gün içinde aldığınız kalori, yaktığınız kaloriden fazlaysa kilo alırsınız; azsa kilo verirsiniz. Ancak birçok kişinin unuttuğu şey, vücudunuza girdiğini sandığınız kaloriyle, hücrelerinize gerçekte ulaşan kalorinin aynı şey olmadığıdır. Yani '2000 kalori' diye söylediğiniz sayının niteliği ve vücutta nasıl işlendiği önemlidir.
- Beslenme bilimi (nutrition science)
Vücuda ağızdan giren besinlerin etkileri ve sindirim-emilim süreçleri hakkında araştırma yapan bilim dalı. Transcriptte belirtildiği üzere bu alanda uzun süredir biliniyor ki her gıda aynı kolaylıkta sindirilmiyor ve aynı etkiyi yaratmıyor.
- Sindirim / Emilim / Mikrobiyal işlem
Bazı yemekleri yedikten sonra farklı hissetmemizin nedeni, sindirmenin, emilimin, mikrogıdaları/mikrobiyaları işlemenin bir enerji masrafı olmasıdır. Yani bir gıdanın vücuda giren enerjisi ile hücrelere ulaşan net enerji farklı olabilir; bu fark sindirim ve mikrobiyal işlem maliyetlerinden kaynaklanır.
- Lif (fiber)
Gıdalarda bulunan ve sindirimi/emilimi etkileyen bileşen. Transcriptte verilen 2017 randomize kontrollü çalışmada yüksek lifli ve tam tahıllı diyet takip eden grubun, dışkılama yoluyla ve yükselen metabolik maliyet dolayısıyla her gün fazladan 92 kalori kaybettiği gösterildi. Lif içeriği aynı kalorinin vücutta farklı sonuçlar yaratabileceğini gösteren etkenlerden biridir.
- Randomize kontrollü çalışma
Araştırma tasarımı örneği: İnsanlar iki gruba ayrıldı ve her ikisine de aynı kalori seviyesinde iki farklı diyet verildi; diyetler arasındaki tek fark lif ve tam tahıl miktarıydı. Bu tip çalışmalar, diyetlerin neden olabileceği farklı etkileri karşılaştırmak için kullanılır ve transcriptte lifin etkisini göstermek için kullanılmıştır.
- İşlenmiş / İşlenmemiş (gıdanın işlenme düzeyi)
Bir gıdanın kimyasal yapısı; katı mı sıvı mı olduğu; işlenmiş mi işlenmemiş mi olduğu gibi detaylar, birebir aynı kalorinin vücutta bambaşka sonuçlar yaratmasına neden olur. Transcript buna bağlı olarak midenin doluluğu, besin hacmi ve lif etkilerinin farklı olduğunu vurguluyor.
- Metabolizma
Vücudun enerji yakma biçimi. İnsanlar arasında metabolizma açısından geniş bir çeşitlilik var; bazı insanlar dinlenirken veya hareket ederken, kendisiyle aynı şeyleri yapan diğer insanlardan daha fazla veya daha az kalori yakabiliyor. Metabolizma genler ve çevresel faktörlerden ötürü farklılık gösterir.
- Ghrelin
Açlık hormonu olarak anılan molekül; bazı genler bir insanın ghrelin gibi açlık hormonlarına ne kadar hassas olduğunu etkiler ve dolayısıyla insanların ne kadar acıktığını belirleyen faktörlerden biridir.
- Leptin
Tokluk hormonu olarak anılan molekül; bazı genler leptin gibi tokluk hormonlarına ne kadar hassas olunduğunu etkileyerek, tokluk hissini ve dolayısıyla yeme davranışını etkileyebilir.
- GLP-1 molekülleri
Transcriptte Ozempic ile ilişkilendirilen ve iştah/tokluk üzerinde etkisi olan moleküller. Bazı insanlarda doğal olarak daha fazla GLP-1 bulunuyor; dolayısıyla bu kişiler daha geç acıkıp daha kolay doyuyorlar.
- NEAT (non-exercise activity thermogenesis)
Egzersiz-dışı aktivitelerden kaynaklı ısı üretimi. Bir kişinin egzersiz yapmazken sergilediği davranışlardan ötürü ısı yayıp da enerji harcamasına verilen isim. Örneğin bacak sallama, kalem çevirmek, yerinden kalkıp volta atmak gibi egzersize nazaran görece az enerji yakan ama saat, gün, hafta boyunca birikerek ciddi enerji harcamasına dönüşen hareketleri kapsar. Transcriptte, bu tarz hareketlerin doğal olarak sergilenmesinin yağ depolamasını 10 kata kadar etkileyebildiği gösterildiği belirtiliyor.
- Vücut Kitle Endeksi (VKE / BMI)
Kilogram cinsinden kütlenizin, metre cinsinden boyunuzun karesine bölünmesiyle elde edilen indeks. Transcriptte verilen sınıflandırma: 30 üstü obez; 25-30 arası kilolu; 18.5-25 arası normal; 18.5 altı aşırı zayıf. Morbid obezite dediğimiz, bu indiste 40 ve üstü değerlere sahip olanlar olarak tanımlanır.
- Yeme bozuklukları
Besin alımı ve beden algısıyla ilgili ciddi psikolojik bozuklukların genel adı. Transcriptte bu algı farklarının ekstrem versiyonları olarak anılıyor; örneğin morbid obezite vakaları veya anoreksi gibi durumlar yeme bozuklukları içinde yer alır.
- Morbid obezite
Ekstrem obezite vakaları; transcriptte Vücut Kitle Endeksi'nde 40 ve üstü değer olarak tanımlanır ve belgesellere konu olan ekstrem obezite vakaları olarak anılır.
- Anoreksi (anorexia)
Psikolojik ve psikiyatrik nedenlerle, aşırı zayıf olmalarına rağmen vücutlarının ne kadar zayıf olduğunu doğru algılayamayan ve daha da zayıflamaları gerektiğini düşünen kişilerde görülen hastalık. Transcriptte anoreksinin yemek yemekten ölesiye uzak durma ile karakterize olduğu ve algı sorunu barındırdığı belirtiliyor.
- Hipertiroidizm
Endokrin/metabolik bir hastalık örneği olarak anılmış; düzgün tedavi edilmeyen hipertiroidizm metabolizmayı hızlandırma yoluyla kilo almayı zorlaştırabilir. Transcriptte kilo alamama nedenlerinden biri olarak belirtiliyor.
- Tip-1 diyabet
Endokrin/metabolik hastalık örneği; transcriptte düzgün tedavi edilmeyen Tip-1 diyabetin metabolizmayı etkileyip kilo almayı zorlaştırabileceği belirtiliyor.
- Crohn's ve Çölyak hastalıkları
Sindirim sistemi hastalıkları örnekleri. Transcriptte Crohn's veya Çölyak gibi sindirim hastalıklarının metabolizmayı hızlandırma ve/veya beslenmeyi zorlaştırma yoluyla kilo almayı zorlaştırabileceği belirtiliyor.
- Kortizol
Stres hormonu. Transcriptte yeterince uyunmadığında vücudun kortizol salgılayarak aldığınız kalorileri kas inşa etmek yerine yakıt olarak harcayabileceği ve bu yüzden yeterli uykunun kilo alırken kas yapmak için önemli olduğu belirtiliyor.
- Direnç antrenmanları / Ağırlık kaldırma
Kas büyütmenin en etkili yolları olarak anılıyor; kilo alırken alınan kalorilerin çoğunun yağ olarak depolanmaması, kas inşa etmek için özellikle direnç antrenmanları ve ağırlık kaldırmanın önemli olduğu vurgulanıyor.
- Trans yağlar ve işlenmiş şekerler
Transcriptte sağlıksız kaloriler olarak anılıyor; bazı zayıf insanların kalorilerini trans yağlardan veya işlenmiş şekerlerden alıp dışarıdan zayıf ama içeriden organları yağlı, sağlıksız olabildikleri belirtiliyor. Bu tür kalorilere abanmanın kan şekeri ve genel sağlık açısından zararlı olabileceği vurgulanıyor.
- İştah bastırıcı ilaçlar (örneğin bazı ADHD ilaçları), kemoterapi, radyasyon, antibiyotikler
Transcriptte bahsedildiği şekilde iştahı bastırarak kilo almayı zorlaştırabilen ilaç ve tedaviler. Bu tür tıbbi müdahaleler kilo alamama şikâyeti olanlarda nedenlerden biri olabileceği için dikkate alınması gerektiği söyleniyor.