Bazıları Neden Kilo Alamıyor?

909 B görüntülenme25.01.2026
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıMetabolizma Nedir? Anabolizma, Katabolizma ve Enerji Dengesi Nasıl İşler?
Derinlemesine

Özet

Video, bazı insanların neden kilo alamadığını biyolojik, psikolojik ve çevresel etkenlerle açıklıyor; kalori alımı ile hücrelere ulaşan enerji arasındaki fark, metabolizma çeşitliliği, NEAT ve yeme algısı gibi faktörleri örnek çalışmalarla tartışıp sağlıklı kilo almanın yollarını özetliyor. Ayrıca hastalıklar, ilaçlar ve yaşam tarzı etkenlerinin etkileri ile yanlış inanışlar (ör. "1 kalori = 1 kaloridir", "ince = sağlıklı", "irade eksikliği her şeyin açıklaması") düzeltiliyor.

Terimler

  • Kalori

    Gün içinde aldığınız kalori, yaktığınız kaloriden fazlaysa kilo alırsınız; azsa kilo verirsiniz. Ancak birçok kişinin unuttuğu şey, vücudunuza girdiğini sandığınız kaloriyle, hücrelerinize gerçekte ulaşan kalorinin aynı şey olmadığıdır. Yani '2000 kalori' diye söylediğiniz sayının niteliği ve vücutta nasıl işlendiği önemlidir.

  • Beslenme bilimi (nutrition science)

    Vücuda ağızdan giren besinlerin etkileri ve sindirim-emilim süreçleri hakkında araştırma yapan bilim dalı. Transcriptte belirtildiği üzere bu alanda uzun süredir biliniyor ki her gıda aynı kolaylıkta sindirilmiyor ve aynı etkiyi yaratmıyor.

  • Sindirim / Emilim / Mikrobiyal işlem

    Bazı yemekleri yedikten sonra farklı hissetmemizin nedeni, sindirmenin, emilimin, mikrogıdaları/mikrobiyaları işlemenin bir enerji masrafı olmasıdır. Yani bir gıdanın vücuda giren enerjisi ile hücrelere ulaşan net enerji farklı olabilir; bu fark sindirim ve mikrobiyal işlem maliyetlerinden kaynaklanır.

  • Lif (fiber)

    Gıdalarda bulunan ve sindirimi/emilimi etkileyen bileşen. Transcriptte verilen 2017 randomize kontrollü çalışmada yüksek lifli ve tam tahıllı diyet takip eden grubun, dışkılama yoluyla ve yükselen metabolik maliyet dolayısıyla her gün fazladan 92 kalori kaybettiği gösterildi. Lif içeriği aynı kalorinin vücutta farklı sonuçlar yaratabileceğini gösteren etkenlerden biridir.

  • Randomize kontrollü çalışma

    Araştırma tasarımı örneği: İnsanlar iki gruba ayrıldı ve her ikisine de aynı kalori seviyesinde iki farklı diyet verildi; diyetler arasındaki tek fark lif ve tam tahıl miktarıydı. Bu tip çalışmalar, diyetlerin neden olabileceği farklı etkileri karşılaştırmak için kullanılır ve transcriptte lifin etkisini göstermek için kullanılmıştır.

  • İşlenmiş / İşlenmemiş (gıdanın işlenme düzeyi)

    Bir gıdanın kimyasal yapısı; katı mı sıvı mı olduğu; işlenmiş mi işlenmemiş mi olduğu gibi detaylar, birebir aynı kalorinin vücutta bambaşka sonuçlar yaratmasına neden olur. Transcript buna bağlı olarak midenin doluluğu, besin hacmi ve lif etkilerinin farklı olduğunu vurguluyor.

  • Metabolizma

    Vücudun enerji yakma biçimi. İnsanlar arasında metabolizma açısından geniş bir çeşitlilik var; bazı insanlar dinlenirken veya hareket ederken, kendisiyle aynı şeyleri yapan diğer insanlardan daha fazla veya daha az kalori yakabiliyor. Metabolizma genler ve çevresel faktörlerden ötürü farklılık gösterir.

  • Ghrelin

    Açlık hormonu olarak anılan molekül; bazı genler bir insanın ghrelin gibi açlık hormonlarına ne kadar hassas olduğunu etkiler ve dolayısıyla insanların ne kadar acıktığını belirleyen faktörlerden biridir.

  • Leptin

    Tokluk hormonu olarak anılan molekül; bazı genler leptin gibi tokluk hormonlarına ne kadar hassas olunduğunu etkileyerek, tokluk hissini ve dolayısıyla yeme davranışını etkileyebilir.

  • GLP-1 molekülleri

    Transcriptte Ozempic ile ilişkilendirilen ve iştah/tokluk üzerinde etkisi olan moleküller. Bazı insanlarda doğal olarak daha fazla GLP-1 bulunuyor; dolayısıyla bu kişiler daha geç acıkıp daha kolay doyuyorlar.

  • NEAT (non-exercise activity thermogenesis)

    Egzersiz-dışı aktivitelerden kaynaklı ısı üretimi. Bir kişinin egzersiz yapmazken sergilediği davranışlardan ötürü ısı yayıp da enerji harcamasına verilen isim. Örneğin bacak sallama, kalem çevirmek, yerinden kalkıp volta atmak gibi egzersize nazaran görece az enerji yakan ama saat, gün, hafta boyunca birikerek ciddi enerji harcamasına dönüşen hareketleri kapsar. Transcriptte, bu tarz hareketlerin doğal olarak sergilenmesinin yağ depolamasını 10 kata kadar etkileyebildiği gösterildiği belirtiliyor.

  • Vücut Kitle Endeksi (VKE / BMI)

    Kilogram cinsinden kütlenizin, metre cinsinden boyunuzun karesine bölünmesiyle elde edilen indeks. Transcriptte verilen sınıflandırma: 30 üstü obez; 25-30 arası kilolu; 18.5-25 arası normal; 18.5 altı aşırı zayıf. Morbid obezite dediğimiz, bu indiste 40 ve üstü değerlere sahip olanlar olarak tanımlanır.

  • Yeme bozuklukları

    Besin alımı ve beden algısıyla ilgili ciddi psikolojik bozuklukların genel adı. Transcriptte bu algı farklarının ekstrem versiyonları olarak anılıyor; örneğin morbid obezite vakaları veya anoreksi gibi durumlar yeme bozuklukları içinde yer alır.

  • Morbid obezite

    Ekstrem obezite vakaları; transcriptte Vücut Kitle Endeksi'nde 40 ve üstü değer olarak tanımlanır ve belgesellere konu olan ekstrem obezite vakaları olarak anılır.

  • Anoreksi (anorexia)

    Psikolojik ve psikiyatrik nedenlerle, aşırı zayıf olmalarına rağmen vücutlarının ne kadar zayıf olduğunu doğru algılayamayan ve daha da zayıflamaları gerektiğini düşünen kişilerde görülen hastalık. Transcriptte anoreksinin yemek yemekten ölesiye uzak durma ile karakterize olduğu ve algı sorunu barındırdığı belirtiliyor.

  • Hipertiroidizm

    Endokrin/metabolik bir hastalık örneği olarak anılmış; düzgün tedavi edilmeyen hipertiroidizm metabolizmayı hızlandırma yoluyla kilo almayı zorlaştırabilir. Transcriptte kilo alamama nedenlerinden biri olarak belirtiliyor.

  • Tip-1 diyabet

    Endokrin/metabolik hastalık örneği; transcriptte düzgün tedavi edilmeyen Tip-1 diyabetin metabolizmayı etkileyip kilo almayı zorlaştırabileceği belirtiliyor.

  • Crohn's ve Çölyak hastalıkları

    Sindirim sistemi hastalıkları örnekleri. Transcriptte Crohn's veya Çölyak gibi sindirim hastalıklarının metabolizmayı hızlandırma ve/veya beslenmeyi zorlaştırma yoluyla kilo almayı zorlaştırabileceği belirtiliyor.

  • Kortizol

    Stres hormonu. Transcriptte yeterince uyunmadığında vücudun kortizol salgılayarak aldığınız kalorileri kas inşa etmek yerine yakıt olarak harcayabileceği ve bu yüzden yeterli uykunun kilo alırken kas yapmak için önemli olduğu belirtiliyor.

  • Direnç antrenmanları / Ağırlık kaldırma

    Kas büyütmenin en etkili yolları olarak anılıyor; kilo alırken alınan kalorilerin çoğunun yağ olarak depolanmaması, kas inşa etmek için özellikle direnç antrenmanları ve ağırlık kaldırmanın önemli olduğu vurgulanıyor.

  • Trans yağlar ve işlenmiş şekerler

    Transcriptte sağlıksız kaloriler olarak anılıyor; bazı zayıf insanların kalorilerini trans yağlardan veya işlenmiş şekerlerden alıp dışarıdan zayıf ama içeriden organları yağlı, sağlıksız olabildikleri belirtiliyor. Bu tür kalorilere abanmanın kan şekeri ve genel sağlık açısından zararlı olabileceği vurgulanıyor.

  • İştah bastırıcı ilaçlar (örneğin bazı ADHD ilaçları), kemoterapi, radyasyon, antibiyotikler

    Transcriptte bahsedildiği şekilde iştahı bastırarak kilo almayı zorlaştırabilen ilaç ve tedaviler. Bu tür tıbbi müdahaleler kilo alamama şikâyeti olanlarda nedenlerden biri olabileceği için dikkate alınması gerektiği söyleniyor.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • "1 kalori 1 kaloridir" (ağızdan alınan her kalori aynı etkiyi yapar).

    Besinlerin kimyası, lif içeriği, işlenme düzeyi ve formu sindirim/emsal ve metabolik maliyeti değiştirir; dolayısıyla aynı etiket kalorisi farklı biyolojik sonuçlara yol açabilir.

  • Aynı miktarda kalori alan herkes aynı kiloya sahip olur.

    Kalorinin niteliği, genetik farklılıklar, NEAT, hormon duyarlılıkları ve raporlama hataları gibi faktörler nedeniyle aynı bildirilen kaloriyi alan kişiler farklı sonuçlar gösterir.

  • Kilo alamamak ya da fazla yememek irade eksikliğidir ve basitçe çözülebilir.

    İrade bir rol oynar ama kilo sorunları genetik, fizyolojik, psikolojik ve sosyolojik karmaşık nedenlerle bağlantılıdır; tek başına iradeye indirgemek hatalıdır.

  • Zayıflık her zaman sağlıklı olmaktır ve övünülesi bir durumdur.

    Birçok zayıf veya normal kilolu kişi metabolik olarak sağlıksız olabilir; vücut kompozisyonu ve metabolik sağlık tartmadan yalnızca kiloya bakmak yanıltıcıdır.

  • İnsanlar ne yediklerini ve ne kadar yediklerini güvenilir biçimde tahmin eder ve rapor eder.

    Beslenme araştırmalarında kendini raporlamada ciddi hatalar ve yanıltıcı algı sık görülür; gerçek tüketimi belirlemek için çetele tutmak gereklidir.

  • Sıvılar katı gıdalar kadar tokluk yaratır.

    Sıvılar mideyi katılar kadar germez ve aynı güçlü tokluk sinyalini oluşturmaz, bu yüzden öğün öncesi sıvı tüketimi yiyecek alımını azaltabilir.

  • Kilo almak için her türlü yüksek kalorili (özellikle ilave şekerli/işlenmiş) gıdaya yönelebilirsiniz, zarar yoktur.

    Eklenmiş şeker ve çok işlenmiş yüksek şekerli ürünlere dayanarak kilo almaya çalışmak metabolik ve kardiyovasküler sağlık için zararlı olabilir; dengeli, besin değeri korunan kalori kaynakları tercih edilmelidir.

  • Egzersiz (özellikle direnç antrenmanı) kilo alırken gereksizdir.

    Kilo alırken kas kütlesini artırmak ve yağ depolanmasını kontrol etmek için direnç antrenmanı çok önemlidir; aksi halde fazla kaloriler ağırlıklı olarak yağ olarak depolanabilir.

  • Uyku kilo alma sürecini etkilemez veya önemsizdir.

    Yetersiz uyku stres hormonu kortizolu artırarak kalori ve proteinlerin kas yapmak yerine yakıt olarak kullanılmasına neden olabilir, bu yüzden yeterli uyku (tercihen ≥8 saat) önemlidir.

  • Kilo alamama şikayeti olan herkesin altında bariz bir hastalık vardır ama bunun farkedilmesi kolaydır.

    Bazı hastalıklar genelde diğer belirgin semptomlarla tanımlanır ama ani kilo kaybı veya kilo alamama bazen ilk belirtidir; özellikle yorgunluk, aşırı ısınma, anksiyete veya hareketlilikle birlikteyse doktora başvurulmalı.

Sorular

  • Bazıları neden kilo alamıyor?

    Çok sayıda neden vardır: besinlerin sindirim/emsali, genetik farklar (hormon duyarlılığı, GLP-1 düzeyleri), yüksek NEAT davranışları, bazı hastalıklar veya ilaçlar ve yanlış/yanıltıcı raporlama gibi faktörler kilo almayı zorlaştırır.

  • Ağızdan alınan her kalori hücrelere aynı şekilde mi etki eder ("1 kalori 1 kaloridir" doğru mu)?

    Hayır; besinlerin kimyasal yapısı, lif ve işlenmişlik düzeyi, katı/sıvı formu ve sindirim maliyeti nedeniyle aynı etiket kalorisi farklı metabolik etkiler yaratabilir.

  • İki kişi aynı kaloriyi alıyorsa aynı kiloda olmaları gerekir mi?

    Hayır; besinlerin niteliği, genetik farklılıklar, NEAT, metabolizma hızı ve raporlamadaki hatalar nedeniyle aynı kaloriyi bildiren iki kişi farklı sonuçlar gösterebilir.

  • NEAT nedir ve neden önemli?

    NEAT, egzersiz dışındaki günlük küçük hareketlerin neden olduğu enerji harcamasıdır; zaman içinde biriktiğinde kilo ve yağ depolanmasını ciddi şekilde etkileyebilir.

  • Hangi sağlık sorunları kilo almayı zorlaştırabilir?

    Hipertiroidizm, Tip-1 diyabet, Crohn's, Çölyak gibi endokrin ve sindirim hastalıkları; bazı viral enfeksiyonların etkileri ve iştahı baskılayan ilaçlar kilo almayı güçleştirir.

  • Kilo almak için ne kadar kalori fazlası gerekir?

    Genel öneri günde yaklaşık 300–500 kilokalori fazlası yaratmaktır, ama bireysel olarak farklılık gösterebilir ve profesyonel planlama faydalıdır.

  • Kilo almak için hangi yiyecekler tavsiye edilir?

    Kalori değeri yüksek ama besin değeri korunmuş seçenekler: kuruyemiş ve kuruyemiş yağı, kurutulmuş meyveler, avokado, zeytinyağı, tam yağlı süt ürünleri, yağlı balıklar, tam tahıllar ve nişastalı sebzeler.

  • Sıvı kaloriler işe yarar mı?

    Evet, smoothie veya süt gibi sıvı kaloriler pratik bir yol olabilir çünkü sıvılar katılar kadar doyurucu değildir; fakat yüksek şekerli içeceklerden kaçınılmalı ve porsiyon kontrolü yapılmalıdır.

  • İrade eksikliği kilo alamamanın ana sebebi midir?

    Hayır; irade faktörü olsa da kilo almama/obezite çok karmaşık biyolojik, genetik, çevresel ve sosyal etkileşimlere dayanır ve tek başına iradeye indirgenemez.

  • Zayıf olmak otomatik olarak sağlıklı olmak demek midir?

    Hayır; normal veya düşük kilolu birçok kişinin metabolik olarak sağlıksız olabileceği ve 'skinny fat' durumunun (organ içi yağlanma) olabileceği gösterilmiştir.

Ön Bilgiler

  • Temel biyoloji ve insan fizyolojisi bilgisi
  • Metabolizma ve enerji dengesi kavramlarını bilmek
  • Beslenme temel terimleri (makrobesinler, lif vb.)
  • Hormonal düzen (ghrelin, leptin, glukagon/insülin gibi kavramlara aşinalık)
  • Araştırma türleri hakkında temel bilgi (RCT, gözlemsel çalışma)

Tarihsel Bağlam

  • 2017 - Randomize kontrollü çalışma: Aynı kalorili iki diyette yüksek tam tahıl ve lif içeren grupta günde ortalama fazladan 92 kalori kaybı gözlendi (dışkılama ve yükselen metabolik maliyet nedeniyle).
  • 2019 - Çalışma: 'Sağlıklı biçimde zayıf' kişilerin hücrelerinde obeziteye eğilimli genetik varyasyonların daha az bulunduğu gösterildi.
  • Tarihsiz - Aşırı beslenmeye dayalı bir çalışmada NEAT (egzersiz-dışı aktivite termogenezi) davranışlarının doğal olarak sergilenmesinin yağ depolamasını 10 kata kadar etkileyebileceği gösterildi.
Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Halk arasında 'ince' olmak ile 'fit ve sağlıklı' olmak ilişkisinin ve zayıf/normal kilolu kişilerin metabolik sağlığı

Çünkü sorunlar sandığımızdan çok daha ortak. Hatta, daha önce de biraz değinmiştim, ilerleyen videolarda da konuşacağız ama, halk arasında "ince" olmak daha "fit ve sağlıklı" olmakla ilişkilendirilse de, bırakın aşırı zayıf insanları, normal kilolu insanların bile %20 ila 30 arasının metabolik olarak sağlıksız olduğu tahmin ediliyor. Keza birçok zayıf insan, kalorilerini trans yağlardan veya işlenmiş şekerlerden alıp, dışarıdan zayıf ama içeriden organları yağlı, sağlıksız kişiler olabiliyorlar.

Kilonun sağlıkla ilişkisini, risk ile realite farkını ve sağlık değerlendirmesinin karmaşıklığını ilerleyen videolarda daha detaylı ele almak

Bunları birbirine karıştırmamak lazım. Bunları ilerleyen videolarda daha çok konuşmaya devam edeceğiz. Ama şimdilik, eğer ki kilo almak istiyorsanız da alamıyorsanız, yapmanız gereken, bilimsel metodu uygulamak: Öncelikle bu sizin için gerçekten bir sorun mu, onu ortaya koyacaksınız.

Anoreksi hastalığının ayrı bir videoda ele alınması

Bu kişilerde bir nevi şu "10 Tuhaf Nörolojik Vaka" videosunda konuştuğumuz gibi bir algı sorunu var yani... Ama anoreksi, başlı başına bir başka videonun konusu olmayı hak eden çok ilginç bir hastalık; eğer kaçırmak istemezseniz kanal bildirimlerini şimdi açmayı unutmayın. Anlayacağınız, türümüz içinde deri rengi ve boy gibi konularda geniiiş bir çeşitlilik olması gibi; metabolizma konusunda, açlık hissi veya tokluğa ulaşma süresi konusunda, gün boyu enerji yakan davranışlar konusunda geniş bir çeşitlilik var - ve dediğim gibi, o çeşitliliğin ekstrem uçlarında bazı üzücü hastalıklar da var.