- Gerçek
Bizim dışımızda var olduğunu varsaydığımız gerçekliktir.
- Dış gerçeklik
İnsanın zihninden bağımsız olarak var olduğu kabul edilen dünyadır.
- Bilim
Gözlem, deney, test edilebilir varsayımlar ve yanlışlama yoluyla bilgi toplayıp anlamaya çalışan yöntemli etkinliktir.
- Bilginin toplanması
Gözlemlerden ve deneylerden elde edilen verilerin biriktirilmesidir.
- Anlayış
Toplanan bilgileri bütünlüklü ve değişebilir bir açıklama çerçevesi içinde kavramaktır.
- Gözlem
Tabiatla doğrudan temas kurarak olguları inceleme sürecidir.
- Deney
Bir varsayımı kontrollü koşullarda sınama yöntemidir.
- Varsayım
Doğru olup olmadığı test edilebilen geçici kabul veya açıklamadır.
- Hipotez
Bilimde geçici olarak doğru kabul edilen ve test edilebilen öneridir.
- Yanlışlanabilirlik
Bir iddianın hangi gözlem veya deneylerle yanlış olduğunun gösterilebilme özelliğidir.
- Öngörü
Bir kuram veya modelden hareketle gelecekteki ya da henüz gözlenmemiş olgular hakkında tahmin yapabilmektir.
- Kütle çekimi
Kütlelerin birbirini çekmesine neden olan fiziksel etkidir.
- Çekim gücü
Kütleler arasında etki eden çekimsel kuvvettir.
- Felsefe
Şengör'ün ifadesiyle aklıselimi sevmek ve bilimin yöntemlerinin akla uygunluğunu sorgulamaktır.
- Aksiyom
Bir düşünce sisteminin başlangıçta kabul ettiği temel varsayımdır.
- Sosyal bilimler
İnsan, toplum ve kültürü inceleyen ancak deney yapma ve araştırmacının nesneden ayrılması bakımından sınırlılıkları olan alanlardır.
- Hüsnükuruntu
Kişinin gerçekliği kendi arzu ve beklentilerine göre yorumlamasıdır.
- Kuantum mekaniği
Mikroskobik ölçekte parçacıkların davranışlarını açıklayan fizik kuramıdır.
- Mantıksal yapı
Bir teorinin kavramsal ve çıkarımsal düzenidir.
- Operasyonel sorun
Bir teoriyi uygulamak veya test etmek için kullanılan pratik işlemlerden kaynaklanan sorundur.
- İnanç
Geçici olarak doğru kabul edilen ve yanlış çıktığında terk edilebilen düşüncedir.
- İman
Yanlışlığı gösterilse bile doğru olduğunda ısrar edilen düşüncedir.
- Metodolojik natüralizm
Bilimsel açıklamalarda doğaüstü nedenlere başvurmadan doğal nedenleri esas alma ilkesidir.
- Objektiflik
Gerçekle temas etmeye ve onu kişisel arzulardan bağımsız anlamaya çalışma tutumudur.
- Subjektiflik
Gerçekle temas etmeyi kabul etmeyen veya kişisel bakışa bağlı kalan tutumdur.
- Ateizm
Tanrı'nın varlığına inanmama veya Tanrı iddiası için yeterli kanıt görmeme tutumudur.
- Mucize
Doğal açıklamalarla açıklanamayacağı iddia edilen olağanüstü olaydır.
- Kainat
Evrenin tamamı, yani var olan tüm madde, enerji, uzay ve zaman bütünüdür.
- Sonsuzluk
Başlangıç veya sonla sınırlı olmayan varlık ya da süreç fikridir.
- Matematik
Şengör'e göre insan zihninin kurduğu, öngörü yapmayı sağlayan soyut bir dildir.
- Doğal seçilim
Canlıların çevre koşullarına göre farklı hayatta kalma ve üreme başarısı göstermesiyle işleyen evrimsel süreçtir.
- Karşılıklı yardımlaşma
Canlıların özellikle zor koşullarda birbirlerinin yaşama şansını artıracak şekilde işbirliği yapmasıdır.
- Dayanışma
Bireylerin veya canlıların birbirlerine destek olarak yaşamlarını sürdürmeleridir.
- Kültür
İnsan topluluklarında dil ve öğrenme yoluyla kuşaktan kuşağa aktarılan bilgi, davranış ve üretim biçimleridir.
- Bilinç
Şengör'ün bağlamında kültürün gelişmesiyle ilişkili farkındalık ve zihinsel işleyiştir.
- Özgür irade
Kişinin davranışlarını nedensel süreçlerden bağımsız biçimde seçebildiği fikridir.
- Determinizm
Olayların ve davranışların önceki koşulların ve süreçlerin sonucu olduğunu savunan görüştür.
- İnsan hakları
Şengör'e göre toplumun insanı korumaya değer saymasıyla kurulan sosyal sözleşmeye dayalı haklardır.
- Sosyal kontrat
Toplumun ortak yaşam için kabul ettiği kurallar ve değerler bütünüdür.
- Medeniyet
Şengör'ün bağlamında bilimi icat edip tabiatı anlamaya yönelen toplumsal gelişmişlik düzeyidir.
- Geometri
Mısır bağlamında Nil taşkınları sonrası tarlaları ölçmek için kullanılan matematik dalı olarak anılır.
- İrrasyonel düşünce
Akıl, gözlem, deney ve test edilebilirlikle desteklenmeyen düşünce biçimidir.
- Demokrasi
Halkın yönetime katıldığı siyasal sistemdir; videoda işi bilenlerin yönetmesi ve kontrol mekanizmaları açısından tartışılır.
- Etik
Neyin doğru veya yanlış olduğuna dair ahlaki değerlendirme alanıdır.
- Ahlak
Toplumlara ve dönemlere göre değişebilen davranış değerleri sistemidir.
- Spiritüalizm
Ruhsal veya doğaüstü açıklamalara dayanan inanç ve düşünce biçimidir.
- Astroloji
Gök cisimlerinin insan karakteri ve olaylar üzerinde belirleyici etkisi olduğunu öne süren, bilimsel olarak geçerli sayılmayan inanç sistemidir.
- İdeoloji
Sorgulanmadan mutlak doğru kabul edildiğinde dine benzeyen siyasal veya düşünsel sistemdir.
- Kapitalizm
Özel mülkiyet ve piyasa ilişkilerine dayalı ekonomik sistemdir; videoda sorgulanmadan kabul edildiğinde ideoloji/din gibi işleyebileceği söylenir.
- Kemalizm
Atatürk'ün ilkeleri etrafında şekillenen siyasal düşünce; videoda aklı kullanma ilkesi açısından değerlendirilir.
- Sınıf
Toplumsal veya ekonomik konuma göre tanımlanan grup; videoda değişkenliği vurgulanır.
- Nüfus
Bir toplumdaki insan sayısıdır; videoda büyük bir sorun olarak nitelenir.
- Jeoloji
Yerkürenin yapısını, tarihini, kayaçlarını ve süreçlerini inceleyen bilim dalıdır.
- Tektonik
Yer kabuğunun yapısını, hareketlerini ve bu hareketleri yöneten kuvvetleri inceleyen jeoloji alanıdır.
- Levha
Yer kabuğu ve üst mantodan oluşan, hareket eden büyük litosfer parçasıdır.
- Arap levhası
Ortadoğu ve çevresinde yer alan tektonik levhadır.
- Sahra Çölü
Afrika'nın kuzeyindeki büyük çöl; videoda 900-600 milyon yıl önceki jeolojik olaylar bağlamında anılır.
- Venüs
Güneş Sistemi'nin ikinci gezegeni; Şengör'ün üzerinde çalıştığını söylediği araştırma konularından biridir.
- Kütle kuvvetleri
Bir cismin hacmi veya kütlesi boyunca etki eden kuvvetlerdir; Türkiye tektoniğini yöneten kuvvetler bağlamında anılır.
- Sırf kuvvetleri
Tektonik hareketleri açıklamak için tartışılan kuvvet türü olarak ifade edilir.
- Omurgalı paleontolojisi
Omurgalı hayvan fosillerini ve evrimsel tarihini inceleyen paleontoloji dalıdır.
- Arazi çalışması
Jeolojide kayaçları ve yapıları yerinde gözlemleyerek yapılan saha araştırmasıdır.
- Laboratuvar
Deneysel bilimlerde kontrollü gözlem ve deneylerin yapıldığı çalışma ortamıdır.
- Uzaktan eğitim
Derslerin fiziksel sınıf ortamı yerine internet üzerinden yürütülmesidir.
- Üniversite geleneği
Bir üniversitenin zaman içinde kendi içinden geliştirdiği akademik kültür ve sürekliliktir.