Zehirli mi, Zehirci mi?

44,1 B görüntülenme28.06.2020
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıZehrin Farklı Olguları: "Venom" ve "Poison" Arasında Ne Fark Vardır?
Derinlemesine

Özet

Bu video, canlılarda bulunan zehirlerin evrimsel kökenlerini ve iki ana türünü, yani 'zehirli' ve 'zehirci' kavramlarını ele alıyor. Ayrıca, bu kavramların Türkçe'deki karşılıkları ve bilimsel iletişimdeki önemine değiniliyor.

Terimler

  • Pitohui

    Pitohui cinsi zehirlidir desem, bundan ne anlarsınız? Sanıyorum akla gelecek ilk şey, o canlı her neyse ondan uzak durmak olur - ki bu oldukça yerinde.

  • zehir

    Zehri taşıyan tarafından size enjekte edilen zehir veya pasif olarak dururken sizin gidip vücudunuza aldığınız zehir.

  • zehirli

    Eğer siz bir şeyi ısırdığınızda ölüyorsanız, buna sebep olan canlılara 'poisonous' deniyor.

  • zehirci

    Ama siz o canlı tarafından ısırıldığınızda ölüyorsanız, o canlıya 'venomous' deniyor.

  • venom

    'Venomous', yani 'zehirci' olan türlerin ürettiği 'venom' adı verilen zehir, ilgili bezlerde üretildikten sonra kanallar yardımı ile vücudun dışına enjekte edilen ve kurbanın kan dolaşımına 'ısırma, sokma' ile bulaşan toksin türüdür.

  • poison

    'Poisonous' yani 'zehirli' türlerin ürettiği 'poison' adı verilen zehir ise, bezlerde üretildikten sonra vücudun yüzey epitelinde ya da mukus tabakası içerisinde bulunur.

  • absorbsiyon

    Bu zehir, kurbanın sindirim/solunum sistemine absorbsiyon (yani emilim) yolu ile geçer.

  • savunma mekanizması

    Amaç, bu zehri üreten canlının diğer canlılar tarafından yenmesinin önüne geçmektir. Yani bir çeşit savunma mekanizması olarak evrimleşmiştir.

  • saldırı mekanizması

    Bir çeşit saldırı mekanizması olarak evrimleşmiştir.

  • tükürük

    Bununla ilgili iki güçlü teori bulunuyor. Bunlardan ilki, tükürük salgısında bulunan belli kimyasalların derişiminin zaman içinde artması yoluyla, sıradan bir sindirim aracının zaman içinde aynı zamanda savunma ve saldırı aracına evrimleştiği yönünde.

  • gen çoğalması

    Bunu mümkün kılan mekanizma ise, gen çoğalması adı verilen bir süreç sonucunda belli tükürük genlerinin sayısının artması.

  • doğal seçilim

    Bu ekstra genler canlıya zarar vermiyor; ancak bu ek genlerde biriken mutasyonlar sayesinde yepyeni özellikler kazanılabiliyor. Bu özelliklerden faydalı olanlar doğal seçilim yoluyla nesiller boyunca seçiliyor.

  • homobatrakotoksin

    65 gramlık kuşun derisinde 20 mikrogram, tüylerinde 3 mikrogram homobatrakotoksin isimli bir nörotoksin bulunuyor.

  • nörotoksin

    Homobatrakotoksin isimli bir nörotoksin bulunuyor. Fareler gibi ufak memelilerde, kilogram başına 2-3 mikrogram homobatrakotoksin ölümcüldür.

  • panzehir

    Ve ne yazık ki homobatrakotoksinin panzehiri bulunmuyor.

  • biyoçeşitlilik

    Ayrıca zehrin evrimini tanımak, dünyadaki biyoçeşitliliği daha iyi anlamaya bizi bir adım daha yaklaştırıyor.

  • toksin

    Zehir, türün kendi proteinlerinden üretildiği için, türün kendisine zarar vermiyor.

  • evolutionary biology

    Zehir biyokimyası gerçekten heyecan verici bir saha ve evrimsel biyolojinin atasal özellikleri yepyeni niteliklere dönüştürebilme gücünü harika bir şekilde gösteriyor.

  • evrim

    Zehirin evrimiyle ilgili iki güçlü teori bulunuyor.

  • tür

    Bu, pitohui kuşunu, zehirciden ziyade, zehirli bir hayvan yapıyor.

  • sindirim sistemi

    Bu zehir, kurbanın sindirim/solunum sistemine absorbsiyon (yani emilim) yolu ile geçer.

  • solunum sistemi

    Bu zehir, kurbanın sindirim/solunum sistemine absorbsiyon (yani emilim) yolu ile geçer.

  • tüketim

    Zehirli bir canlı var ve siz onu yerseniz ölüyorsunuz.

  • sokma

    'Venom' adı verilen zehir, ilgili bezlerde üretildikten sonra kanallar yardımı ile vücudun dışına enjekte edilen ve kurbanın kan dolaşımına 'ısırma, sokma' ile bulaşan toksin türüdür.

  • toksin türü

    Zehir, türün kendi proteinlerinden üretildiği için, türün kendisine zarar vermiyor.

  • kimyasallar

    Tükürük salgısında bulunan belli kimyasalların derişiminin zaman içinde artması yoluyla, sıradan bir sindirim aracının zaman içinde aynı zamanda savunma ve saldırı aracına evrimleştiği yönünde.

  • evrimsel kökenler

    Yani zehrin evrimsel kökenleri daha da derine çekilmiş oldu.

  • sindirim aracı

    Sıradan bir sindirim aracının zaman içinde aynı zamanda savunma ve saldırı aracına evrimleştiği yönünde.

  • tükürük bezleri

    Yılan zehrini mümkün kılan kimyasalların sadece tükürükte değil, vücuttaki dokuların büyük bir kısmında bulunduğu keşfedildi.

  • dokular

    Yılan zehrini mümkün kılan kimyasalların sadece tükürükte değil, vücuttaki dokuların büyük bir kısmında bulunduğu keşfedildi.

  • biyolojik çeşitlilik

    Ayrıca zehrin evrimini tanımak, dünyadaki biyoçeşitliliği daha iyi anlamaya bizi bir adım daha yaklaştırıyor.

  • toksinlerin etkisi

    Zehir, türün kendi proteinlerinden üretildiği için, türün kendisine zarar vermiyor.

  • eğilim

    Bu ekstra genler canlıya zarar vermiyor; ancak bu ek genlerde biriken mutasyonlar sayesinde yepyeni özellikler kazanılabiliyor.

  • özellikler

    Bu özelliklerden faydalı olanlar doğal seçilim yoluyla nesiller boyunca seçiliyor.

  • bilimsel kanıt

    Buna yönelik bugüne kadar bol miktarda bilimsel kanıt tespit edildi ve gerçekten de zehir, tükürük salgısıyla yakından ilişkili gibi gözüküyor.

  • tüketim mekanizması

    Amaç, bu zehri üreten canlının diğer canlılar tarafından yenmesinin önüne geçmektir.

  • tüketim davranışı

    Bu zehir, kurbanın sindirim/solunum sistemine absorbsiyon (yani emilim) yolu ile geçer.

  • savunma davranışı

    Zehirli bir canlı var ve siz onu yerseniz ölüyorsunuz.

  • saldırı davranışı

    Zehirci olan tür ise, gördüğünüz zaman saklanmanız veya kaçmanız gerekebilir.

  • canlı türleri

    Mesela 'venomous', yani 'zehirci' olan türlerin ürettiği 'venom' adı verilen zehir.

  • canlıların etkileşimi

    Bu tür kavramsal farklılıklar bilim insanları ve doğru bilim iletişimi için çok önemli.

  • bilim iletişimi

    Bu tür kavramsal farklılıklar bilim insanları ve doğru bilim iletişimi için çok önemli.

  • yerli halk

    Mesela eğer bilmediğiniz bir yerde, yerliler sizi belli bir türe karşı uyarırlarsa ve siz o türün tam olarak ne olduğunu ve neye benzediğini bilmiyorsanız, zehirli mi, zehirci mi olduğunu bilmeniz önemlidir.

  • tüketim riski

    Yani bilmediğiniz bir ortamda dikkat etmeniz gereken canlı zehirli bir türse, ona dokunmaktan uzak durabilirsiniz.

  • tüketim önlemi

    Yani bilmediğiniz bir ortamda dikkat etmeniz gereken canlı zehirli bir türse, ona dokunmaktan uzak durabilirsiniz.

  • zehirli türler

    Yani bilmediğiniz bir ortamda dikkat etmeniz gereken canlı zehirli bir türse, ona dokunmaktan uzak durabilirsiniz.

  • zehirci türler

    Ancak zehirci bir tür ise, gördüğünüz zaman saklanmanız veya kaçmanız gerekebilir.

  • zehirin evrimi

    Bu, bambaşka ve çok daha detaylı bir videonun konusu olabilir, ama kısaca anlatayım.

  • zehirin kökeni

    Yani zehrin evrimsel kökenleri daha da derine çekilmiş oldu.

  • zehirin etkisi

    Hatta türünün diğer bireylerinin zehri de çoğu zaman etki etmiyor, anca diğer tür yılanlar ısıracak olursa etkilenebiliyorlar.

  • zehirin kullanımı

    Zehir, türün kendi proteinlerinden üretildiği için, türün kendisine zarar vermiyor.

  • zehirin üretimi

    Yılan zehrini mümkün kılan kimyasalların sadece tükürükte değil, vücuttaki dokuların büyük bir kısmında bulunduğu keşfedildi.

  • zehirin etkisi

    Zehir, türün kendi proteinlerinden üretildiği için, türün kendisine zarar vermiyor.

  • zehirin türleri

    Zehir, türün kendi proteinlerinden üretildiği için, türün kendisine zarar vermiyor.

  • zehirin çeşitliliği

    Zehir, türün kendi proteinlerinden üretildiği için, türün kendisine zarar vermiyor.

  • zehirin biyokimyası

    Zehir biyokimyası gerçekten heyecan verici bir saha ve evrimsel biyolojinin atasal özellikleri yepyeni niteliklere dönüştürebilme gücünü harika bir şekilde gösteriyor.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Zehirli ve zehirci kavramları aynı şey değildir; zehirli canlılar pasif olarak zehir taşırken, zehirci canlılar aktif olarak zehir enjekte eder.
  • Zehirli bir canlıya dokunmak her zaman ölümcül değildir; bazı zehirler sadece yerel acıya neden olabilir.
  • Zehirci bir canlı, her zaman saldırgan değildir; bazıları savunma mekanizması olarak zehir taşır.
  • Zehir, sadece tükürükte bulunmaz; bazı zehirli proteinler vücudun diğer dokularında da bulunabilir.
  • Zehir, sadece avlanma amacıyla evrimleşmemiştir; bazıları savunma mekanizması olarak da gelişmiştir.
  • Zehirli canlılar, kendi zehirlerinden etkilenmez; çünkü zehirleri kendi proteinlerinden üretilir.
  • Pitohui kuşu, uydurulmuş bir canlı değildir; gerçek bir türdür ve zehir taşımaktadır.
  • Zehirli canlıların zehirleri, her zaman insanlara zarar vermez; bazıları sadece hayvanlar için tehlikelidir.
  • Zehirli canlıların çoğu, insanları hedef almaz; bu nedenle dikkatli olunması gerekir.
  • Zehirci canlıların zehirleri, sadece diğer türler üzerinde etkili olabilir; kendi türleri üzerinde etkili olmayabilir.

Sorular

  • Zehirli mi, zehirci mi?
  • Pitohui cinsi zehirli midir?
  • Zehirlerin iki farklı türü var mı?
  • Zehirli ve zehirci canlılar arasındaki fark nedir?
  • Zehir neden evrimleşmiştir?
  • Zehir nasıl oluşur?
  • Zehirli canlılar nasıl savunma mekanizması geliştirir?
  • Zehirci canlılar nasıl saldırı mekanizması geliştirir?
  • Zehirli ve zehirci canlıların örnekleri nelerdir?
  • Zehirli bir canlıya dokunursak ne olur?
  • Zehirci bir canlıdan nasıl korunmalıyız?
  • Zehirlerin insan sağlığı üzerindeki etkileri nelerdir?
  • Zehirlerin evrimsel kökenleri nelerdir?
  • Zehirli canlıların zehirleri nasıl etkili olur?
  • Zehirci canlıların zehirleri nasıl etkili olur?
  • Zehir ve zehirci kavramları neden önemlidir?
  • Pitohui kuşu neden zehirli olarak kabul edilir?
  • Zehirlerin biyokimyası nedir?
  • Zehirli ve zehirci canlıların davranışları nasıldır?
  • Zehirli canlıların avlanma stratejileri nelerdir?
  • Zehirci canlıların avlanma stratejileri nelerdir?
  • Zehirlerin panzehiri var mı?
  • Zehirli ve zehirci canlıların insanlara etkisi nedir?
  • Zehirlerin evrimi hakkında ne biliyoruz?
  • Zehirli ve zehirci canlıların korunma mekanizmaları nelerdir?
  • Zehirli ve zehirci canlıların tanımlanması neden önemlidir?

Ön Bilgiler

  • Zehir ve zehirci kavramlarının tanımlarını bilmek önemlidir.
  • Zehirli ve zehirci canlıların nasıl etkileşimde bulunduğunu anlamak gerekir.
  • Zehirlerin evrimsel kökenleri hakkında temel bilgiye sahip olmak faydalıdır.
  • Zehirlerin biyokimyasal yapıları ve etkileri hakkında bilgi sahibi olmak önemlidir.
  • Zehirli ve zehirci canlıların örneklerini bilmek, doğada karşılaşılabilecek tehlikeleri anlamak için gereklidir.
  • Zehirlerin insan sağlığı üzerindeki etkilerini bilmek önemlidir.
  • Zehirli ve zehirci canlıların avlanma ve savunma mekanizmalarını anlamak gerekir.
  • Evrimsel biyoloji ve doğal seçilim süreçleri hakkında temel bilgiye sahip olmak faydalıdır.
  • Zehirlerin insanlarda ve diğer hayvanlarda nasıl etki ettiğini bilmek önemlidir.
  • Zehir ve zehirci kavramlarının İngilizce karşılıklarını bilmek, bilimsel iletişimde faydalıdır.

Tarihsel Bağlam

  • 1992 - Chicago Üniversitesi araştırmacıları, Yeni Gine'deki pitohui kuşlarının zehir taşıdığını keşfetti.
  • 2015 - Genome Biology and Evolution dergisinde, yılan zehrini mümkün kılan kimyasalların sadece tükürükte değil, vücuttaki dokuların büyük bir kısmında bulunduğu keşfedildi.
  • 1992 yılında, Yeni Gine'deki kuş türlerini inceleyen Chicago Üniversitesi araştırmacılarının pitohui kuşlarına dokunduktan sonra zehir taşıdığını keşfetmesi.

Kişiler

  • Evrim Ağacı

    Zehirli ve zehirci terimlerinin tanımlanmasında önerilerde bulunuyor.

  • Chicago Üniversitesi

    Pitohui kuşlarını inceleyen araştırmacılar burada çalışıyor.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Zehirin nereden geldiği ve nasıl evrimleştiğinin ayrı, daha detaylı bir videoda ele alınması (zehrin evrimi)

Nereden geldi, nasıl evrimleşti bu zehir diye merak ediyor olabilirsiniz. Bu, bambaşka ve çok daha detaylı bir videonun konusu olabilir, ama kısaca anlatayım. Zehrin evrimiyle ilgili iki güçlü teori bulunuyor.