Bu Köpekbalıklarının Başı Neden Çekiç Şeklinde?!

259 B görüntülenme03.01.2021
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıKöpekbalığı Evrimi: 450 Milyon Yıllık Geçmişe Sahip Köpekbalıkları Nasıl Evrimleşti? Köpekbalıkları, 5 Büyük Yok Oluşu Nasıl Atlattılar?
Derinlemesine

Özet

Video, çekiçbaşlı köpek balıklarının (Sphyrnidae) başlarının neden çekiç şeklinde evrimleştiğini, bu yapının görme ve ekolojik avantajlarını, geçmiş hipotezleri ve yeni deneysel bulguları anlatıyor. Florida Atlantic Üniversitesi ekibinin elektrot ve ışık huzmesi kullanarak yaptığı ölçümler sonuçlarına dayanarak çekiç başlı köpek balıklarının üç boyutlu görüş (binoküler örtüşme) avantajına sahip olduğu gösteriliyor.

Terimler

  • çekiç başlı köpek balığı

    Bu evrimin en tuhaf ürünlerinden birisi çekiç şeklinde kafaya sahip olan bir köpek balığı. Kim bilir, bir asrı aşkın bir süre boyunca bilim insanları çekiç başlı köpek balıklarının bu tuhaf kafa yapısının görme becerisini arttırma yönünde bir adaptasyon olup olmadığı üzerinde spekülasyonlar da bulundular. Çekiç başlı köpek balıkları gerçekten de diğer köpek balıklarına göre daha iyi bir üç boyutlu görüşe sahip. Bu köpek balıkları genelde vatozlar ve mürekkep balıkları gibi hızlı avları alıyorlar ve özellikle de vatozlar gerçekten çok hızlı hayvanlar.

  • Sphyrnidae

    Bilimsel adı Sphyrnidae olan ve bugüne kadar sekiz ayrı türü keşfedilmiş olan bu ilginç canlılar.

  • binoküler örtüşme bölgesi

    Her iki gözünde görüş alanının örtüştüğü binoküler örtüşme bölgesinden alanı tespit edebildiler. Bu bölge, onların üç boyutlu görebildiği bölge. Örneğin avcı konumundaki hayvanların gözlerinin genelde birbirine yakın olma nedeni da tam olarak bu. Bu sayede iki gözün görüş alanı daha geniş bir alanda örtüşüyor ve bu sayede en ve boya ek olarak üçüncü boyut olan derinliği çok daha iyi algılayabiliyorlar.

  • üç boyutlu görüş

    Bu bölge, onların üç boyutlu görebildiği bölge. Bu sayede iki gözün görüş alanı daha geniş bir alanda örtüşüyor ve bu sayede en ve boya ek olarak üçüncü boyut olan derinliği çok daha iyi algılayabiliyorlar. Bu da onların kendilerinden kaçan avlarının üzerine tam zamanında atlayabilmelerini ve onları daha etkili bir şekilde kovalamalarını sağlıyor. Bu nedenle üç boyutlu görüş çekiç başlı köpek balıkları üzerinde ek bir seçilim baskısı yaratıyor. Çekiç başlı köpek balıkları gerçekten de diğer köpek balıklarına göre daha iyi bir üç boyutlu görüşe sahip. Bu sayede mürekkep balığı veya vatozlar gibi çok hızlı avlarını, gözleri birbirine daha yakın olan kuzenlerine göre çok daha rahat yakalayabiliyorlar.

  • gözlere elektrotlar yerleştirme (göz elektrofizyolojisi yöntemi)

    Bunu yapmak için türlerin bireylerinin gözlerine elektrotlar yerleştirdiler ve gözlerinin arasından bir ışık huzmesi geçirdiler. Gözlerdeki sinirsel faaliyetlerin artık tespit edilemediği bölgeleri titizlikle belirlediler. Bu sayede her iki gözünde görüş alanının örtüştüğü binoküler örtüşme bölgesinden alanı tespit edebildiler.

  • 360° görebilme

    Okyanuslarda yaşayan ve dolayısıyla avları genellikle kendileriyle aynı düzlemde değil, yukarıda, aşağıda, sağda, solda, önde ve arkada olabilecek canlılar için 360° görebilme, üç boyutlu görmeden daha önemli olabilir. Çekiç başlı köpek balıkları da birçok diğer köpek balığı türü gibi etraflarını düşey eksende 360° yakın bir şekilde görebiliyorlar. Böylece vücutlarının altındaki avları bile tespit edebiliyorlar.

  • kanat kafalı, bole kafalı ve çukur kafalı çekiç başlar

    Florida Atlantic Üniversitesi'nden Michelle Mekom ve ekip arkadaşları, üç ayrı çekiç başlı köpek balığının kanat kafalı, bole kafalı ve çukur kafalı çekiç başların görüş alanlarını çekiç başlı olmayan diğer iki köpek balığı türü ile birlikte test ettiler. Kafası diğerlerinden daha geniş olan kanat başlı çekiç başlı köpek balığının bu 48 derecelik üç boyutlu görüşü var. Diğerlerinin ki ise 10 ila 32 derece arasında değişiyor.

  • seçilim baskısı

    Üç boyutlu görüş çekiç başlı köpek balıkları üzerinde ek bir seçilim baskısı yaratıyor. Türlerin üzerine etki eden seçilim baskıları da tamamen farklı nitelikte olabiliyor. Örneğin bir türde yüzgeç yapıları üzerinde daha büyük değişimler yaratırken, bir diğer türde görüş yetisini arttıracak çekiç baş yapısı gibi özellikleri pekiştirebilirsiniz. Aynı seçilim baskısı bir başka türde ise hidrodinamik yapıyı zenginleştirecek adaptasyonlara neden olabilir.

  • yakınsak evrim

    Benzer şartlar altında benzer evrimsel değişimler yaşanmasına bu yakınsak evrim diyoruz. Örneğin yarasalarda ve kuşlarda, aslında bu ikisi uçamayan bir ortak ata'yı paylaşıyor olmalarına rağmen hayatta kalmak için çok benzer kanat yapıları evrimleşti. Benzer şekilde denizel memeliler, hiçbir yüzgeç sahibi olmayan karasal memelilerden evrimleşmiş olmalarına rağmen bu türlerde tıpkı balıklarınki gibi benzer yüzgeçler evrimleşti.

  • gen ve özellik havuzu (gen havuzu)

    Bir özelliğin bir türde evrimleşmesi için tür içi genetik ve fiziksel çeşitliliğin yeterli alt yapıya sahip olması gerekiyor. Her türün, her popülasyonunun gen ve özellik havuzu birbirinden farklı. Dolayısıyla bu yerlerin farklı çevresel gereksinimleri ile etkileşimi karmakarışık bir şekilde ve tamamen farklı sonuçların doğmasına neden olabiliyor.

  • kelebek etkisi

    Bunu 'kelebek etkisi'ne benzetebilirsiniz. Dolayısıyla bu yerlerin farklı çevresel gereksinimleri ile etkileşimi karmakarışık bir şekilde ve tamamen farklı sonuçların doğmasına neden olabiliyor.

  • hidrodinamik yapı

    Aynı seçilim baskısı bir başka türde ise hidrodinamik yapıyı zenginleştirecek adaptasyonlara neden olabilir.

  • görüş alanı

    Her iki gözünde görüş alanının örtüştüğü binoküler örtüşme bölgesinden alanı tespit edebildiler. Bu bölge, onların üç boyutlu görebildiği bölge. Bu sayede iki gözün görüş alanı daha geniş bir alanda örtüşüyor ve bu sayede en ve boya ek olarak üçüncü boyut olan derinliği çok daha iyi algılayabiliyorlar.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Çekiç başlı kafanın üç boyutlu görmeyi kısıtladığı veya tamamen ortadan kaldırdığı.

    Deneysel veriler çekiç başlı köpekbalıklarının bazı türlerinde (ör. kanat başlı) diğer köpekbalıklarına göre daha geniş bir binoküler örtüşme olduğunu ve dolayısıyla etkili bir üç boyutlu görme yeteneği gösterdiğini ortaya koydu.

  • Çekiç başlı kafa yapısı esas olarak koku alma veya elektrik alanı algılama yetisini artırmak için evrimleşti.

    Bazı araştırmacılar bu hipotezi öne sürmüştü ancak daha yeni ve iyi çalışılmış kanıtlar çekiç başının görsel avantaj sağladığını öne sürüyor; eski hipotezler terk edildi veya yeniden değerlendirildi.

  • Benzer çevresel seçilim baskaları her zaman aynı adaptasyonları doğurur.

    Evrimsel sonuçlar türlerin genetik havuzuna, fiziksel-kimyasal sınırlamalara ve tarihsel kontenjanslara bağlıdır; bu yüzden benzer baskılar bazen farklı adaptasyonlara yol açar, ancak yakınsak evrim de bazen benzer çözümler üretir.

  • Gözlerin kafanın yanında olması her zaman üç boyutlu görüşten tamamen vazgeçmek demektir.

    Gözlerin konumu geniş çevresel görüş sağlarken çekiç başlı köpekbalıklarında kafa şekli sayesinde aynı zamanda belirli bir düzeyde binoküler örtüşme korunarak üç boyutlu görüş elde edilebiliyor.

Sorular

  • Bu köpekbalıklarının başı neden çekiç şeklinde?

    Çekiç şeklindeki kafa hem gözleri birbirinden uzak tutup geniş bir görüş alanı sağlamaya hem de binoküler örtüşmeyi koruyup üç boyutlu görmeyi makul düzeyde artırmaya yarayarak hızlı avları yakalamada avantaj sağlar.

  • Çekiç başlı köpekbalıklarının gerçekten üç boyutlu görmesi kısıtlı mı?

    Hayır; bazı çekiç başlı türlerde binoküler örtüşme diğer köpekbalıklarından daha geniş bulunmuştur (ör. kanat başlıda ~48°), dolayısıyla üç boyutlu görüşleri vardı.

  • Bilim insanları bu sonucu nasıl test ettiler?

    Gözlere elektrotlar yerleştirip gözler arasından ışık huzmesi geçirerek sinirsel aktivitenin sona erdiği bölgeleri haritaladılar ve binoküler örtüşme alanını belirlediler.

  • Hangi çekiç başlı türler test edildi?

    Deneylerde kanat kafalı (winghead), bole kafalı ve çukur kafalı çekiç başlı köpekbalıkları incelendi ve iki çekiç başlı olmayan türle karşılaştırma yapıldı.

  • Binoküler örtüşme nedir ve neden önemli?

    Binoküler örtüşme, iki gözün görüş alanlarının örtüştüğü bölge olup derinlik algısını sağlar; avcıların uzaklık ve derinliği doğru kestirmesi için önemlidir.

  • Çekiç başlıların binoküler örtüşme değerleri ne kadar?

    Kanat başlı çekiç başlıda yaklaşık 48°; diğer çekiç başlı türlerde 10–32° arasında değişmektedir.

  • İnsanlarla karşılaştırıldığında çekiç başlıların üç boyutlu görüşü nasıl?

    İnsanlarda binoküler örtüşme yaklaşık 120° olduğu için insanların üç boyutlu görüşü çekiç başlılardan genel olarak daha geniştir, ancak çekiç başlılar sualtı avcılığına uygun dengeli bir görüş sağlıyorlar.

  • Çekiç başlıların bu kafa yapısı neden evrimleşti ama diğer türlerde yaygın değil?

    Evrimsel değişim, türlerin genetik çeşitliliği, fiziksel sınırlamalar ve farklı seçilim baskılarıyla şekillenir; her türün farklı geçmişi ve ihtiyaçları olduğundan aynı özellik her türde evrimleşmez.

  • Bu kafa yapısı avlanmaya nasıl katkı sağlıyor?

    Hem geniş çevresel görüş hem de yeterli binoküler örtüşme sayesinde hızlı ve çevik avları gözden çıkarmadan takip edip yakalamayı kolaylaştırır.

  • Daha önce önerilen diğer açıklamalar nelerdir ve geçerli mi?

    Önceki bazı biyologlar çekiç başının koku alma veya elektrik alanı algılama (elektroreception) yetisini artırdığı görüşündeydi; ancak yeni kanıtlar görsel avantajı desteklemektedir ve eski hipotezler yeniden değerlendirildi.

Ön Bilgiler

  • Temel evrimsel biyoloji bilgisi (doğal seçilim, adaptasyon kavramları)
  • Görme fizyolojisi ve göz anatomisi hakkında temel bilgi (göz konumu, binoküler görüş)
  • Temel ekoloji (av-avcı ilişkileri)
  • Bilimsel yöntem ve deney tasarımı hakkında temel anlayış
  • Temel fizik/optik bilgisi (görüş alanı, açılar)

Tarihsel Bağlam

  • 1942 - Gordin Wolf'un çekiç başlı köpek balıklarının kafa yapısının üç boyutlu görmeyi kısıtladığını ileri sürmesi
  • Florida Atlantic Üniversitesi'nden Michelle Mekom ve ekip arkadaşlarının üç çekiç başlı köpek balığı türünün görüş alanlarını elektrotlar ve ışık huzmesiyle deneysel olarak test etmeleri
  • Sphyrnidae familyasından bugüne kadar sekiz ayrı türün keşfedilmesi
  • Bimini biyolojik istasyonundan bazı araştırıcıların çekiç başlı kafa yapısına ilişkin eski koku ve elektrik alanı tespiti hipotezlerini yeni kanıtlar ışığında terk etmeleri
  • Bir asrı aşkın süre boyunca bilim insanlarının çekiç başlı köpek balıklarının kafa yapısının görme becerisini artırıp artırmadığı konusunda spekülasyonlar yürütmeleri
  • Bir asrı aşkın süre
  • 1942
  • 2021

Kişiler

  • Gordin Wolf

    1942'de çekiç başlı köpek balıklarının kafa yapısının üç boyutlu görmeyi kısıtladığı (hatta tamamen ortadan kaldırdığı) yönünde bir hipotez ortaya atan kişi.

  • Michelle Mekom

    Florida Atlantic Üniversitesi'nden; üç ayrı çekiç başlı köpek balığının görüş alanlarını ekip arkadaşlarıyla birlikte elektrot ve ışık testi ile inceleyen araştırmayı yürüten kişi.

  • Maya Mideki

    Eski fikirlerini değiştirdiği belirtilen biyolog; eskiden çekiç başlı kafanın koku alma/electro-sensory tespiti artırdığı hipotezini savunduğu ifade ediliyor.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Benzer şartlar altında yaşanan yakınsak evrim örneklerinin (ör. yarasalar/kuşlar, denizel memeliler vs.) detaylarına giren bir video

Benzer şartlar altında benzer evrimsel değişimler yaşanmasına bu yakınsak evrim diyoruz. Bunların detaylarına ilerleyen videolarda daha da gireceğiz. Eğer bunları kaçırmak istemiyorsanız şimdi abone ol tuşuna ve zil tuşuna basabilir, hatta daha fazlasını yapmamıza katkı sağlamak için Patreon, Clio, Sus veya YouTube destekçilerimiz arasına katılabilirsiniz.