Balinaların Neden Parmakları Var?!

1,6 Mn görüntülenme09.09.2021
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun Yazısıİnsanda Keseli Doğum: Amniyotik Kese Yırtılmadan Doğan Bebekler, Evrim Tarihine Işık Tutuyor!
Derinlemesine

Özet

Video, balinaların göğüs yüzgeçlerindeki parmak kalıntıları ve arka uzuvların körelmiş izleri üzerinden balina evrimini; fosiller, anatomi, histoloji, genetik ve paleontoloji gibi bağımsız veri hatlarının birbiriyle tutarlı şekilde evrimi desteklediğini anlatıyor. Ders niteliğindeki anlatım parsimoni ilkesi, geçiş fosilleri (Tiktaalik, Acanthostega vb.), Phiomicetus anubis örneği ve körelmiş organların işlev kazanması gibi konuları içerir.

Terimler

  • diseksiyon (otopsi)

    Diseksiyon, yani vücudu keserek açma çalışması. (Videoda örnek olarak 'ölmüş bir balinanın otopsisi, yani disseksiyonu sırasında çekilen bir fotoğraf' şeklinde verildi.)

  • göğüs yüzgeci (pektoral yüzgeç)

    Balinaların yüzgeçleri, onların 'kolları'dır. Balinaların göğüs (yani pektoral) yüzgecinin içindeki eti sıyırdığınızda ortaya çıkan parmaklar, bu yüzgecin gerçek anlamda bir koldan türediğini gösterir.

  • parmak (el parmakları)

    Balinaların göğüs yüzgecinin içinde ortaya çıkan yapılar, onların el parmaklarıdır. Balinalarda da insanlar gibi 5 parmak bulunuyor — çünkü balinalar da 5 parmaklı atalardan evrimleştiler. (Videoda ayrıca balıklarda parmak kemiklerinin olmadığı, sadece bilek kemiklerinin bulunduğu vurgulanıyor.)

  • Cetacea (balina infratakımı)

    Bilimsel adıyla Cetacea infratakımı; 'balina' olarak adlandırdığımız geniş grubu kapsar ve yunusları (Odontoceti parvtakımını) da içerir. Videoda 'balina' derken mavi balina, yunus, katil balina, ispermeçet balinası gibi geniş grubun kastedildiği belirtilir.

  • Odontoceti

    Videoda geçen Odontoceti, yunusları içeren parvtakımdır — yani yunuslar, Odontoceti parvtakımında yer alır ve bu parvtakım Cetacea infratakımının bir parçasıdır.

  • memeli

    Balinalar ve yunuslar denizlerde yaşayan memeli hayvanlardır. Yani onlar da bizler gibi yavrularını sütle besliyorlar, hava soluyorlar, iç kulak kemiklerine ve en azından yavruyken kıllara sahipler, ana rahminde yavruları plasenta sayesinde besleniyor ve yavrular doğduktan sonra annelerinin memelerini emiyorlar.

  • tetrapod (dört üyeli)

    Memeliler sınıfı dört üyeli (yani tetrapod) bir gruptur. Tetrapodlar içinde memeliler, sürüngenler, amfibiler, kuşlar vardır. Tetrapod olan bu hayvanların hepsinin 4 uzvu vardır: 2 'kol' ve 2 'bacak'.

  • ara basamak / geçiş fosilleri (ara türler)

    Tiktaalik, Acanthostega, Ichtyostega, Tulerpeton gibi türler, balıklerden tetrapodlara geçişin fosilleşmiş örnekleri olarak verilir. Videoda 'işte ara tür denen şey bu!' denerek, fosillerin nostril kayması ve diğer kademeli değişimleri gösterdiği vurgulanır.

  • parsimoni (tutumluluk ilkesi)

    Parsimoni, yani tutumluluk ilkesi: Diğer tüm değişkenler sabitken, bir olayı açıklayan iki olası açıklamadan en az varsayıma dayananı muhtemelen en doğru olandır. Videoda bu ilke, balinaların evrimini açıklamak için kullanılır; tek bir karasal memeli kolunun tekrar suya dönmesi açıklaması, doğrudan balıklardan evrimleşme gibi alternatiflere göre daha az varsayım gerektirdiği için parsimoni ile uyumludur.

  • dokubilim (histoloji)

    Videoda verilen kullanım: 'Bu kemiklerin yapısını dokubilim (histoloji) ve hücrebilim (sitoloji) metotları kullanarak incelediğinizde...' şeklindedir; yani histoloji, kemiklerin ve dokuların yapısını incelemek için kullanılan bir yöntem/alan olarak bahsedilir.

  • hücrebilim (sitoloji)

    Videoda verilen kullanım: 'dokubilim (histoloji) ve hücrebilim (sitoloji) metotları kullanarak incelediğinizde...' şeklindedir; yani sitoloji, hücrelerin yapısını inceleyen bir yöntem/alan olarak bahsedilir.

  • Pinnipedler (yüzgeçayaklılar)

    Videoda örnek olarak verilen Pinnipedler (foklar ve denizfilleri gibi 'yüzgeçayaklılar') için: isimlerinden de anlaşılacağı üzere 'yüzgeç' dediğimiz şey, aslında karalarda bacak olarak kullanılan yapının kaynaşarak yüzgece dönüşmesiyle evrimleşmiştir.

  • uyluk (femur) ve leğen (pelvis) kemikleri

    Balina disseksiyonunda bulunan, omurgaya bağlı olmayan V şeklindeki kemik grubu dokubilim ve hücrebilim metotlarıyla incelendiğinde insanlardaki ve diğer tüm memelilerdeki uyluk (femur) ve leğen (pelvis) kemikleriyle aynı kemikler olduğu görülmüştür. Videoda bu kemiklerin 'bacak ve leğen kemiği artıkları' olduğu vurgulanır.

  • körelme / körelmiş organ

    Videoda anlatıldığı gibi körelme: Bir organın neredeyse yok olma noktasına gelecek kadar gerilemesi. Körelmiş organlar tamamen işlevsizleşip yok da olabilirler ya da ana işlevlerinden sapıp yeni görevler üstlenebilirler; her iki durumda da 'körelmiş' olarak adlandırılırlar. Videoda kuyruk sokumu kemiği örneği verilerek, körelmiş organların bazen ikincil işlevler edinip halen vücutta kalabildikleri, ama çoğunun tamamen yok olduğu vurgulanır.

  • sahtegenler (pseudogenler)

    Videoda geçen ifade: 'genomumuzda halen kuyruk üretiminden sorumlu genler ve artık bozulmuş ve adeta körelmiş sahtegenler var.' Buna göre sahtegenler, artık bozulmuş/işlevsizleşmiş genler olarak açıklanır.

  • Phiomicetus anubis

    Phiomicetus anubis adı verilen bu balinamsı türün dışarıdan net bir şekilde görülebilen kol ve bacakları vardı, 600 kilogram kütleye ve 10 metre uzunluğa sahipti. Hem karada yürüyüp hem de sularda vaktini geçirebiliyordu, yani 'yarı-suculdu'. (Videoda balina evrimine katılan yeni bir ara tür örneği olarak verildi.)

  • burun deliklerinin kafanın üzerine kayması (nostril kayması)

    Videoda öngörüldüğü gibi, karasal memelilerin yüzünün ön tarafında olan burun deliklerinin kademeli olarak bugünkü gibi kafalarının üzerine kayması gerektiği ve fosillerin bu nostrillerin kayışını kademe kademe, harika bir şekilde gösterdiği belirtilir. (Bu, balina evrimindeki beklenen bir değişimdir ve fosillerle desteklenir.)

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Balinalar balık olduğu için yüzgeçleri balık yüzgecine benzer ve parmak içermez.

    Balinaların pektoral yüzgeçleri aslında tetrapod kolunun dönüşümüdür ve içinde gerçek parmak kemikleri (beş parmak) bulunur; balık yüzgeçlerinden farklıdır.

  • Yunuslar balina değildir (ayrı bir grup olarak düşünülür).

    Yunuslar Cetacea (balinalar) infratakımı içinde yer alır; tüm yunuslar birer balinadır, fakat tüm balinalar yunus değildir.

  • Memeliler suda evrimleşti (deniz memelileri ilk memelilerdir).

    Tüm memeliler karada evrimleşmiştir; deniz memelileri, karasal memelilerin bir kolunun tekrar suya adapte olmasıyla ortaya çıkmıştır.

  • Balinaların arka bacakları tamamen yoktur, bu yüzden kara atalarıyla bağlantı kurulamaz.

    Arka bacaklar dışta kaybolmuş olsa da balinalarda içsel pelvis ve uyluk kemiği kalıntıları vardır ve bunlar diğer memelilerdeki ile homologdur.

  • Evrim tamamen rastgele tesadüftür ve önceden test edilebilir öngörülerde bulunamaz.

    Evrim rastgele mutasyonları barındırsa da, doğal seçilim ve tarihsel süreçlerle birlikte test edilebilir öngörüler üretir ve bu öngörüler bağımsız veri hatlarında doğrulanır.

  • Bilim insanlarının çizimleri hayal ürünü ve yanıltıcıdır; fosillerin kendisi farklıdır.

    Profesyonel bilimsel çizimler fosil verilerine dayanan, öğrenmeyi kolaylaştırmak için yapılan rekonstrüksiyonlardır ve gerçek kemiklerle karşılaştırıldığında güvenilirdir.

  • Balina kuyruk yüzgeçlerinin içinde kemik vardır.

    Balina kuyruk yüzgeçleri kemik içermez; kuyruk yüzgeci kas ve bağ doku ağırlıklıdır.

  • Körelmiş organların her zaman hâlâ bir işlevi vardır (yani işlevsiz değillerdir).

    Körelmiş organlar bazen yeni ikincil işlevler edinebilir veya tamamen işlevsizleşip yok olabilirler; vücutta hâlâ var olan kalıntıların korunmasının nedeni genellikle bir miktar işlev veya tutunma yüzeyi sağlamalarıdır.

  • Balinaların ataları balık veya diğer deniz canlılarıdır; bu yüzden balinaların en yakın akrabaları deniz hayvanlarıdır.

    Genetik ve fosil kanıtlar balinaların en yakın kara akrabalarının çift toynaklı memeliler (örneğin su aygırları ve inek ataları) olduğunu gösterir.

Sorular

  • Balinaların neden parmakları var?

    Çünkü balinalar karasal, beş parmaklı atalarından evrimleşmiştir; pektoral yüzgeçlerin içinde gerçek parmak kemikleri bulunur.

  • Balinalar memeli midir? Hangi özellikleri memeli olduklarını gösterir?

    Evet; yavruları sütle besleme, hava ile soluma, iç kulak kemikleri, yavru döneminde kıllar ve plasenta gibi memeli özelliklerini taşırlar.

  • Tüm yunuslar balina mıdır veya tüm balinalar yunus mudur?

    Tüm yunuslar balinadır (Cetacea içinde yer alırlar) fakat tüm balinalar yunus değildir; yunuslar Odontoceti alt grubunu oluşturur.

  • Balinalar doğrudan balıklardan mı evrimleşti?

    Hayır; balinalar karasal memelilerin bir kolundan türemiştir, dolayısıyla denize yeniden adapte olmuş memelilerdir.

  • Balinaların arka bacakları nerede oldu?

    Dışarıdan görünür bacaklar kayboldu, ancak içte omurgaya bağlı olmayan pelvis ve uyluk kemiği kalıntıları (homologlar) hala mevcuttur.

  • Neden balinaların arka bacak kalıntıları tamamen yok olmadı?

    Körelme sürecinde bu kemikler penisi kontrol eden kasların tutunma yeri olarak yeni bir işlev kazandı ve bu işlevsel gereksinim tamamen yok olmalarını engelledi.

  • Balina kuyruklarında kemik var mı?

    Hayır; kuyruk yüzgeçleri (flukes) kemikten yoksundur ve esasen kas ve yağ dokusundan oluşur.

  • Fosiller balina evrimi hakkında ne söylüyor? Örneğin burun deliklerinin yer değiştirmesi?

    Fosiller nostril (burun deliği) pozisyonunun kademeli olarak başın üstüne kaydığını gösterir; fosil serileri, ara formların varlığını ve değişimi açıkça ortaya koyar.

  • Balinaların en yakın kara akrabaları kimlerdir?

    Moleküler ve fosil kanıtlar balinaların en yakın kara akrabalarının çift toynaklılar (örneğin su aygırları ve ineklerin ataları) olduğunu gösterir.

  • Phiomicetus anubis nedir ve neden önemli?

    Phiomicetus anubis, göreceli yeni keşfedilmiş yarı-sucul bir balinamsı türdür; hem karada yürüyüp hem suda yaşayabilen ara form olarak balina evriminin bir basamağını gösterir.

Ön Bilgiler

  • Temel biyoloji kavramları (hücre, doku, organ, tür)
  • Evrimsel biyoloji ve doğal seçilim temel bilgisi
  • Omurgalı anatomisi (uzuvlar, kemikler, pelvis, femur)
  • Fosil ve paleontoloji kavramlarının temeli
  • Genetik ve filogenetik ilişkilerin temel ilkeleri
  • Bilimsel yöntem, parsimoni ve hipotez test etme anlayışı

Tarihsel Bağlam

  • Tiktaalik fosilinin keşfi ve tanımlanması 2006
  • Acanthostega fosillerinin geçiş örnekleri olarak tanımlanması
  • Ichthyostega fosillerinin geçiş örnekleri olarak tanımlanması
  • Tulerpeton fosillerinin geçiş örnekleri olarak tanımlanması
  • Phiomicetus anubis türünün yakın zamanda keşfi ve analizinin videoda belirtildiği üzere geçtiğimiz haftalarda yayımlanması
  • Neil Shubin'in İçimizdeki Balık kitabının yayınlanması 2008
  • Karasal memelilerden denizel memelilere dönüşüm olayı ve buna ilişkin fosil dizisinin bulunması
  • Balina atalarının çift toynaklı memelilerle akraba olduğunun fosil ve genetik verilerle gösterilmesi
  • Burun deliklerinin kafanın üstüne kayışıyla ilgili ara form fosillerinin bulunması ve nostril kayışının kademeli gösterimi
  • Geç Devoniyen - balıklardan tetrapodlara geçiş (yaklaşık 375 milyon yıl önce)
  • Balinaların evrimi - 50 milyon yıllık süreç (yaklaşık 50 milyon yıl)
  • Son 150 yıl - Evrim Teorisi'nin bilimsel sınavları ve gelişimi
  • Karalara çıkış dönemleri - tetrapodların karaya adaptasyonu

Kişiler

  • Dr. Mark Scherz

    Danimarka Doğa Tarihi Müzesi Sürüngenbilim Küratörü olarak balina disseksiyon fotoğrafını paylaşan kişi şeklinde anıldı.

  • Neil Shubin

    "İçimizdeki Balık" adlı kitabın yazarı olarak ve Tiktaalik gibi geçiş formlarını anlatan kaynak şeklinde anıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Kara çıkabilen balıkların (örneğin çamurzıpzıpları) adaptasyonunun ayrıntıları

Hatta bugün çamurzıpzıpları gibi karalara çıkabilen balıklar da bu tür bir adaptasyonun nasıl olabileceğini bize gösteren canlı kanlı örnekler. Bunu daha sonra anlatacağım. Neyse, sonrasında bu ilk amfibiler karalara uyum sağladıkça, yumurta içinde yavru büyütmeyi mümkün kılan karasal adaptasyonlar ortaya çıkmaya başladı ve sürüngenler evrimleşti.

Memelilerin sürüngenlerden ayrılması ve karalara çıkış sürecinin daha detaylı incelenmesi

Bundan kısa bir süre sonra da memeliler, sürüngenlerden ayrılarak evrimleştiler. Bu süreci daha detaylı olarak bir başka videoda inceleriz, kaçırmak istemezseniz mutlaka kanal bildirimlerini açın. Ama bu kısa özette anlamanızı istediğim şey şu: Atalarımız olan ilk memeli hayvanların hepsi ama HEPSİ, karalarda evrimleştiler.

İlk memelilerin evrimi sürecinin daha detaylı bir videoda incelenmesi

Bundan kısa bir süre sonra da memeliler, sürüngenlerden ayrılarak evrimleştiler. Bu süreci daha detaylı olarak bir başka videoda inceleriz, kaçırmak istemezseniz mutlaka kanal bildirimlerini açın. Ama bu kısa özette anlamanızı istediğim şey şu: Atalarımız olan ilk memeli hayvanların hepsi ama HEPSİ, karalarda

Körelmiş organlarla ilgili bir video

Evet, balinalar yine çiftleşebilirdi ve belki başka adaptasyonlar edinirlerdi. Bu körelmiş organlarla ilgili de bir video yapacağım ama şunu söyleyeyim: Bu olay, körelmekte olan organların işlevsizleşme sürecinde gördüğümüz yaygın bir durum: Örneğin insanlarda “kuyruk sokumu” kemiği, adından da anlaşılabileceği üzere, kuyruklu atalarımızdan miras kalan ama körelerek yok olan kuyruğumuzun bağlanması, yani "sokulması" gereken kemik ve bu kemik hâlen vücutlarımızda var.