Anne Sevgisi Görmeden Büyüyen Kayıp Nesil... | Bağlanma Kuramı ve Ebeveyn Bağının Önemi

159 B görüntülenme28.02.2021
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıBağlanma Kuramı: Bebek ile Anne Arasındaki Bağ, Gelecekteki İlişkilerimizi Nasıl Etkiliyor?
Derinlemesine

Özet

Videoda Romanya'daki yetimhanelerde büyüyen çocukların yaşadığı fiziksel ve psikolojik ihmal örneği üzerinden anne-bebek bağının (Bağlanma Kuramı) önemi anlatılıyor; tarihsel olaylar, hükümet politikalarının sonuçları, HIV salgını ve psikolojik araştırmalar (Bowlby, Ainsworth, Erikson) ile anne şefkatinin gerekliliği tartışılıyor. Video, bağlanma eksikliğinin evrimsel, gelişimsel ve toplumsal sonuçlarını vurgulayarak bilimsel yöntemin toplumsal politikalarda yol gösterici olması gerektiğini savunuyor.

Terimler

  • HIV

    Bu sırada ikinci bir düşman baş gösterdi: HIV isimli virüs. AIDS hastalığına neden olan virüs, Romanya'yı kasıp kavurmaya başladı.

  • AIDS

    AIDS hastalığına neden olan virüs (metinde HIV ile ilişkili olarak açıklanmıştır).

  • Bağlanma Kuramı

    Bowlby bu boşluğu doldurmak için Bağlanma Kuramı adını verdiği bir teori geliştirdi. Bu teoriye göre bebeklik dönemine dayanan sosyal davranışlarımızın temeli, anne ve bebek arasındaki bağlanmadır. Elbette bu, sadece anne ile bebeği arasında olmak zorunda değildir; burada bebek ile onun bakıcısı, yani birincil bağlanma objesi arasındaki bağdan söz ediyoruz. Bu bakıcı anne, baba veya üçüncü bir diğer kişi olabilir. Bağlanma Kuramı sadece anne ile bebek arasındaki bağı izah etmekle kalmıyordu, aynı zamanda bebeklikte yaşadığımız bağlanma tarzımızın, duygusal ve sosyal gelişimimizi etkilediğini ve yetişkinlikte kurduğumuz duygusal bağlarla çok yakın bir ilişkisi olduğunu söylüyordu. Yani eğer yetişkinlikte sağlıklı ilişkiler kuramıyorsanız, bunun nedeni çocukluğunuzda yaşadığınız kötü bağlanmalar olabilir diyordu. Ayrıca Bowlby'e göre sadece besin ihtiyacını karşılamak, çocukların bağlanma tarzlarının veya psikolojik ve fiziksel sağlıklarının olumlu olmasını garanti etmiyordu. Yani anne ile bebek arasında, besin sağlamaktan fazlası vardı. Ve bu fazla olan bağ kurulamazsa, çocuklar düzgün gelişemiyordu.

  • Dolap Sevgisi Teorisi

    19. yüzyılda Freud'un Psikanalitik Kuramı'nın etkilerinin yayılmasıyla yükselişe geçen bir psikoloji akımı, annenin çocuğun hayatındaki tek rolünün, onu beslemek olduğunu söylüyordu. Dolap Sevgisi Teorisi olarak bilinen bu teoriye göre yalnızca anne yavrusunu besledikçe, yavru da kendisinin hayatta kalma şansını arttıran bu davranışa, ve davranışı sergileyen anneye, bağlılık kazanıyordu. Bu, annenin rolünü bir besleyici unsura indirgiyordu ve bunun ötesine gösterilen her türlü anne sevgisi ve şefkatinin, çocuğun karakterini bozan, onu zayıflatan, kısaca daha kötü bir insan haline getiren davranışlar olduğunu ileri sürüyordu. Bu nedenle annelerin çocuklarının üstüne titremesi, uzun yıllar boyunca istenmeyen bir davranış olarak kaldı.

  • Psikanalitik Kuram

    Freud'un Psikanalitik Kuramı'nın etkilerinin yayılmasıyla yükselişe geçen bir psikoloji akımı; bu akım annenin çocuğun hayatındaki tek rolünün, onu beslemek olduğunu söylüyordu. Bowlby, psikanalitik kuramın anne-çocuk bağına bakışını eksik ve yetersiz bulmaya başladı; çünkü psikanalitik teorinin öngörüleri, kendi araştırmalarındaki bulgularla çelişiyordu.

  • John Bowlby

    Psikanalitik gelenek içinde eğitim almış John Bowlby, psikanalitik kuramın anne-çocuk bağına bakışını eksik ve yetersiz bulmaya başladı; çünkü psikanalitik teorinin öngörüleri, kendi araştırmalarındaki bulgularla çelişiyordu: Bowlby'nin yaptığı çalışmalar erken yaşta annelerinden ayrılan erkek çocukların, temel bakım ve besin ihtiyaçları karşılanmış olmasına rağmen hem genç ergenlik dönemlerinde hem de yetişkinlik dönemlerinde, annelerinden ayrılmayan çocuklara göre daha yüksek suçluluk oranlarına sahip olduğunu, fiziksel ve zihinsel hastalıklara daha fazla yakalandıklarını gösteriyordu. Bowlby bu boşluğu doldurmak için Bağlanma Kuramı adını verdiği bir teori geliştirdi.

  • Harlow Deneyleri

    Harry Harlow, 1950'lerde maymunlar üzerinde yaptığı 2 önemli deney ile, maymun yavrularının besinden ziyade annelerinin, ve hatta anneleri yerine koydukları tel maketlerin yumuşak dokunuşunu tercih ettiklerini ispatlamayı başardı. Yani çocukların annelerinde aradığı, ilk akla gelen karın tokluğu değildi; onların yumuşak ten dokunuşları, öpücükleriydi.

  • Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı

    Erikson'a göre insan gelişimi 8 evrede tamamlanıyordu ve bunlardan ilki, psikoanalitik dönemde oral evreye karşılık gelen, yaşamın ilk senesiydi. Erikson'a göre bu dönemde ortaya çıkan sosyal etkileşim, 'güven' ve 'güvensizlik' kavramları üzerine kuruluyordu. Çocuğun özgüven geliştirmesi ve diğer insanlara karşı güven duyma hissi, bu dönemde aldığı bakım ve sevgiye bağlı olarak gelişiyordu. Bu dönemde eksik şefkat ve bakım gören çocuklar, yaşamın ileri evrelerinde diğer kişilere karşı güvensiz oluyordu ve insanlara karşı korku ve kuşkulu bir tutum ediniyordu.

  • Mary Ainsworth'ün çalışması

    1953 senesinde Mary Ainsworth ve arkadaşlarının Uganda'da yürüttükleri bir diğer çalışma da, Bağlanma Teorisi'ne güç kazandırdı. Ainsworth'ün çocuklar üzerinde yaptığı deneyler, Bağlanma Kuramı ile ilgili ilk somut deneysel çalışma olarak tarihe geçti. Ainsworth, yaşları 1 ila 24 ay arası değişen bebekleri olan 26 aileyi, 2 haftada bir ve her görüşme 2 saat olacak şekilde, toplamda 9 ay boyunca gözledi. Bu gözlem, ailelerin kendi evlerinde yapıldı ve Ainsworth, anne-çocuk arasındaki yakınlık ve bakım seviyesini doğrudan izleme fırsatı buldu. Bu araştırmanın neticesinde topladığı veriler, çocuklarda güvenli bağlanmanın sağlanabilmesi için annenin veya bakıcının hassasiyetinin ciddi rol oynadığını gösterdi ve Bağlanma Kuramı'na güçlü bir deneysel temel sağladı.

  • Birincil bağlanma objesi

    Burada bebek ile onun bakıcısı, yani birincil bağlanma objesi arasındaki bağdan söz ediyoruz. Bu bakıcı anne, baba veya üçüncü bir diğer kişi olabilir.

  • Bağlanma tarzı

    Bağlanma Kuramı bebeklikte yaşadığımız bağlanma tarzımızın, duygusal ve sosyal gelişimimizi etkilediğini ve yetişkinlikte kurduğumuz duygusal bağlarla çok yakın bir ilişkisi olduğunu söylüyordu. Yani eğer yetişkinlikte sağlıklı ilişkiler kuramıyorsanız, bunun nedeni çocukluğunuzda yaşadığınız kötü bağlanmalar olabilir diyordu.

  • Ayrılığın üç aşaması (protesto, umutsuzluk/sessizlik, üçüncü aşama)

    Neredeyse bütün dünya kültürlerinde, hayvanlarda ve özellikle bazı primat türlerinde, anne ve yavru arasında çok benzer ilişkiler görmek mümkün. Bu türlerin neredeyse hepsinde, genç ve savunmasız yavrular bakıcılarından, örneğin annelerinden ayrıldıklarında, özel bir sıra ile, aynı reaksiyonları gösteriyorlar. Ayrılıktan hemen sonra yavrular şiddetli bir şekilde protesto edip ağlamaya ve çığlık atmaya başlıyorlar. Bakıcılarını ararken öfke patlamaları yaşıyorlar. Daha sonra bakıcı geri dönmezse, ikinci aşamada bu yavruların motor aktiviteleri yavaşlıyor ve derin bir sessizliğe gömülüyorlar. Bakıcı hala ortalıkta yoksa yavrular üçüncü ve son aşamaya geçiyorlar. Bu aşamada yavru, bakıcının yokluğunda normal aktivitesine devam etmeye başlıyor. Yüksek derecede bağımsızlık ve kendine güven davranışları sergilemeye başlıyor. Bu olaylar silsilesi, evrimsel olarak son derece avantajlı... Eğer yavru bu gürültülü, çığlıklı ağlama olan ilk aşamada bakıcıyı kendine geri getirmede başarısız olursa ikinci strateji olan umutsuzluk ve sessizlik aşamasına geçer. Motor aktivitelerin son derece yavaşladığı ve yavruların derin bir sessizliğe gömüldüğü bu aşama, Bowlby'e göre evrimsel açıdan hayati öneme sahiptir; çünkü eğer bu aşamada motor aktiviteler yavaşlamazsa, doğa tehlikeli şartlarla dolu olduğu için yavru, çığlık çığlığa anneyi ararken yaralanabilir veya zarar görebilir. Eğer yavru, ikinci aşamaya geçmeyip sessizliğe gömülmezse, birinci aşamadaki çığlıklar ve ağlamalar uzun süreli devam eder, doğadaki vahşi hayvanları kendine çekebilir ve onlara yem olabilir. Böylece yavru, ilk stratejide başarısız olursa hayatta kalması ve yaralanmaya sebep olabilecek risklerden ve yırtıcılardan korunmak için en iyi yol olan ikinci stratejiye geçer. Bowlby, bu sessizlik ve umutsuzluk aşamasından sonra da bakıcılarıyla bir araya gelemeyen yavruların üçüncü ve son aşamalarının da hayati öneme sahip olduğunu biliyordu. Bu aşamada bakıcının yokluğunda normal aktivitesine devam eden yavrunun yüksek derecede bağımsızlık ve kendine güven davranışları sergilemesi, artık bakıcı geri dönmeyeceği için yeni potansiyel bakıcılar araması açısından önemliydi.

  • Sterilize edilmeyen iğnelerle kan transferleri

    Üstelik tam da bu krizin ortasında, bir diğer sahtebilim yükselişe geçti: Yetimlere ve hastalara kan vererek, onların güçlerini arttırabilecekleri düşünülüyordu. Bu nedenle sterilize edilmeyen iğnelerle kan transferleri başladı. Bu, AIDS krizini daha da körükledi ve çocuklar arasında bile AIDS'in yayılmasına neden oldu.

  • Kürtaj

    1960'ların ortasında başa geçen Nikolay Çavuşesku, ülkenin güçlenmesi için nüfusun artması gerektiğine inanıyordu. Bu yüzden kürtajları yasakladı. 25 yaş üzerindeyseniz ve halen çocuğunuz yoksa, %10-20 arası özel vergiler ödemeniz gerekiyordu, kısır olsanız bile! Sadece ve sadece 42 yaşından büyük kadınlar veya halihazırda 4 çocuğu olanlar kürtaj yaptırabiliyordu.

  • Sahtebilim

    İnsanlar, önce kendilerini, sonra diğerlerini kandırmak ve toplumu manipüle etmek için sıklıkla kötü bilime ve sahtebilime başvuruyorlar.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Annenin çocuğun hayatındaki tek rolü onu beslemektir (Çekmece/Çekmece Sevgisi Teorisi).

    Yanlış; anne/bakıcının sağladığı duygusal şefkat, fiziksel temas ve duyarlılık beslenmeden bağımsız olarak çocuğun bağlanma tarzını ve psikolojik gelişimini belirler.

  • Çocuğa dokunmak, ilgi göstermek veya çok sevmek onu şımartır ve olumsuz etkiler yaratır.

    Araştırmalar gösteriyor ki dokunma ve şefkat güvenli bağlanmayı destekler; aşırı korumacı uygulamalardan farklı olarak duyarlı sevgi çocuğun sağlıklı gelişimi için gereklidir.

  • Eğer bir çocuk temel fiziksel ihtiyaçları (yemek, barınma) karşılanıyorsa psikolojik olarak da iyi olur.

    Temel ihtiyaçların karşılanması yeterli değil; duygusal bakım ve birincil bağlanma figürünün duyarlılığı olmadan çocuklarda uzun vadeli psikolojik ve davranışsal sorunlar gelişir.

  • Atalarımız zor doğa koşullarında yaşadıysa, benzer zorluklar çocuk gelişimi üzerinde aynı etkiyi yaratır ve anne şefkatinin önemi abartılır.

    Atalarımızın yavrularını genellikle sürekli koruyup bakmaları evrimsel avantaj sağladı; zorlu çevre koşulları bile anne/bakıcının sürekli varlığını gerektirdi, dolayısıyla şefkatin önemi küçümsenemez.

  • Yetimlere kan vermek gibi uygulamalar onların sağlığını ve gücünü artırır (sözde bilimsel uygulamalar).

    Bu tür sahtebilimsel uygulamalar sterilite ve tıbbi güvenlikten yoksun olduklarında büyük zarar verir; Romanya örneğinde steril olmayan uygulamalar HIV yayılımını artırdı.

  • Kurumsal bakım (yetimhane sistemi) çocukların normal gelişimini sağlayacak şekilde yeterlidir.

    Kurumsal bakımda yoğun, tekrarlayan ve duygusal şefkatten yoksun bakım çocuklarda bağlanma bozuklukları ve uzun vadeli psikolojik sorunlara yol açar; bireysel duyarlı bakım gereklidir.

  • Bowlby ve diğer bağlanma araştırmaları psikanalitik teorilerin söylediklerini destekliyor (anne sadece besleyendir).

    Tam tersine, Bowlby ve takip eden deneysel çalışmalar psikanalitik besin-merkezli görüşü çürüttü ve annenin/ bakım verenin duygusal varlığının önemini vurguladı.

Sorular

  • Romanya'da kürtaj yasağının ve nüfus politikalarının sonucu ne oldu?

    Kürtaj yasağı istenmeyen doğumları artırdı ve yoksullukla birleşince yetimhanelerin aşırı dolmasına ve birçok çocuğun kötü koşullarda büyümesine yol açtı.

  • Romanya yetimhanelerindeki koşullar nasıldı ve çocuklar nasıl etkilendi?

    Çocuklar dokunulmadan, ninnisiz, hijyen ve bakım eksikliği içinde büyüdü; bu durum fiziksel deformasyonların yanı sıra derin psikolojik travmalara ve davranış sorunlarına neden oldu.

  • Hükümetin kan verme uygulaması ne gibi sonuçlar doğurdu?

    Steril olmayan iğnelerle uygulanan kan transferleri HIV/AIDS salgınını yayarak çocuklar arasında hastalığın hızla artmasına sebep oldu.

  • Bowlby'nin Bağlanma Kuramı ne diyor?

    Erken bebeklikte birincil bakım verenle kurulan bağ, bireyin duygusal ve sosyal gelişimini ve yetişkinlikteki ilişki kurma becerilerini belirler.

  • Harlow'un maymun deneyleri neyi gösterdi?

    Maymun yavruları besleyen tel maket yerine yumuşak dokulu maketi tercih etti; bu, fiziksel temas ve şefkatin besinden bağımsız olarak kritik olduğunu gösterdi.

  • Erikson'a göre ilk gelişim evresinin önemi nedir?

    İlk yıl 'güven' vs 'güvensizlik' evresidir ve bu dönemde alınan sevgi ve bakım bireyin insanlara güven duymasında belirleyicidir.

  • Ainsworth'ün çalışması ne kanıtladı?

    Annenin/bakıcının hassasiyeti ve yakınlığı, bebeklerde güvenli bağlanmanın oluşmasında önemli rol oynadığını deneysel olarak gösterdi.

  • Bowlby ayrılık tepkilerini nasıl tanımladı?

    Ayrılık tepkileri protesto (ağlama), umutsuzluk/sessizlik (motor azalması) ve sonra yeni bağlar arama/bağımsızlaşma aşamalarını içerir; bunlar evrimsel hayatta kalma stratejileridir.

  • Sadece temel bakımın (yemek, barınma) sağlanması yeterli midir?

    Hayır; sadece fiziksel ihtiyaçların karşılanması duygusal bağ ve şefkat eksikliğinin yol açtığı psikolojik sorunları önlemez.

  • Bu olaylar bilim ve toplum açısından neyi gösteriyor?

    Bilimin toplumu yönlendirmedeki rolünün önemini ve sahtebilime dayanan politikaların zararlarını vurgular; iyi bilime destek verilmesi gerektiğini gösterir.

Ön Bilgiler

  • Gelişim psikolojisi temel kavramları
  • Bağlanma teorisinin genel fikri (anne-bebek bağının önemi)
  • Temel evrimsel düşünce (adaptasyon ve doğal seçilim kavramları)
  • HIV/AIDS'in temel bulaş yolları hakkında bilgi
  • Psikanalitik kuramın genel hatları (Freud etkisi) hakkında temel farkındalık

Tarihsel Bağlam

  • 19. Yüzyıl: Freud'un Psikanalitik Kuramı etkisinin yayılması ve 'Dolap Sevgisi' anlayışının yükselişi
  • 1950'ler: Harry Harlow'un maymunlar üzerinde yaptığı deneyler, yavruların besinden çok temas ve yumuşak dokunuşu tercih ettiğini gösterdi
  • 1953: Mary Ainsworth'ün Uganda çalışması, anne veya bakıcının duyarlılığının güvenli bağlanma için kritik olduğunu gösteren deneysel destek sağladı
  • 1950'ler ve sonrasında: Yapılan araştırmalar psikanalitik besleyici odaklı görüşleri çürüttü ve bağlanma kuramının güç kazanmasına yol açtı
  • 20. Yüzyıl ortası: John Bowlby tarafından Bağlanma Kuramı'nın geliştirilmesi ve anneden erken ayrılmanın uzun vadeli psikolojik etkilerinin ortaya konması
  • 20. Yüzyıl ortası: Erik Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı'nın yükselmesi ve yaşamın ilk yılında güven kazanımı kavramının vurgulanması
  • 1960'ların ortası: Nikolay Çavuşesku'nun iktidara gelmesi ve kürtajların yasaklanması ile güçlü nüfus artırma politikalarının uygulanmaya başlanması
  • 1960'lar sonrası: Çavuşesku dönemi pronatalist uygulamalar nedeniyle istenmeyen çocuk sayısında artış ve yetimhanelerin dolup taşması
  • Çavuşesku dönemi yetimhanelerinde steril olmayan tıbbi uygulamalar ve kötü bakım koşulları nedeniyle ciddi sağlık ve psikolojik sorunların ortaya çıkması
  • Romanya'da HIV AIDS krizi ve yetimhanelerde steril olmayan kan transferleri nedeniyle AIDS'in çocuklar arasında yayılması ve Romanya'nın Avrupa'daki AIDS vakalarında orantısız yüksek paya ulaşması
  • Yarım milyon çocuğun en iyimser tahminlere göre Romanya yetimhanelerinde büyümesi ve bu neslin uzun dönem psikolojik problemlere maruz kalması
  • 2007: 4 Ay, 3 Hafta, 2 Gün filminin Altın Palmiye ödülü kazanması ve dönemin kürtaj yasaklarına dair tanıklık için referans gösterilmesi
  • 19. Yüzyıl
  • 1950'ler
  • 1960'ların ortası
  • 20. Yüzyıl ortası
  • On binlerce yıl önce
  • 2007

Kişiler

  • Nikolay Çavuşesku

    1960'ların ortasında Romanya'da iktidara gelmiş; kürtajları yasaklayıp nüfus arttırma politikaları uygulayan lider olarak bahsedildi.

  • Sigmund Freud

    Psikanalitik kuramın etkilerinden ve 19. yüzyılda annenin rolüne ilişkin görüşlerin yayılmasından söz edilirken adı geçiyor.

  • John Bowlby

    Bağlanma Kuramı'nı geliştiren ve anneden erken ayrılmanın çocuklar üzerindeki uzun dönem etkilerini gösteren çalışmalar yapan bilim insanı olarak anıldı.

  • Harry Harlow

    1950'lerde maymunlar üzerinde yaptığı deneylerle temas/şefkatin besinden daha önemli olduğunu göstermesi bağlamında bahsedildi.

  • Erik Erikson

    Psikososyal gelişim kuramı ve 'güven/güvensizlik' kavramları bağlamında, bağlanma kuramını destekleyen teorisyen olarak anıldı.

  • Mary Ainsworth

    1953'te Uganda'da yürüttüğü gözlemsel çalışmalarla bağlanma kuramına deneysel destek sağlayan araştırmacı olarak bahsedildi.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Harry Harlow'ın maymunlar üzerinde yaptığı Harlow Deneyleri hakkında ayrı, kendine özel bir video

Ve bu fazla olan bağ kurulamazsa, çocuklar düzgün gelişemiyordu. Burada bir Harlow Deneyleri var ki, onu bir diğer videoya bırakacağım, çünkü kendine özel bir videoyu hak edecek kadar önemli ve ilginç. Ama Harry Harlow, 1950'lerde maymunlar üzerinde yaptığı 2 önemli deney ile, maymun yavrularının besinden ziyade annelerinin, ve hatta anneleri yerine koydukları tel maketlerin yumuşak dokunuşunu tercih ettiklerini ispatlamayı başardı.