Neden Evrimin Yaşandığını Düşünüyoruz ki?

188 B görüntülenme28.07.2020
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıEvrimin 5 Gerekçesi: Neden Canlıların Evrimleştiğini Düşünüyoruz?
Derinlemesine

Özet

Video, türlerin zaman içinde değiştiğini ve yeni türlerin ortaya çıktığını gösteren çok yönlü kanıtları özetleyerek 'Neden türlerin evrimleştiğini düşünüyoruz?' sorusuna yanıt veriyor. İnsan eliyle yapılan yapay seçilim örnekleri, doğada gözlemlenen türleşme, fosil kaydıyla yapılan öngörüler, genetik deliller ve laboratuvar/dogal gözlemler gibi beş ana kanıt hattını açıklıyor.

Terimler

  • Evrim

    Türlerin nesiller içinde değiştiğine, hatta yepyeni türleri oluşturduğuna yönelik, bilimsel olarak göz ardı edemeyeceğimiz kanıtların bulunduğu süreç. Doğaya baktığımızda türlerin nesiller içinde değiştiğini ve yeni türler oluşturduğunu görebiliyoruz; evrim, bize ayrıca geçmişe yönelik doğru öngörülerde bulunma gücü verir ve çok sayıda veri hattı tarafından desteklenir. Sonuç olarak 'evrim', biz istesek de istemesek de bir gerçek ve yaşanıyor.

  • İnsan eliyle yapılan seçilim (Yapay seçilim)

    İnsanların belirli özelliklere göre canlıları seçip çiftleştirerek kısa bir sürede yeni çeşitler yaratması. Örneğin insanlar 2-3 asırda 4-5 atasal köpek çeşidinden 400-450 yeni köpek çeşidi yarattılar; aynı yöntemle karpuz, şeftali, muz, lahana gibi bitkileri ve at, ördek, tavuk, eşek gibi hayvanları dönüştürdüler. Bu olgu, canlıların atalarından bambaşka varlıklara dönüşebileceğini gösterir ve eğer insanlar türleri değiştirebiliyorsa doğadaki kuvvetlerin etkisi altında türlerin de değişebileceğini gösterir.

  • İzolasyon bariyerleri

    Aynı atadan gelip kimi zaman atalarıyla aynı coğrafyalarda yaşayan canlıların, çeşitli izolasyon bariyerlerinin etkisiyle ayrı popülasyonlara ayrılmaları; bu etkiyle iki, üç, dört yeni türe evrimleşmiş ve artık birbirleriyle çiftleşemeyecek kadar farklılaşmış olmaları.

  • Türleşme (Speciation)

    Eskiden aynı olan türlerin doğal şartlar altında zamanla yepyeni türlere ayrılabilmesi süreci. Doğada ortak bir atadan gelen canlıların ayrı coğrafyalara hapsolması ve nadiren bir araya gelip çiftleşmeleri sonucunda birbirlerinden ayırt edilebilecek düzeyde farklı türler ortaya çıkması türleşmenin kanıtıdır.

  • Ortak ata

    Günümüzdeki türlere bakıp tespit ettiğimiz, bu türlerin birlikte geçmişte paylaştığı atasal organizma. Ortak ata ilişkisi belirlendikten sonra o ortak atanın hangi tarihte, hangi coğrafyada, ne şartlar altında yaşamış olması gerektiğini tahmin edebiliyoruz.

  • Jeolojik katman (katman haritası)

    Kayaçların oluşturduğu ve jeolojik zaman içinde sıralanan katmanlar; bu katmanların haritalarına bakarak, incelediğimiz modern türlerin atalarının yaşamasını beklediğimiz yaşa ve coğrafyaya karşılık gelen katmanda fosil arayabiliyoruz. Fosillerin tam olarak beklenen katmanda bulunması evrimin öngörü gücünün bir kanıtıdır.

  • Fosil (ve türler arası geçiş gösteren canlılar / ara formlar)

    Belirli jeolojik katmanlarda bulunan, incelediğimiz modern türlerin atasında bulmayı beklediğimiz özelliklere sahip kalıntılar. Bu fosiller, günümüzde var olmayan ve türler arası geçişi gösteren canlıları içerir; beklenen yerlerde ve beklenen katmanda bulunmaları evrimsel öngörülerin isabetliliğini gösterir.

  • Gen

    Bir özellikle ilişkili olan kalıtsal birim; anatomik ve fizyolojik bulgularla birebir desteklenen sonuçlar veren öğe. Bir özelliğin nesiller içinde değiştiğini fiziksel gözlem ile tespit ettikten sonra, o özellikle ilişkili genlere bakıp mutasyon ve seçilim baskısının izlerini bulabiliyoruz; genlerin bulgularla tutarlı olması evrimsel açıklamaları destekler.

  • Mutasyon

    Genlerde meydana gelen değişiklikler; bir özelliğin nesiller içinde değişmesiyle ilişkili olarak genlerde mutasyon izleri bulunabiliyor ve bu izler gözlemlerle tutarlı sonuçlar veriyor.

  • Seçilim baskısı (Seçilim)

    Çevresel veya yapay faktörlerin organizmalar üzerinde oluşturduğu ve belirli özellikleri tercih eden baskı; örneğin seçilim baskısı altında bakterilerin farklılaşarak yeni beslenme yöntemleri edinebildiklerini gözlüyoruz. Genlerde mutasyon ve seçilim baskısının izleri birlikte evrimsel değişimi açıklar.

  • Laboratuvar gözlemleri / Deneysel evrim

    Değişimin hem laboratuvarda hem doğa şartlarında doğrudan gözlenmesi. Örnek olarak, laboratuvar şartlarında bakterilerin yeni beslenme yöntemleri edinmesi, balıkların çiftleşme ve kamuflaj desenlerinin deneylerde evrimleşmesi ve tek hücreli canlıların çok hücreli canlılara geçişinin gözlenip kameraya kaydedilmesi verilebilir. Bu tür deneyler evrimin günümüzde de gözlemlenebilir olduğunu gösterir.

  • Çok hücrelileşme (Tek hücrelilerden çok hücrelilere evrim)

    Tek hücreli canlıların zaman içinde çok hücreli canlılara dönüşmesi süreci; bu geçiş laboratuvar ve doğa gözlemleriyle bizzat izlenip kaydedilebiliyor.

  • Domestikasyon (Evcilleştirme)

    İnsanların bitki ve hayvan türlerini seçerek ve çiftleştirerek değiştirmesi sonucu ortaya çıkan süreç; örneğin insanlar sayesinde karpuz, şeftali, muz, lahana, at, ördek, tavuk, eşek gibi canlıların yeni formları ortaya çıktı ve köpeklerde büyük çeşitlenmeler görüldü. Bu süreç, canlıların atalarından bambaşka varlıklara dönüşebileceğini gösterir.

  • Biyocoğrafya

    Canlıların coğrafi dağılımının incelenmesi; örnek olarak Avrupa'daki Mus musculus ile Mus domesticus farelerinin ve Amerika'daki kara kafalı baştankara ile Karolina baştankarasının dağılımları türleşme ve ortak ata ilişkilerini göstermede yeterli örneklerdir.

  • Bilimin öngörü gücü

    Bir bilim dalının geçerliliğinin en önemli ölçütü olan, geleceğe veya keşfedilmemiş geçmişe ilişkin doğru tahminlerde bulunabilme yeteneği. Metinde, evrimin jeolojik katmanlarda ve doğru coğrafyalarda beklenen ataların fosillerinin bulunmasını sağlayan muazzam bir öngörü gücüne sahip olduğu vurgulanmıştır.

  • Makrobiyoloji

    Metinde genlerle karşılaştırılan ve asırlar öncesine dayanan, organizmaların makroskopik (büyük ölçekli) özelliklerini ve tarihsel kayıtlarını inceleyen biyoloji dalları anlamında kullanılmıştır; genlerin sonradan ortaya çıkan bilgileri ile asırlık makrobiyolojik veriler arasındaki kusursuz tutarlılık, evrimin doğrulanmasında güçlü bir kanıt olarak gösterilmektedir.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Türler hiç değişmiyor; türler sabittir.

    Doğada ve yapay seçilimle türlerin nesiller içinde değiştiğine ve yeni türlerin oluştuğuna dair çok sayıda bilimsel kanıt vardır.

  • Sadece insanlar türleri değiştirebilir; doğa bunu yapamaz.

    İnsanların seçilim uygulayabilmesi, doğadaki seçilim kuvvetlerinin de benzer şekilde türleri değiştirebileceğini gösterir.

  • Türleşme (yeni tür oluşumu) gözlemlenmediği için evrim gerçekleşmiyor.

    İzolasyon ve farklılaşma sonucu aynı atadan gelen popülasyonların yeni türlere ayrıldığı ve artık çiftleşemedikleri doğada gözlemlenmiştir.

  • Fosiller rastgele bulunur ve evrim hakkında öngörüde bulunmak mümkün değildir.

    Evrim teorisi hangi türlerin hangi jeolojik katmanlarda bulunması gerektiğini öngörür ve fosil bulguları bu öngörüleri sıkça doğrular.

  • Genetik veriler makrobiyolojik gözlemlerle çelişir.

    Genetik, anatomi ve fizyoloji gibi farklı veri kaynakları aynı evrimsel hikâyeyi tutarlı biçimde destekler.

  • Evrim sadece teorik bir söylemdir ve laboratuvarda gözlemlenemez.

    Evrimsel değişimler hem laboratuvar deneylerinde hem de doğal ortamlarda doğrudan gözlemlenmiş ve kaydedilmiştir.

  • Bilim kişisel tercih ve rahatlığa göre kanıtları görmezden gelebilir.

    Bilim, kişisel tercihlerden bağımsız olarak kanıtlara dayanır; hoşumuza gitmediği için verileri çarpıtmak kabul edilemez.

  • Tek hücrelilerden insana kadar olan tüm evrimsel süreci bizzat ve baştan sona izleyebiliyoruz.

    Bütün süreci doğrudan baştan sona gözleyemeyiz, ama farklı disiplinlerden gelen çok sayıda kanıtı birleştirerek güvenilir evrimsel çıkarımlar yapabiliyoruz.

Sorular

  • Neden türlerin evrimleştiğini düşünüyoruz?

    Çünkü yapay seçilim örnekleri, doğada gözlemlenen türleşme, fosil kayıtlarının öngörüleri, genetik veriler ve laboratuvar/naturel gözlemler bir arada güçlü kanıt sağlar.

  • Yapay seçilim (insan eliyle yapılan seçilim) evrime nasıl kanıt sağlar?

    Kısa sürede atalarından çok farklı yeni çeşitlerin oluşturulabilmesi, doğanın kuvvetlerinin de benzer değişimleri yapabileceğini gösterir.

  • Doğada yeni türlerin oluştuğuna dair kanıt var mı?

    Evet; izolasyon sonucu aynı atadan gelen popülasyonların birbirinden farklılaşması ve artık çiftleşemeyecek düzeye gelmesi gibi örnekler vardır.

  • Fosil kayıtları evrimi nasıl destekliyor?

    Modern türlerin ortak atalarını beklendiği jeolojik katmanlarda ve coğrafyalarda bulmak, evrim teorisinin öngörü gücünü doğrular.

  • Genetik veriler evrim iddialarını nasıl doğruluyor?

    Özellik değişiklikleri gözlemlendikten sonra ilgili genlerde mutasyon ve seçilim baskısı izlerinin bulunması, genetik verinin makrobiyolojik gözlemlerle tutarlı olduğunu gösterir.

  • Evrim laboratuvarda gözlemlenebilir mi?

    Evet; bakterilerin yeni beslenme yolları edinmesi, balıkların desen değişimleri ve tek hücrelilerden çok hücrelilere geçiş gibi süreçler laboratuvarda veya doğada kaydedildi.

  • Evrim teorisinin öngörü gücü var mı?

    Evet; hangi ataların nerede ve hangi katmanlarda bulunacağını tahmin edip fosillerde bu beklentinin doğrulanması, teorinin öngörü gücünü gösterir.

  • Evrim sadece teorik bir fikir mi, somut kanıtı yok mu?

    Hayır; genetik, anatomik, fosil, biyocoğrafya ve deneysel veriler dahil çok sayıda bağımsız kanıt evrimi destekler.

  • İnsanların türlerin değişmesini istememesi bilimsel bir reddediş için geçerli midir?

    Hayır; bilim kişisel tercihlere göre değil, kanıtlara göre hareket eder; hoşumuza gitmediği için kanıtları göz ardı edemeyiz.

  • Tek hücreliden insana kadar tüm evrimsel süreci doğrudan görebiliyor muyuz?

    Hayır; tüm süreci baştan sona gözlemleyemeyiz, ancak farklı disiplinlerden elde edilen çok sayıda kanıtı birleştirerek güvenli sonuçlara ulaşırız.

Ön Bilgiler

  • Temel biyoloji bilgisi (tür, üreme, genler kavramları)
  • Doğal ve yapay seçilim arasındaki farkı anlama
  • Fosil kayıtları ve jeolojik katmanların temel ilkesine aşinalık
  • Genetik mutasyon ve seleksiyon baskısı kavramlarına giriş düzeyinde bilgi
  • Bilimsel yöntemin temelleri ve öngörü yeteneğinin bilimdeki önemi

Tarihsel Bağlam

  • İnsan eliyle yapay seçilimle 2-3 asır içinde 4-5 atasal köpek çeşidinden yaklaşık 400-450 yeni köpek çeşidinin oluşturulması
  • İnsanların karpuz, şeftali, muz, lahana, at, ördek, tavuk, eşek gibi bitki ve hayvanlarda seçilim ve yetiştiricilik yoluyla büyük değişimler yaratması (domestikasyon ve ıslah)
  • Doğada türleşme örneği: Avrupa'da Mus musculus ile Mus domesticus türlerinin biyocoğrafik ayrışması
  • Doğada türleşme örneği: Amerika'da Kara kafalı baştankara ile Karolina baştankarasının ayrışması
  • Jeolojik katman haritalarına dayanarak, modern türlerin atası olması beklenen geçiş özelliklerine sahip fosillerin beklenen jeolojik katmanlarda bulunması
  • Anatomik ve fizyolojik değişikliklerle tutarlı olarak genlerde mutasyon ve seçilim baskısı izlerinin saptanması
  • Laboratuvar ve doğa koşullarında bakterilerin seçilim altında yeni beslenme yöntemleri kazanarak adaptasyon göstermesinin gözlemlenmesi
  • Laboratuvar deneylerinde balıkların çiftleşme ve kamuflaj desenlerinin evrimleşmesinin gözlemlenmesi
  • Tek hücreli canlılardan çok hücreli canlılara geçişin laboratuvar ortamında gözlenip kameraya kaydedilmesi
  • Tilki deneyleri: Kurtlardan köpeklerin evrimiyle ilişkilendirilen baskıların tilkilere uygulanması ve benzer sonuçların elde edilmesi
  • 2-3 asır
  • Asırlar öncesi
  • Nesiller/kuşaklar içinde
  • Jeolojik zaman - kayaç katmanları
  • Günümüz / Modern dönem
  • Laboratuvar / güncel araştırma dönemi
Bu Videodaki Sözler

Bu videoyla tutulanlar

Evrimsel değişimin bazı diğer kanıtlarını işlemek

Umarım bu video ile evrim hakkında eğlenceli, anlaşılır bir başlangıç yapabilmişizdir. Sonraki videomuzda evrimsel değişimin bazı diğer kanıtlarını işleyeceğiz. Bir sonraki videoda görüşmek üzere, hoşçakalın.