- Evrim
Türlerin nesiller içinde değiştiğine, hatta yepyeni türleri oluşturduğuna yönelik, bilimsel olarak göz ardı edemeyeceğimiz kanıtların bulunduğu süreç. Doğaya baktığımızda türlerin nesiller içinde değiştiğini ve yeni türler oluşturduğunu görebiliyoruz; evrim, bize ayrıca geçmişe yönelik doğru öngörülerde bulunma gücü verir ve çok sayıda veri hattı tarafından desteklenir. Sonuç olarak 'evrim', biz istesek de istemesek de bir gerçek ve yaşanıyor.
- İnsan eliyle yapılan seçilim (Yapay seçilim)
İnsanların belirli özelliklere göre canlıları seçip çiftleştirerek kısa bir sürede yeni çeşitler yaratması. Örneğin insanlar 2-3 asırda 4-5 atasal köpek çeşidinden 400-450 yeni köpek çeşidi yarattılar; aynı yöntemle karpuz, şeftali, muz, lahana gibi bitkileri ve at, ördek, tavuk, eşek gibi hayvanları dönüştürdüler. Bu olgu, canlıların atalarından bambaşka varlıklara dönüşebileceğini gösterir ve eğer insanlar türleri değiştirebiliyorsa doğadaki kuvvetlerin etkisi altında türlerin de değişebileceğini gösterir.
- İzolasyon bariyerleri
Aynı atadan gelip kimi zaman atalarıyla aynı coğrafyalarda yaşayan canlıların, çeşitli izolasyon bariyerlerinin etkisiyle ayrı popülasyonlara ayrılmaları; bu etkiyle iki, üç, dört yeni türe evrimleşmiş ve artık birbirleriyle çiftleşemeyecek kadar farklılaşmış olmaları.
- Türleşme (Speciation)
Eskiden aynı olan türlerin doğal şartlar altında zamanla yepyeni türlere ayrılabilmesi süreci. Doğada ortak bir atadan gelen canlıların ayrı coğrafyalara hapsolması ve nadiren bir araya gelip çiftleşmeleri sonucunda birbirlerinden ayırt edilebilecek düzeyde farklı türler ortaya çıkması türleşmenin kanıtıdır.
- Ortak ata
Günümüzdeki türlere bakıp tespit ettiğimiz, bu türlerin birlikte geçmişte paylaştığı atasal organizma. Ortak ata ilişkisi belirlendikten sonra o ortak atanın hangi tarihte, hangi coğrafyada, ne şartlar altında yaşamış olması gerektiğini tahmin edebiliyoruz.
- Jeolojik katman (katman haritası)
Kayaçların oluşturduğu ve jeolojik zaman içinde sıralanan katmanlar; bu katmanların haritalarına bakarak, incelediğimiz modern türlerin atalarının yaşamasını beklediğimiz yaşa ve coğrafyaya karşılık gelen katmanda fosil arayabiliyoruz. Fosillerin tam olarak beklenen katmanda bulunması evrimin öngörü gücünün bir kanıtıdır.
- Fosil (ve türler arası geçiş gösteren canlılar / ara formlar)
Belirli jeolojik katmanlarda bulunan, incelediğimiz modern türlerin atasında bulmayı beklediğimiz özelliklere sahip kalıntılar. Bu fosiller, günümüzde var olmayan ve türler arası geçişi gösteren canlıları içerir; beklenen yerlerde ve beklenen katmanda bulunmaları evrimsel öngörülerin isabetliliğini gösterir.
- Gen
Bir özellikle ilişkili olan kalıtsal birim; anatomik ve fizyolojik bulgularla birebir desteklenen sonuçlar veren öğe. Bir özelliğin nesiller içinde değiştiğini fiziksel gözlem ile tespit ettikten sonra, o özellikle ilişkili genlere bakıp mutasyon ve seçilim baskısının izlerini bulabiliyoruz; genlerin bulgularla tutarlı olması evrimsel açıklamaları destekler.
- Mutasyon
Genlerde meydana gelen değişiklikler; bir özelliğin nesiller içinde değişmesiyle ilişkili olarak genlerde mutasyon izleri bulunabiliyor ve bu izler gözlemlerle tutarlı sonuçlar veriyor.
- Seçilim baskısı (Seçilim)
Çevresel veya yapay faktörlerin organizmalar üzerinde oluşturduğu ve belirli özellikleri tercih eden baskı; örneğin seçilim baskısı altında bakterilerin farklılaşarak yeni beslenme yöntemleri edinebildiklerini gözlüyoruz. Genlerde mutasyon ve seçilim baskısının izleri birlikte evrimsel değişimi açıklar.
- Laboratuvar gözlemleri / Deneysel evrim
Değişimin hem laboratuvarda hem doğa şartlarında doğrudan gözlenmesi. Örnek olarak, laboratuvar şartlarında bakterilerin yeni beslenme yöntemleri edinmesi, balıkların çiftleşme ve kamuflaj desenlerinin deneylerde evrimleşmesi ve tek hücreli canlıların çok hücreli canlılara geçişinin gözlenip kameraya kaydedilmesi verilebilir. Bu tür deneyler evrimin günümüzde de gözlemlenebilir olduğunu gösterir.
- Çok hücrelileşme (Tek hücrelilerden çok hücrelilere evrim)
Tek hücreli canlıların zaman içinde çok hücreli canlılara dönüşmesi süreci; bu geçiş laboratuvar ve doğa gözlemleriyle bizzat izlenip kaydedilebiliyor.
- Domestikasyon (Evcilleştirme)
İnsanların bitki ve hayvan türlerini seçerek ve çiftleştirerek değiştirmesi sonucu ortaya çıkan süreç; örneğin insanlar sayesinde karpuz, şeftali, muz, lahana, at, ördek, tavuk, eşek gibi canlıların yeni formları ortaya çıktı ve köpeklerde büyük çeşitlenmeler görüldü. Bu süreç, canlıların atalarından bambaşka varlıklara dönüşebileceğini gösterir.
- Biyocoğrafya
Canlıların coğrafi dağılımının incelenmesi; örnek olarak Avrupa'daki Mus musculus ile Mus domesticus farelerinin ve Amerika'daki kara kafalı baştankara ile Karolina baştankarasının dağılımları türleşme ve ortak ata ilişkilerini göstermede yeterli örneklerdir.
- Bilimin öngörü gücü
Bir bilim dalının geçerliliğinin en önemli ölçütü olan, geleceğe veya keşfedilmemiş geçmişe ilişkin doğru tahminlerde bulunabilme yeteneği. Metinde, evrimin jeolojik katmanlarda ve doğru coğrafyalarda beklenen ataların fosillerinin bulunmasını sağlayan muazzam bir öngörü gücüne sahip olduğu vurgulanmıştır.
- Makrobiyoloji
Metinde genlerle karşılaştırılan ve asırlar öncesine dayanan, organizmaların makroskopik (büyük ölçekli) özelliklerini ve tarihsel kayıtlarını inceleyen biyoloji dalları anlamında kullanılmıştır; genlerin sonradan ortaya çıkan bilgileri ile asırlık makrobiyolojik veriler arasındaki kusursuz tutarlılık, evrimin doğrulanmasında güçlü bir kanıt olarak gösterilmektedir.