- Adet / Regl / Menstrüasyon
Öncelikle bunu çözerek başlayalım: Bu kalıpların üçü de aynı anlama geliyor: Arapçada "âdat", "tekrarlanan veya geri gelen şey, alışkanlık" demek. Fransızcada "regle", "kural, düzen" demek. Latincede "mensis", "ay" demek, "menstruus" da "aylık döngü" demek. Hepsi, insan dişilerinin çoğu durumda her ay 1 kez rahimlerinin endometriyum denen özel bir tabakasını vajinal yolla atmasına verdiğimiz isimler.
- Endometriyum (endometriyal doku)
Rahim içerisinde kalın bir endometriyal doku bulunur. Bunun içinde incecik kan damarları vardır. Endometriyum, rahme yeni yerleşmiş bir embriyoya temel kan kaynağını sağlar. Reglin en belirgin özelliği, adet sırasında kadınların rahminde kanla beslenen endometriyum tabakası yırtıldığı için vücut dışına kan akıyor olması.
- Aleni adet / Açık adet
Bizde görülen adet türüne "aleni adet" ya da "açık adet" diyoruz. Reglin en belirgin özelliği, adet sırasında kadınların rahminde kanla beslenen endometriyum tabakası yırtıldığı için vücut dışına kan akıyor olması. Yarasalar, fil fareleri ve dikenli fareler aleni adet görürler, yani bizim gibi kan akıtırlar.
- Gizli / Örtülü / Kapalı adet
Vücudun içindeki dokular endometriyum tabakasını parçalıyor ve emerek yok ediyor. Buna da "gizli, örtülü veya kapalı adet" diyoruz.
- Plasenta
Birçok memelide plasenta, ana rahmindeki fetüsün bir parçasıdır ve rahimdeki kan damarlarıyla bebek arasındaki köprüyü oluşturur. Böylece yavruya besin taşır.
- Hemokoryal plasenta
Primatlar ve fareler de dahil olmak üzere sadece birkaç memeli hayvanda "hemokoryal plasenta" denen yapı evrimleşmiştir. Primatlar arasında insanınkiyse, en acayip olanı. Gelişen ve büyüyen plasenta, bu katman içinde bir gedik açar, damarları duvarların arasını yırtarak girer ve bu damarlar yeni oluşan, aç embriyoya bağlanarak onu beslemeye başlar. Yeni büyüyen fetüs, annenin kan kaynaklarına doğrudan ve hiçbir kesintisi bulunmayan bir bağlantı kurar.
- Döllenmiş yumurta / Zigot
Döllenmiş yumurta yani zigot için son derece ölümcül bir ortama sahiptir ve sadece en uyumlu, en arzulanan özelliklere sahip embriyolar bu ortamda hayatta kalabilir!
- Hemoraji
Plasenta bir kere yerine oturdu mu, anne sadece hormonlarının kontrolünü yitirmekle kalmaz, aynı zamanda plasenta koparken hemoraji, yani iç kanama riskiyle karşı karşıya gelir.
- Kızışma dönemindeki kanama (köpeklerdeki durum)
Köpeklerdeki kanama aleni adet sayılmıyor; çünkü kanamanın nedeni rahim duvarının parçalanması değil, kızışma dönemindeki köpeğin vajinal duvarındaki kılcal damarların çatlayarak kanamaya neden olması.
- Genomik iz
Buna rağmen, erkek spermiyle taşınan bazı genler, "genomik iz" denen bir süreç sonucunda, fetüsün bağlı olduğu plasentayı aktive edebilir. Bu genler, tamamiyle fetüsün çıkarlarının yanında ve hatta doğum süreci tamamen engellenmediği müddetçe, gerekirse annenin çıkarlarının tamamen karşısındadır. Bu genlerin sağladığı şey basittir: Yavruyu hayatta tut, gerekirse anne ölsün.
- Anne ve fetüsün evrimsel çıkar çatışması
Anne ve yavrularının, birbirinden farklı evrimsel çıkarları var. Hatta sanılanın aksine, insan bebekleri arasındaki genetik rekabet, evrimsel süreçte gördüğümüz rekabetin en vahşi olanlarından birisi. Hangi memeli türünden olursa olsun bir dişi, hayatta kalan her yavrusuna yaklaşık olarak eşit miktarda kaynak ayırmak ister. Evrimsel olarak bunu yapacak şekilde özelleşmiştir. Öte yandan fetüs, ne yapıp edip hayatta kalacak şekilde evrimleşmiştir... Bu yüzden, anneden "ne koparabilirse almak" zorundadır.
- Adet döngüsü (menstrüasyon mekanizması olarak uyarlanmış adaptasyon)
Bu sorunu çözen evrimsel adaptasyon, endometriyuma kanın kesilmesinden bile çılgın: Her ay gerçekleşen ovülasyon sonrası, endometriyumun yüzeyinin tamamı, içinde ne var ne yoksa sökülüp vücut dışına kanla beraber atılıyor! Ve işte, karşınızda meşhur adet döngüsü! Her şey, en iyi embriyoyu seçebilmek için!