Evleneceğiniz Kişiyi Nasıl Seçmelisiniz? (Bilimsel Olarak)

587 B görüntülenme08.04.2021
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıSekreter veya Eş Seçme Problemi: En İyi Aday Arayışını Ne Zaman Durdurmalı?
Derinlemesine

Özet

Video, Sekreter Problemi (Evlilik Problemi) ve optimal durma kuralını anlatarak, bilinen aday sayısı ve geri dönmeme şartları altında en iyi adayı seçme stratejisinin %37 kuralı ile açıklandığı bir genel bakış sunuyor. Uygulama koşulları, mantığı, olasılık sonuçları ve kısıtların nasıl stratejiyi etkilediği örneklerle açıklanıyor.

Terimler

  • Bayesçi yaklaşım

    Bunu, daha önce kanser örneğiyle anlattığım Bayesçi yaklaşıma benzetebilirsiniz. Her aday hakkında belli bir ön inancınız vardır. Bu ön inanç, sizin onlarla evlenme ihtimalinizi belirler. Ve siz onları tanıdıkça, farklı özelliklerine aşina oldukça, zaman geçirdikçe, bu inancınız yeni bilgiler ve veriler ışığında güncellenir. Nihayet, o inancınız belli bir üst değeri aşarsa o kişiyle evlenmeye, belli bir alt eşiğin altına inerse ondan ayrılmaya karar verirsiniz.

  • ön inanç

    Her aday hakkında belli bir ön inancınız vardır. Bu ön inanç, sizin onlarla evlenme ihtimalinizi belirler. Ve siz onları tanıdıkça, farklı özelliklerine aşina oldukça, zaman geçirdikçe, bu inancınız yeni bilgiler ve veriler ışığında güncellenir.

  • Sekreter Problemi (Evlilik Problemi)

    Eğer ki aday sayısı belliyse, adayları sadece rastgele deneyebiliyorsanız, sadece 1 adayda karar kılabiliyorsanız, önceki adaylara geri dönmeniz mümkün değilse ve adaylar arasından en iyisini seçmeniz gerekiyorsa, yani elinizde Sekreter Problemi veya Evlilik Problemi olarak tanımlanan bir problem varsa, %37 kuralını uygulamak, şansınızı diğer yöntemlere nazaran daha yüksek yapacak.

  • %37 kuralı

    Saydığım şartlar altında yapabileceğiniz en iyi şey, adayların %37 civarını görmek, onları evlenme isteğinize göre sıralamak, sonrasında onlar arasından en iyi olanını skor olarak geçmeyi başaran ilk kişiyle evlenmek. Yani eğer önünüzde 100 kadar aday olduğunu biliyorsanız, bunlardan 37'sini denedikten sonra, her birini belirleyeceğiniz kriterlere göre skorlamanız gerekiyor. Eğer matematiğe güvenmek istiyorsanız, bu söylediğim yöntemle gerçekten o 100 kişi içinden en iyi adayı bulma ihtimaliniz yaklaşık %37. Yani bu yöntemde 37 sayısı oldukça büyülü: Hem aday sayınızın %37'sine kadar gidip, onunla değil ama, o noktaya kadar olan en iyi adayı geçmeyi başaran ilk adayı seçmeniz gerekiyor. Hem de bunu yaptığınızda, o seçtiğiniz adayın gerçekten o 100 kişi arasından en iyisi olma ihtimali %37 oluyor.

  • optimal durma / erken durma

    Bu yaptığımıza matematikte "optimal durma" veya "erken durma" deniyor. Bu teorinin bilgisayar bilimlerinde, istatistik alanında, ekonomide, finansta ve diğer birçok sahada çok önemli etkileri var. Yani amacımız, tam doğru noktada durmak veya en azından, belirsizlik hallerinde, durduğumuz yerin doğru olma ihtimalini en yükseğe çıkarmak.

  • FOMO (Fear of Missing Out) / Fırsatı Kaçırma Korkusu

    Daha kötüsü, tıpkı borsaya giriş veya çıkış yapmaya çalışanların da sıklıkla düştüğü FOMO yani Fear of Missing Out, yani "Fırsatı Kaçırma Korkusu" psikolojisine girip, elinizdeki tüm adayları tüketip, çok daha fazla fırsat kaçırıp, bir de üzerine artık çok yaşlanmış olursanız ne olacak?

  • rastgele deneme (rastgele)

    Ama unutmayın. Adayları önceden bilmiyorsunuz ve tamamen rastgele deneyebiliyorsunuz.

  • skor (puanlama)

    Bunlardan 37'sini denedikten sonra, her birini belirleyeceğiniz kriterlere göre skorlamanız gerekiyor. Diyelim A kişisi çeşitli kriterlerinizin toplamında 50 puan aldı. B kişisi 72 puan, C kişisi 30 puan ve bu böyle gidiyor. Böylece o ilk 37 kişi arasından en iyisini belirlediniz.

  • aday sayısı belliyse (sabit aday sayısı / bilinen N)

    Ama eğer ki aday sayısı belliyse, adayları sadece rastgele deneyebiliyorsanız, sadece 1 adayda karar kılabiliyorsanız, önceki adaylara geri dönmeniz mümkün değilse ve adaylar arasından en iyisini seçmeniz gerekiyorsa, yani elinizde Sekreter Problemi veya Evlilik Problemi olarak tanımlanan bir problem varsa, %37 kuralını uygulamak, şansınızı diğer yöntemlere nazaran daha yüksek yapacak.

  • önyargı (bias)

    Ya da aday sayısı belli değilse, aday sayısı zaman içerisinde değişiyorsa veya adayları rastgele denemek yerine, belli bir önyargı dahilinde seçme ihtimaliniz yüksek olan adayları öne almanız veya arkaya itmeniz mümkünse, işler değişir.

  • çoklu seçim (aynı anda en iyi k kişiyi seçme)

    Ya da sadece 1 kişiyi değil de, aynı anda en iyi 5 kişiyi seçmeniz gereken işe alım süreçlerinde bu yöntem birazcık daha farklı çalışır ve iyi adayları o 5 kişilik havuza dahil etme ihtimaliniz daha yüksektir.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Daha çok kişiyi denerseniz kesinlikle en iyi kişiyi bulursunuz.

    Geri dönüş imkânı yoksa ve yalnızca tek kişi seçilebiliyorsa, daha çok denemek bile en iyi adayı garanti etmez; optimal strateji bile ancak yaklaşık %37 başarı olasılığı verir.

  • Bayesçi (ön inanç güncelleme) yaklaşımı her zaman en güvenli/optimal yöntemdir.

    Bayesçi güncelleme bilgi edinmek için uygundur, ancak reddedilen adaylara geri dönülemeyen durumlarda yalnızca Bayesçi beklemek en iyi sonucu vermez ve risklidir.

  • 37 sayısı rastgele veya mistik bir seçimdir.

    Yaklaşık %37 (1/e) kesme noktası, optimal durma probleminin analitik çözümünden çıkan matematiksel bir sonuçtur ve büyük N için en iyi stratejiyi verir.

  • İstatistiksel yöntemler kusursuz kesinlik sağlar.

    İstatistik ve optimal stratejiler olasılıkları maksimize eder ama kesinlik vermez; örneğin burada en iyi adayı seçme olasılığı yalnızca yaklaşık %37'dir.

  • Bu tek yöntem her durumda uygulanabilir.

    Bu kural yalnızca belirli şartlar (bilinen N, rastgele sıra, geri dönüşsüz tek seçim vb.) altında geçerlidir; şartlar değişirse farklı stratejiler gerekir.

Sorular

  • Kiminle evleneceksiniz ve ne zaman evlenmelisiniz?

    Eğer elinizde belli sayıda, rastgele sırada gelen aday varsa ve reddettiklerinize geri dönemezseniz, yaklaşık ilk %37'yi inceleyip onlardaki en iyiyi eşik alıp, sonrasında bu eşiği aşan ilk adayla evlenmek şansınızı maksimize eder.

  • Neden ilk %37'yi incelemek gerekiyor?

    Matematiksel optimal durma analizleri sonucu, büyük N limitinde en iyi adayı seçme olasılığını maksimize eden kesme noktası 1/e ≈ %37 olarak çıkar.

  • Bu yöntemi uyguladığımda en iyi kişiyi seçme olasılığım nedir?

    Yaklaşık %37; yani bu strateji diğer tek-kararlı, geri dönüşsüz rastgele-seçim stratejilerine göre en yüksek seçme olasılığını sağlar.

  • Eğer geri dönebilsem ne olur?

    Reddedilen adaylara geri dönme imkânı varsa problem farklılaşır ve %37 kuralı geçerli olmaz; daha iyi yaklaşımlar mümkün olur.

  • Aday sayısı belli değilse bu kural geçerli mi?

    Hayır; aday sayısı belirsizse veya zaman içinde değişiyorsa optimal strateji farklıdır ve %37 kuralı uygulanamaz.

  • Birden fazla kişiyi aynı anda seçmem gerekirse (örneğin en iyi 5 kişiyi işe almak)?

    Bu durumda problem varyantına girer ve seçme olasılıklarını artırmak için farklı, ona uygun stratejiler kullanmak gerekir; %37 kuralı doğrudan uygulanmaz.

  • Bu yöntemi başka hangi durumlarda kullanabilirim?

    Ürün için en iyi alıcı/satıcıyı bulma, işe alımda en iyi adayı seçme, en iyi işi seçme gibi ardışık ve geri dönüşsüz karar gerektiren birçok alanda uygulanabilir.

  • Bayesçi yaklaşım buraya uyuyor mu?

    Bayesçi güncelleme adayları değerlendirirken kullanılabilir, ancak seçimlerin geri döndürülemez olduğu durumlarda sadece Bayes biçiminde bekleyip karar vermek riskli olabilir.

  • Eğer seçimi ertelemeye devam edersem daha mı iyi olur?

    Sürekli ertelemek FOMO ve zaman maliyeti risklerini artırır; optimal strateji belirsizlik altında karar verme noktasını matematiksel olarak belirler.

  • Bu strateji kusursuz mu?

    Hayır; strateji olasılıksal olarak en iyisidir ama yine de yaklaşık %63 olasılıkla en iyi kişiyi kaçırma ihtimaliniz vardır.

Ön Bilgiler

  • Temel olasılık bilgisi
  • Bayes teoremi hakkında temel anlayış
  • Sıralama ve karşılaştırma kavramları
  • Basit cebir ve kesirsel oranlar (%37 gibi) bilgisi
  • Karar teorisi ve optimizasyon temelleri hakkında temel kavrayış
Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Bugünkü videoda kiminle ve ne zaman evlenmeniz gerektiğini bilimsel olarak anlatma

Evrim Ağacı'ndan amme hizmeti, bugün size kiminle, ne zaman evlenmeniz gerektiğini bilimsel olarak anlatacağım. Bu derdi, biraz matematik yardımıyla, kökünden nihayete erdireceğiz. İşin geyiği bir tarafa, bugün söz edeceğim yöntemi hayatınıza çok farklı şekillerde de adapte edebilirsiniz.

Evleneceğiniz kişiye karar verme konusunda bahsedeceği yöntem (bahsedeceğim yöntem)

Bir ürün için en iyi alıcıyı veya satıcıyı bulmaya çalışırken, işyerinize eleman alırken, kendinize en iyi işi bulmaya çalışırken veya çok sayıda tercih arasından karar vermeye çalışırken. Ama evleneceğimiz kişiye karar verme üzerinden gidelim, çünkü bu örnek hem daha eğlenceli, hem de bahsedeceğim yöntemin şartlarına biraz daha uyuyor. Diyelim ki kısa ilişkilere çok daha aşina olan birisiniz, yani bir kişiyle yıllarca beraber kalmıyorsunuz, sık sık partner değiştiriyorsunuz.

İlerleyen dönemde diğer şartlar altında kullanılabilecek başka yöntemlerin anlatılması

Ben burada, sadece belirli şartlar altında çalışan, sadece 1 yöntemi anlattım. İlerleyen dönemde diğer şartlar altında kullanılabilecek başka yöntemleri de anlatacağım. Eğer bu video size hakkında düşünecek yeni bir şeyler verdiyse ve daha fazlasını görmek isterseniz, kanala abone olmayı unutmayın.

Bugün söz edeceği yöntemi anlatma ve bunu hayatınıza farklı şekillerde adapte edebilme yolları

Bu derdi, biraz matematik yardımıyla, kökünden nihayete erdireceğiz. İşin geyiği bir tarafa, bugün söz edeceğim yöntemi hayatınıza çok farklı şekillerde de adapte edebilirsiniz. Bir ürün için en iyi alıcıyı veya satıcıyı bulmaya çalışırken, işyerinize eleman alırken, kendinize en iyi işi bulmaya çalışırken veya çok sayıda tercih arasından karar vermeye çalışırken.