Joker Neden Gülüyor? - Psödobulbar Etki Nedir?

352 B görüntülenme20.10.2019
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıKahkahanın Bilimi ve Karanlık Tarafı: Her Kahkaha Sağlıklı mı?
Derinlemesine

Özet

Video, Joker filminin meşhur ürpertici kahkahası üzerinden psödobulbar etki (PBA) adı verilen nörolojik/psikolojik bir bozukluğu tanıtıyor; belirtilerini, neden olabileceği hastalıkları, tarihçesini, mekanizma hipotezlerini, depresyonla karışmasını ve tedavi/önlem seçeneklerini ele alıyor. Ayrıca filmin PBA tasvirinin toplumsal algılar ve stigmatizasyon üzerindeki etkilerine değiniyor.

Terimler

  • Psödobulbar Etki (PBA)

    Psödobulbar etki, kişinin deneyimlediği duygular, yani duygu durum ile kişinin açığa çıkardığı ifade tamamen uyumsuz olabildiği tuhaf psikolojik olaydır. Kişi herhangi bir duyguyu yaşarken dışarıya şiddetli kahkaha veya şiddetli ağlama ile yansıtabilir. PBA hastası biri birkaç dakikaya kadar bu tarz kahkaha veya ağlama ataklarını yaşayabilir. Literatürde emosyonel inkontinans (duygu kontrolsüzlüğü), patolojik gülme ve ağlama, emosyonalizm (duygusalcılık) gibi başka isimlerle de anılır. İsim olarak psödo (sahte/yalancı) ile bulbar (soğan) sözcüklerinin birleşiminden gelir; burada "bulbar" soğana benzeyen medulla oblongata bölgesine işaret eder. Psödobulbar etkinin ilk fark edildiğinde kontrolsüz kahkahanın medulla oblongata'dan kaynaklandığı düşünülmüştür, ancak günümüzde işlerin bu kadar bariz olmadığı bilinmektedir.

  • Emosyonel inkontinans

    Psödobulbar etkinin literatürde kullanılan diğer isimlerinden biridir; yani duygu kontrolsüzlüğü anlamına gelir ve PBA'nın tanımladığı, duygular ile dışa vurumun uyumsuz olduğu durumu ifade eder.

  • Patolojik gülme ve ağlama

    Psödobulbar etkinin literatürde kullanılan başka bir adıdır; kişinin yaşadığı duyguyla uyumsuz olarak kontrolsüz şekilde kahkaha atma veya ağlama nöbetlerini tanımlar.

  • Emosyonalizm (duygusalcılık)

    Psödobulbar etki için kullanılan alternatif isimlerden biridir; duyguların kontrolsüz ve uygun olmayan biçimde dışa vurulmasını ifade eder.

  • Psödo

    Kelime olarak 'psödo' sahte veya yalancı anlamına gelir; psödobulbar adının ilk kısmıdır.

  • Bulbar

    'Bulbar' kelimesi soğan anlamına gelir ve psödobulbar adının ikinci kısmıdır; burada soğana benzeyen medulla oblongata bölgesine işaret eder.

  • Medulla oblongata (omurilik soğanı)

    Medulla oblongata, soğana benzeyen bir bölgedir ve solunum, kalp hızı, cinsel uyarılma gibi istemsiz fonksiyonları kontrol eden bölge olarak tanımlanır. Psödobulbar etki ilk fark edildiğinde kontrolsüz kahkahanın buradan kaynaklandığı düşünülmüştür.

  • Kortizol

    Metinde belirtildiği şekilde, iyi bir kahkaha sırasında kortizol salgılanır; kahkaha boyunca kortizol (ve diğer hormonlar) salgılanması 'kimyasal çorba' oluşturarak beynin huzur ve mutlulukla dolmasına neden olur ve kahkahanın sağlığa olumlu etkileriyle ilişkilendirilir.

  • Adrenalin

    Metinde anlatıldığı gibi, iyi bir kahkaha sırasında adrenalin salgılanır; bu hormonlar birlikte beynin huzur ve mutluluk hissetmesine katkıda bulunur ve kahkahayla ilişkili fizyolojik etkilerin parçasıdır.

  • Dopamin

    Metinde belirtildiği üzere, kahkaha sırasında dopamin salgılanır; dopamin de dahil olmak üzere bu hormonlar beynin huzur ve mutlulukla dolmasına neden olan kimyasal karışıma katkıda bulunur.

  • Büyüme hormonu

    Metne göre, iyi bir kahkaha sırasında büyüme hormonu da salgılanır; bu hormonlar kahkahanın oluşturduğu 'kimyasal çorba' içinde yer alır ve kahkahayla bağlantılı olumlu hislerin oluşmasına katkı sağlar.

  • T hücreleri

    Metinde kahkahanın etkileri arasında savunma sisteminin T hücrelerinin verimliliğinin artmasının olduğu belirtilmiştir; yani T hücreleri bağışıklık sistemi bileşeni olarak savunma sisteminin bir parçasıdır ve kahkahanın olumlu etkilerinden etkilendiği ifade edilir.

  • Duygu durum

    Metinde 'duygu durum' ifadesi kişinin deneyimlediği duygular anlamında kullanılır; psödobulbar etkide duygu durum ile dışa vurulan ifade tamamen uyumsuz olabilmektedir.

  • Atak (kısa süreli ataklar)

    PBA genellikle kısa süreli ataklar halinde gelir; önlenemez kahkahalar veya ağlamalar birkaç saniye veya dakika süren ataklar şeklinde ortaya çıkabilir.

  • Depresyon

    Metne göre depresyon uzun süreli bir durumdur; haftalarca veya aylarca sürebilir. Depresif kişilerde duygusal denge hali bozuktur ve bunlar genel olarak duygu durum bozuklukları kapsamında değerlendirilir. Depresyonun PBA'dan farklı olduğu; örneğin depresif kişilerin zor da olsa kendilerini kontrol edebildiği, PBA'da ise kişi kontrol edemez olduğu ve algıda bozulmanın depresyonda daha belirgin olduğu vurgulanır.

  • Duygu durum bozuklukları

    Metinde, depresif kişilerde görülen ve duygusal denge halinin bozulduğu durumlar genel olarak duygu durum bozuklukları olarak adlandırılır.

  • Nörolojik hastalıklar

    Psödobulbar etkinin nörolojik hastalıklarla yakından ilişkili olduğu belirtilir; örneğin ALS, MS, serebellum hastalıkları, travmatik beyin hasarları, Alzheimer veya demans gibi nörodejeneratif hastalıklar ile inme veya beyin tümörleri sonrasında PBA ortaya çıkabilir.

  • ALS

    Metinde örnek olarak verilen ALS, Stephen Hawking'in de ömrünün büyük bölümünde muzdarip olduğu bir hastalık olarak anılır ve PBA ile ilişkili nörolojik hastalıklardan biridir (metinde ALS'in PBA ile ilişkisine dair istatistikler de verilir).

  • MS (Multipl Skleroz)

    Metinde PBA ile ilişkili nörolojik hastalıklardan biri olarak anılır; MS gibi sinir hastalıklarının beyinde açtığı hasarın PBA'yı tetikleyebileceği düşünülmektedir.

  • Serebellum

    Metinde beynin arka kısmında yer alan serebellumun 'sosyal olarak kabul edilebilir davranışlar' konusunda bir 'geçit' görevi gördüğü öne sürülür. Motor korteks ve frontal/temporal kortekslerden beyin sapına doğru giden sinyaller serebellum tarafından denetlenir; motor girdiler bu süreçte baskılanmakta ve sosyal şartlara bağlı olarak düzenlenmektedir. Serebellumdaki hasar veya kusurların psödobulbar etkiye ve içinde bulunulan durum ile uyumsuz davranışlara sebep olabileceği düşünülür.

  • İnen kortikobulbar yolak

    Metinde 'beyin korteksinden omurilik soğanına giden yolak olan inen kortikobulbar yolak' ifadesiyle tanımlanır; 1886'da Oppenheim ve Wilson gibi araştırmacılar bu yolak üzerinde çift taraflı bir lezyonun psödobulbar etkiye sebep olabileceğini ileri sürmüşlerdir.

  • Motor korteks

    Metinde motor korteks, serebelluma ve beyin sapına doğru giden sinyallerin bir kaynağı olarak anılır; bu sinyaller serebellum tarafından denetlenir ve sosyal şartlara göre düzenlenir.

  • Frontal/temporal korteks

    Metinde frontal ve temporal kortekslerden gelen sinyallerin beyin sapına doğru iletildiği ve serebellum tarafından denetlendiği belirtilir; bu korteks bölgeleri sosyal ve davranışsal süreçlerle ilişkilendirilen kaynaklardır.

  • Beyin sapı

    Metinde, motor korteks ve frontal/temporal kortekslerden beyin sapına doğru giden sinyallerin serebellum tarafından denetlendiği ifade edilir; beyin sapı bu iletişim ağının hedef bölgelerinden biridir.

  • Sinir yolağı

    Metinde 'bir sinir yolağında meydana gelen hasar' ifadesiyle, sinir yollarındaki hasarın karmaşık sosyal fonksiyonlarımızı elimizden alabileceği; birkaç sinir yolunun hasar görmesinin hangi ortamda nasıl davranacağımıza dair kontrolümüzü ortadan kaldırabileceği vurgulanır.

  • Nörodejeneratif hastalıklar

    Metinde Alzheimer veya demans gibi hastalıklar nörodejeneratif hastalıklar örneği olarak verilir ve psödobulbar etkinin bu tür hastalıklarla ilişkili olduğu belirtilir.

  • Antidepresanlar (ör. sertralin, Prozac)

    Metinde bugüne kadar sertralin veya Prozac gibi antidepresanların PBA semptomlarını kısmen de olsa baskılayabildiği gözlendiği belirtilir; yani bazı antidepresanların semptom kontrolünde etkili olabildiği ifade edilir.

  • Dekstrometorfan

    Metinde, normalde öksürük şurubu olan dekstrometorfan ilacının bazı çalışmalara göre PBA semptomlarına iyi gelebileceği görüldüğü belirtilir; ancak bunun kesin bir tedavi olmadığı vurgulanır.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Psödobulbar etki yalnızca medulla oblongata (bulbar) kaynaklıdır.

    Başlangıçtaki bulbar hipotezi tarihsel olarak önerilmiş olsa da, günümüzde PBA'nın tek bir bölgeden kaynaklandığını söylemek mümkün değil; nedenleri daha karmaşık olup serebellum ve kortikobulbar yollar gibi farklı yapılara atıf yapılmaktadır.

  • PBA sadece uygunsuz kahkahadır (örneğin cenazede gülmek).

    PBA hem uygunsuz kahkahayı hem de beklenmedik ağlamayı kapsar ve bu ifadeler kısa sürede birbirine dönüşebilir; yalnızca bir tür dışavurumla sınırlı değildir.

  • PBA ile depresyon aynı durumdur veya aralarında ayrım yoktur.

    PBA kısa, önlenemez ataklarla; depresyon ise uzun süreli duygu durum bozuklukları ve algısal çarpıtmalarla karakterizedir; doğru ayırım tanı ve tedavi için önemlidir.

  • PBA nadir bir hastalıktır ve prevalansı %1 civarındadır.

    Prevalans tanımlama yöntemlerine göre büyük farklılık gösterir; bazı çalışmalarda %9.4 ila %37.5 gibi daha yüksek oranlar bildirilmiştir, dolayısıyla nadir olduğu çıktısı kesin değildir.

  • PBA'daki kahkaha aynı şekilde olumlu fiziksel ve duygusal etkiler yaratır.

    Gerçekten zevkli kahkaha fizyolojik ve psikolojik faydalar sağlar; ancak PBA kaynaklı kontrolsüz kahkahalar bu olumlu içsel deneyimleri ve hormon salınımını aynı biçimde üretmeyebilir.

  • PBA tamamen psikolojik bir 'karakter bozukluğu' veya yalnızca davranışsal bir problemidir.

    PBA nörolojik hastalıklarla ve beyin yolaklarının hasarıyla ilişkilidir; biyolojik bir temeli olan nörolojik bir durumdur, yalnızca kişilik veya ahlaki bir sorun değildir.

  • PBA atakları kişinin kontrolü dahilindedir; istediğinde durdurabilir.

    PBA atakları genellikle kişisel iradeyle durdurulamayan, önlenemez nörolojik ataklardır; kontrol eksikliği ayırıcı bir özelliktir.

Sorular

  • Joker neden gülüyor?

    Filmde Joker'in ürkütücü, histerik kahkahaları psödobulbar etkiyle ilişkilendiriliyor; karakterin travmatik geçmişi ve nöropsikolojik durumları bu uygunsuz kahkahaları açıklama bağlamında sunuluyor.

  • Psödobulbar etki (PBA) nedir?

    PBA, kişinin yaşadığı duyguyla uyumsuz, kontrolsüz kahkaha veya ağlama atakları yaşayan nörolojik bir durumdur.

  • PBA sadece uygunsuz durumlarda gülmek midir yoksa başka formları var mıdır?

    Hayır; PBA hem uygunsuz kahkaha hem de beklenmedik ağlama şeklinde olabilir ve bu iki ifade arasında hızlı dönüşüm gösterebilir.

  • PBA ile depresyon nasıl ayırt edilir?

    PBA genellikle kısa, önlenemez ataklar şeklindeyken depresyon uzun süreli duygu değişiklikleri, algı bozulması ve genellikle duygusal tetiklere bağlıdır; kontrol edilememe PBA'da belirgindir.

  • PBA hangi hastalıklarla ilişkilidir?

    PBA sıkça inme, ALS, MS, serebellar hastalıklar, travmatik beyin hasarı, Alzheimer/demans ve beyin tümörleri gibi nörolojik durumlarla ilişkilidir.

  • PBA'nın nedeni nedir?

    Kesin nedeni bilinmiyor; tarihsel kortikobulbar yolak lezyonları hipotezinin yanı sıra serebellumun sosyal davranışları denetleyen 'geçit' rolündeki bozukluklar da öne sürülmektedir.

  • PBA ne kadar yaygındır?

    Prevalans belirsizdir; çalışmalar tanımlama kriterlerine göre büyük farklılık gösteriyor ve bildirilen oranlar %1 ile %9.4–37.5 arasında değişmektedir.

  • PBA tedavisi var mı, nasıl başa çıkılır?

    Kesin bir tedavi yok; semptom kontrolü için hasta ve aile eğitimi, sosyal destek önemlidir ve bazı antidepresanlar (sertralin vb.) ile dekstrometorfan semptomları kısmen azaltabilir.

  • PBA'nın sosyal ve psikolojik etkileri nelerdir?

    PBA sosyal izolasyona, damgalanmaya ve bunun sonucunda depresyona yol açabilir; ayrıca yanlış tanı ve uygunsuz tedavi riskini artırır.

  • PBA'dan kaynaklanan kahkaha, normal kahkaya benzer biyokimyasal yararlar sağlar mı?

    Hayır; doğal, zevkli kahkaha hormon salgılaması ve bağışıklık faydaları getirirken, PBA'daki kontrolsüz kahkahalar bu olumlu içsel etkileri üretmeyebilir.

Ön Bilgiler

  • Beyin anatomisi temel bilgisi (korteks, beyin sapı, serebellum, medulla oblongata)
  • Sinir yolları kavramı (motor yollar, kortikobulbar yolak)
  • Temel nörolojik ve psikiyatrik terimler (depresyon, nörodejeneratif hastalıklar, travma)
  • Fizyolojik hormon ve nörotransmitter bilgisi (kortizol, adrenalin, dopamin)
  • Bilimsel araştırma ve prevalans/istatistik kavramlarının temel anlayışı

Tarihsel Bağlam

  • 1872 Charles Darwin'in kontrolsüz ağlama gibi davranışların zihin sağlığı ile ilişkisine dair yazılar yayımlaması
  • 1886 Oppenheim ve Wilson'ın inen kortikobulbar yolakta çift taraflı lezyonun psödobulbar etkiye sebep olabileceğini ileri sürmesi
  • 1963 Stephen Hawking'e ALS teşhisi konması ve ömrünün büyük bölümünü ALS ile geçirmesi
  • 2013 yılında yayımlanan makalenin psödobulbar etki sıklığını yüzde 9.4 ila yüzde 37.5 arasında rapor etmesi
  • İnme vakalarının yüzde 28 ila yüzde 52'sinde psödobulbar etkinin görülmesi
  • ALS hastalarının yaklaşık yüzde 49'unda psödobulbar etkinin görülmesi
  • 19. Yüzyıl

Kişiler

  • Todd Phillips

    Joker filminin yönetmeni olarak bahsedildi; filmin sanatsal kalitesi ve karakterin sunumuyla ilgili yorumlar yapıldı.

  • Stephen Hawking

    ALS örneği verirken, Hawking'in yaşamının büyük bölümünde ALS'e muzdarip olduğuna değinildi.

  • Charles Darwin

    19. yüzyıla ilişkin incelemeler bağlamında, Darwin'in kontrolsüz ağlama gibi davranışların zihin sağlığıyla ilişkisine dair yazılar yazdığı belirtildi.

  • Oppenheim

    1886 civarında, kortikobulbar yolak üzerine çift taraflı lezyonun psödobulbar etkiye neden olabileceğini ileri süren araştırmacılar arasında anıldı.

  • Wilson

    1886 civarında, kortikobulbar yolak üzerine çift taraflı lezyonun psödobulbar etkiye neden olabileceğini ileri süren araştırmacılar arasında anıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Psödobulbar Etki denen tuhaf psikolojik olayın bilimsel arka yüzünü inceleme

Çünkü kahkahanız, içinizi kanatan acı ve travmalarınızın çarpık bir dışavurumundan ibaret... Gelin, Psödobulbar Etki denen bu tuhaf psikolojik olayın bilimsel arka yüzüne bir bakış atalım. Geride bıraktığımız hafta vizyona giren filmler arasında en çok ses getireni kuşkusuz Joker oldu.